Alash úkimetin qurýǵa atsalysqan Beıis hazirettiń ómirden ozǵanyna 100 jyl toldy

Atbasar qalasynyń turǵyny Temirbek Qasymjanovtyń aıtýynsha, Allasyn aýzynan tastamaǵan Beıis Táktenuly 1849 jyly Baıanaýyl óńirinde dúnıege kelgen. Tegi orta júz Arǵyn taıpasynan Sary Qozǵan rýynan taraıdy. Ata-anasynan jastaı jetim qalǵan bala joqshylyqtyń taýqymetin tartyp er jetedi. Etek-jeńin jınap azamat atanǵan kezinde 1865 jyly Tashkent qalasyndaǵy Kóńiltash medresesine oqýǵa barady. Keıin Buqarada bilimin jetildirip, jalǵastyrady. Osynda 1870 jylǵa deıin oqıdy. 1871 jyly Mekkege qonys aýdarady. Hanafı mázhaby baǵytyndaǵy bilimin shyńdaıdy. Jat eldi jersinip boı úıretedi. Sol jyldary Mekkedegi Hamıdııa medresesine túsip, bilim alady. Osynda oqyp júrip Shafıı mázhabynyń negizderin úırenedi. Oqýyn aıaqtaǵan soń, Medıne qalasyndaǵy Mahmýdııa medresesinde bilimin jetildiredi.
Bilimge degen qushtarlyǵy ony Kaır qalasyna jeteleıdi. Osy shaharda Ál Azhar oqý ornyn aıaqtaıdy. Bul ýaqytta arabtar Osman ımperııasyna baǵynatyn. Beıis hazirettiń esimi sol kezde Bıhısht ál Basarı degen atpen keńinen tanyla bastaıdy.

1891 jyly qamal buzar qyryq jastan asqan kezde Ýfa musylman májilisiniń shaqyrýymen Reseıge keledi. Reseı ımperııasynyń qol astyna kiretin musylmandardy shoqyndyrýǵa qarsy turady. Sol ýaqytta ol Reseı musylman májilisiniń beldi múshesi edi. 1897 jyly Qaratúbek degen jerde jergilikti qazaqtardyń qoldaýymen medrese ashady.

Mekkede júrgende ol Qunanbaı qajy saldyrǵan tákıesinde turypty. Mekkeniń ákimi Aýn ál Rafıqpen jaqyn tanys, baılanysta bolǵan eken. Osy qarym-qatynastyń arqasynda Beıis hazirettiń qurmetine Mekkeniń ákimi qajylyqqa barǵan qazaqtardan «Ksıva» syılap jiberedi eken. Onyń ústine Osman ımperııasynyń patshasy Abdýl Hamıd ІІ-ge Memlekettik dýmanyń depýtaty Sháımerden Qosshyǵulov arqyly hat jazady. Túrik sultany arqyly ІІ Nıkolaıǵa hat jibertkizip, baýyrlas qazaq halqynyń shoqyndyrý saıasatyna ara túsýdi suraıdy. Osylaısha soltústik óńirlerde turatyn qazaqtardy shoqyndyrýǵa qarsy shyqqan ol, aqyr sońynda kózdegen maqsatyna jetedi.

Keıin týǵan jeri Atbasar óńirine oralǵan soń, 1913 jyly Beıis haziret ýezdik tatar oqýshylary qoǵamnyń múshesi bolady. Bul ýaqytta birinshi dúnıejúzilik soǵys júrip jatqan el ishinde dúrbeleń bastalǵan kez edi. Patsha úkimetine qarsy bolǵan Alash qaıratkerlerimen birlese otyryp Beıis haziret Alash úkimetin qurýǵa kómektesedi.

Osy kúni Atbasar aýdanynyń soltústik óńirine qaraı Qalqutan ózeni men Baıjigit saıy jáne Jaltyrkól mańynda shaǵyn aýyl bar. Bul aýyldyń ataýy Beıis haziret dep atalady. Aýyldyń bulaı atalýynyń ózindik sebebi bar. Óıtkeni, osy óńirde óz zamanynda ataqty Naýan haziretpen birlese patsha úkimetiniń qazaqtardy kúshtep shoqyndyrýǵa arnalǵan otarshyl óktem saıasatyna qarsy turyp, olardyń bul oıyn júzege asyrtpaǵan qazaq tulǵalarynyń arasynda osy Beıis haziret te bolypty.

«Ertede patsha zamanynda bul aýyl Rystybaı, Arystybaı, Tulysbaı dep sol kezdegi aýyldyń tizgin ustarlarynyń esimderimen atalǵan. Patsha úkimetiniń otarshyldyq saıasaty ótken ǵasyrda kúsheıe túsip, ishki Reseıden kóship kelgen orys mujyqtary qazaq jerine qonys aýdara bastady. Olarǵa jergilikti halyqtyń qarsylyǵyna qaramaı, jer berildi. Sol tusta bul aýylǵa sheber qoldy orystyń ustasy Mıtrofan Doroshenko qonys teýipti. Ol qasyndaǵy orys mujyqtarmen birlesip aǵashtan úıler salady. Sóıtip, aýyl ózgeshe kúıge ene bastaıdy. 1879 jyly aýyldastary onyń qurmetine jańajaıdy Mıtrofanovka dep atap ketedi. Sóıtip, bul ataý keńes zamanynda esh ózgermesten táýelsizdigimizdi alǵan kezeńge deıin jetti. Jasyratyn ne bar, sol tusta ejelgi Atbasar óńirinde birli-jarym eldi mekenderden basqalardyń bári orys tilinde atalatyn», deıdi Temirbek Qasymhanov.

1999 jyly Atbasar aýdandyq máslıhatynyń sheshimimen aýyldyń ataýy ózgertilip, Beıis haziret dep ataldy. Sol jyldary hazirettiń qurmetine as berilip, jerlesteri atap ótken bolatyn. Bıyl Alash úkimetin qurýǵa kómektesken Beıis hazirettiń ómirden ozǵanyna 100 jyl tolyp otyr.