Alatau City jáne tsıfrlandyrý: Qytaı tájirıbesi Qazaqstanǵa ne úshin qajet
ASTANA. KAZINFORM – Qalalardy aqyldy basqarý, kólik keptelisin aldyn ala boljaý, ınjenerlik jelilerdiń jumysyn onlaın baqylaý – munyń bári búginde ǵylymı fantastıka emes. Bul baǵytta Qytaı aıtarlyqtaı tájirıbe jınaqtaǵan. Al Qazaqstan úshin mundaı sheshimder qandaı múmkindik ashady? Máseleni Kazinform agenttiginiń Beıjińdegi menshikti tilshisi zerdeledi.
Qalany basqarýdyń jańa modeli
Tsıfrlyq egiz – kompıýterdegi qarapaıym 3D-model emes. Ol – naqty nysannyń vırtýaldy kóshirmesi. Mundaı júıe ǵımarattyń, zaýyttyń, kólik jelisiniń, ınjenerlik kommýnıkatsııalardyń, turǵyn aýdannyń nemese tutas qalanyń jaı-kúıin naqty ýaqyt rejıminde kórsetedi.
Júıe myńdaǵan datchık pen aqparattyq júıeden úzdiksiz derek alady. Qubyrdaǵy qysym datchıkteri, aqyldy baǵdarshamdar, jasandy ıntellekti bar kameralar jáne qoǵamdyq kólik navıgatorlary biryńǵaı ortalyqqa aqparat jiberedi. Sonyń negizinde júıe kólik keptelisin, sý qysymynyń tómendeýin nemese aýa sapasynyń nasharlaýyn birden anyqtap, jaǵdaıdyń qalaı órbıtinin aldyn ala boljaıdy.
Sonyń arqasynda tsıfrlyq egiz qalalyq ınfraqurylymdy basqarýdyń tıimdi quralyna aınalyp otyr. Ol aqaýdy erte anyqtaýǵa, resýrstardy utymdy paıdalanýǵa jáne basqarý sheshimderin jedel qabyldaýǵa múmkindik beredi.
Tehnologııanyń tıimdiligin halyqaralyq zertteýler de rastaıdy. McKinsey & Company málimetinshe, tsıfrlyq egizderdi qoldaný ınvestıtsııa qaıtarymyn 30%-ǵa arttyra alady. Budan bólek, tehnologııa jobalaý kezeńinde-aq yqtımal táýekelderdi anyqtap, qurylys merzimi men shyǵynyn qysqartady, ári turǵyndarǵa keletin qolaısyzdyqty azaıtady.
Qytaıdyń jańa tsıfrlyq sheshimderi
Tsıfrlyq egizderdiń múmkindigi endi nysandardyń vırtýaldy kóshirmesin jasaýmen shektelmeıdi. Kelesi kezeń – keńistiktik ıntellekt. Bul tehnologııa jasandy ıntellektige qorshaǵan ortanyń úshólshemdi qurylymyn tanýǵa, nysandardy joǵary dáldikpen modeldeýge jáne yqtımal stsenarıılerdi aldyn ala boljaýǵa múmkindik beredi.
Bul baǵyttaǵy jańa ázirlemeler WAIC 2026 jasandy ıntellekt jónindegi dúnıejúzilik konferentsııasynda tanystyryldy. Qytaılyq mamandar birneshe sekýnd ishinde qalalyq aýdandardyń tolyqqandy 3D-modelin jasaıtyn «Chjenjýn» (Zhengrong) júıesin usyndy. Ol joldy, ǵımarattardy jáne basqa nysandardy avtomatty túrde anyqtap, qalalyq ınfraqurylymdy basqarýǵa arnalǵan tsıfrlyq negiz qalyptastyrady.
Júıe tabıǵı apattardyń taralýyn da modeldeıdi. Bul qutqarý qyzmetterine táýekeldi aldyn ala baǵalap, tótenshe jaǵdaı kezinde jedel sheshim qabyldaýǵa múmkindik beredi.
Tsıfrlyq egizder óndiriste de keńinen qoldanyla bastady. COSMOPlat Industrial World platformasy óndiristik nysandardyń tsıfrlyq modelin jasandy ıntellektpen biriktiredi. Al Decision Intelligence Platform kásiporyndaǵy barlyq bıznes-protsesti biryńǵaı tsıfrlyq ortada basqarady.
Jalpy, WAIC 2026 kórmesinde 1100-den astam qatysýshy 300-den asa jańa tehnologııany tanystyrdy. Olardyń qatarynda kólik aǵynyn, kommýnaldyq jelilerdi jáne qala qurylysyna qatysty derekterdi bir júıege biriktiretin platformalar bar.
Sıýnan tájirıbesi neni kórsetti?
Qytaıdyń Aqparattyq-kommýnıkatsııalyq tehnologııalar akademııasynyń (CAICT) 2026 jylǵy esebine sáıkes, el tsıfrlyq egizder tehnologııasyn qalalyq basqarýǵa engizýdiń kezeńine ótti.
Ótken jyly Qytaıda tsıfrlyq egizderge qatysty eki myńnan astam joba júzege asyrylǵan. Olardyń basym bóligi qalalar men ındýstrııalyq parkterdi basqarýǵa, ónerkásip pen sý sharýashylyǵyn tsıfrlandyrýǵa baǵyttaldy.
Mundaı serpinge derekterdi basqarýdyń biryńǵaı memlekettik júıesi negiz boldy. 2023 jyly QHR Memlekettik damý jáne reformalar komıtetiniń janynan Memlekettik derekter basqarmasy quryldy. Ol tsıfrlyq ekonomıkany damytýǵa, memlekettik derekterdi biriktirýge jáne «Tsıfrlyq Qytaı» strategııasyn iske asyrýǵa jaýap beredi.
Sonymen qatar tsıfrlyq egizder jasandy ıntellektimen ushtasyp jatyr. Platformalarǵa iri tildik modelder, keńistiktik ıntellekt, mýltımodaldy taldaý jáne generatıvti tehnologııalar engizilýde.
Atalǵan tásildiń tıimdiligi Qytaıdyń jańa ýrbanıstik jobalarynan anyq kórinedi. Sonyń eń jarqyn mysaly – aýmaǵy 1770 sharshy shaqyrym bolatyn Sıýnan jańa aýdany. Munda naqty qala men onyń tsıfrlyq egizi qatar salynyp jatyr. Sıýnan aýdanynyń Ónerkásip, aqparattyq tehnologııalar jáne derekter bıýrosynyń bólim dırektory Lıan Chjıhaonyń aıtýynsha, bul – Qytaıdaǵy alǵashqy tsıfrlyq qala tujyrymdamasy.
– Jańa aýdandaǵy árbir ǵımarattyń tsıfrlyq modeli qurylys bastalǵan sátten bastap jasalady. Saıabaqtar, jasyl aımaqtar men sý arnalary da tsıfrlyq modeldeýmen qatar jobalanyp, salynyp jatyr, – dedi ol.
Onyń aıtýynsha, joba alǵashqy nátıjesin berip úlgergen. Aýdanda biryńǵaı datchıkter jelisi jumys isteıdi. 500 shaqyrymnan astam tsıfrlyq jol jáne 5 myńnan asa aqyldy ǵımarat salynǵan. Júıege 100 myńnan astam beınetermınal men shamamen 1 mıllıon sensor qosylǵan. Sonyń arqasynda búkil aýmaq naqty ýaqyt rejıminde úzdiksiz baqylanady, ıaǵnı tsıfrlyq egiz qalanyń ómirlik tsıkline qurylys bastalǵan sátten bastap birge enedi.
Bul tehnologııa jańa qalalarmen shektelmeıdi. Qalyptasqan megapolıster de ony ınfraqurylymdy jańǵyrtý úshin paıdalanyp otyr. Máselen, Nantýn qalasynda «Tianwang» («Aspan jelisi») kólik júıesi engizilgennen keıin keptelis ýaqyty 58%-ǵa, kóliktiń toqtaý sany 43%-ǵa qysqarǵan. Qozǵalys jyldamdyǵy 20%-ǵa artyp, 400 myń júrgizýshiniń jol júrýi jeńildegen.
Tsıfrlyq egizder jerasty ınjenerlik jelilerin basqarýǵa da sep. Máselen, Chýntsın qalasynda «Shuzi Guanxian» («Tsıfrlyq qubyrlar») júıesi arqyly gaz, sý qubyry jáne káriz jelileriniń jalpy uzyndyǵy 62 myń shaqyrymy tsıfrlyq formatqa kóshirilgen. Platforma qubyrlardyń 38 túrli parametrin úzdiksiz baqylaıdy. Eger apat qaýpi týyndasa, áreket etý algorıtmin avtomatty túrde iske qosady.
Alatau City jáne tsıfrlyq transformatsııa
Bul úderiste tsıfrlyq egizder qalalyq ınfraqurylymdy basqarýdyń mańyzdy quralyna aınalýy múmkin. Sondyqtan Qytaıdyń tájirıbesi Qazaqstan úshin ózekti.
Bul baǵytqa 2026 jyldyń Jasandy ıntellekt jáne tsıfrlandyrý jyly bolyp jarııalanýy jáne Digital Kazakhstan strategııasynyń iske asyrylýy qosymsha serpin berdi. Elde AI Research University men Alem.AI ortalyǵy qurylyp, derekterdi óńdeý ortalyqtarynyń alqaby salynýda. Sonymen qatar ıntellektýaldy basqarý júıelerin engizýge qajetti tehnologııalyq baza qalyptasyp keledi.
Tsıfrlyq egiz tehnologııasyn keń kólemde qoldanatyn alǵashqy jobalardyń biri – Alatau City. Bul turǵyda Qytaıdyń Sıýnan tájirıbesi erekshe qyzyǵýshylyq týdyrady.
Buǵan deıin Parlament otyrysynda Premer-mınıstrdiń orynbasary Qanat Bozymbaev Alatau City basqarýshylyq jáne tehnologııalyq sheshimderdi synaqtan ótkizetin zamanaýı alańǵa aınalatynyn aıtqan. Onyń sózinshe, keıin tájirıbe elimizdiń basqa óńirlerine de taratylady.
– Barlyq sheshim qalanyń tsıfrlyq egizi negizinde júzege asyrylady. Sondyqtan biz halyqaralyq tájirıbeni barynsha eskeretin bolamyz, – dedi ol.
Sarapshylar da tsıfrlyq egizderdi engizýde halyqaralyq yntymaqtastyqtyń mańyzy zor ekenin aıtady.
QR Jasandy ıntellekt jáne tsıfrlyq damý mınıstrligi Qoǵamdyq keńesiniń múshesi Ázız Ysqaqovtyń pikirinshe, Qazaqstan men Qytaı arasyndaǵy áriptestik dástúrli salalardy jasandy ıntellekt pen derekterge negizdelgen basqarý modeline kóshirýge múmkindik beredi.
– Qazir tsıfrlyq egiz tehnologııalaryn synaqtan ótkizýge, jergilikti mamandardy daıarlaýǵa jáne otandyq kompanııalardy jańa sheshimderdi engizýge beıimdeýge erekshe kóńil bólý qajet. Muny pılottyq jobalar men tájirıbelik alańdar arqyly, sonyń ishinde Qytaıdyń jetekshi tehnologııalyq kompanııalarymen birlesip júzege asyrǵan tıimdi, – dep esepteıdi sarapshy.
Onyń aıtýynsha, mundaı tásil jańa yqshamaýdandardy jobalaýmen qatar, qalalardy jańǵyrtýǵa jáne keńestik kezeńnen qalǵan turǵyn úı qoryn kezeń-kezeńimen jańartýǵa múmkindik beredi.
Beıjińdegi tsıfrlyq ekonomıka salasynyń jetekshi sarapshysy, Tsıfrlyq ekonomıka qalalarynyń jahandyq alıansynyń zertteý jetekshisi Lı Veı Qytaıdyń tsıfrlyq basqarý salasynda mol tájirıbe jınaqtaǵanyn atap ótti.
– Qazaqstan júzege asyryp jatqan Alatau City – aýqymdy ári úlgi bolarlyq joba. Bul baǵyttaǵy ózara tıimdi yntymaqtastyq Qazaqstannyń tsıfrlyq transformatsııasyn jedeldetýge múmkindik beredi, – dedi Lı Veı.
Sonymen birge ol qytaılyq tájirıbeni sol kúıinde kóshirý durys emestigin aıtty. Sarapshynyń pikirinshe, tehnologııalar Qazaqstannyń zańnamasyna, ınfraqurylymyna jáne ulttyq damý basymdyqtaryna beıimdelýi tıis.
Qytaı tájirıbesi tsıfrlyq egizderdiń eksperımenttik tehnologııadan zamanaýı qalalardy basqarýdyń naqty quralyna aınalǵanyn kórsetti. Qazaqstan úshin Alatau City osy sheshimderdi jobalaý kezeńinen bastap engizýge múmkindik beredi. Alaıda túpki nátıje tehnologııany satyp alýǵa emes, ony ulttyq erekshelikke beıimdep, tıimdi qoldanýǵa baılanysty bolmaq.
