Alash mıssııasynyń murageri – Ózbekáli Jánibekovtiń týǵanyna 90 jyl
NUR-SULTAN. QazAqparat – Búgin kórnekti memleket qaıratkeri, etnograf, tarıh ǵylymdarynyń kandıdaty, el tarıhyndaǵy eń dańqty Mádenıet mınıstrleriniń biri Ózbekáli Jánibekovtiń týǵanyna 90 jyl toldy, dep habarlaıdy QazAqparat tilshisi.
Bir ózi bir ınstıtýttaı bolǵan Ózbekáli Jánibektovtiń qazaq rýhanııaty men mádenıetin damytýdaǵy eńbek jolyn Ahmet Baıtursynulynyń ult aǵartý isindegi sara jolyna uqsatýǵa bolady. Alash kóseminiń qazaq zeıinin ǵylym-bilimge burý úshin tutas bir ǵylymı ınstıtýt atqaratyn sharýany tyndyryp ketkeni tarıhtan aıan. Qazaq mádenıetiniń asyl jaýharyn arshyp, saf kúıinde urpaqqa tabystaý jolynda Ózbekáli Jánibekovke de dál solaı jan-jaqty, ólsheýsiz eńbek etýge týra keldi.
Ol 1931 jyly 28 tamyzda, Túrkistan oblysy Otyrar aýdanynyń Saryqamys aýylynda dúnıege kelip, 1998 jyldyń 22 aqpanynda Almatyda ómirden ótti.
Abaı atyndaǵy Qazaq pedagogıkalyq ınstıtýtyn bitirgen soń eńbek jolyn Qazirgi Túrkistan oblysynyń Keles aýanynda mektep muǵalimi, keıin oqý isiniń meńgerýshisi bolyp bastaıdy. Ýaqyt óte kele Keles aýdany komsomol komıtetiniń 1-hatshysy, Shymkent oblysynyń komsomol komıtetiniń hatshysy, Qazaqstan Lenınshil Kommýnıstik Jastar odaǵynyń hatshysy, Qazaqstan kompartııasy Torǵaı oblysy komıtetiniń hatshysy, Qazaqstan kompartııasy ortalyq komıtetiniń shet eldermen baılanys bóliminiń meńgerýshisi, Qazaqstan mádenıet mınıstriniń orynbasary, Mádenıet mınıstri, Qazaqstan kompartııasy ortalyq komıtetiniń hatshysy qyzmetterin atqarǵan.
Ózbekáli Jánibekov degende el esine birden Túrkistandaǵy Qoja Ahmet Iasaýı kesenesi men Taıqazan túsedi.
Ótken ǵasyrdyń 70-jyldary Qoja Ahmet Iasaýı kesenesin qalpyna keltirýge uıytqy bolyp, Taıqazandy Sankt-Peterbýrgtegi Ermıtajdan qaıtarýǵa qajyrly eńbek sińirgeni endi ǵana ashyq aıtylyp júr. Onyń bastamasymen Qazaqstannyń kóptegen qalalarynda etnografııalyq murajaılar ashyldy. Tarıhı jáne mádenı eskertkishterdi saqtap, qalpyna keltirý úshin «Arqas» qoǵamyn qurǵan. Qazaq sazynyń sarqylmaı jetýine túrtki bolǵan «Sherter», «Adyrna», «Altynaı» jáne taǵy basqa folklorlyq óner ansamblderin uıymdastyrdy.
Naýryz meıramynyń halyqpen qaıta qaýyshqan kezi de onyń mádnıet tizginin ustaǵan kezimen tuspa-tus keledi. Mirjaqyp Dýlatov, Júsipbek Aımaýytov, Maǵjan Jumabaev, Shákárim Qudaıberdiuly esimderiniń aqtalýyna da belsene at salysty. 1988-1991 jyldary Ózbekáli Jánibekov Qazaqstan kompartııasy ortalyq komıtetiniń hatshysy bolyp qyzmet atqarǵan edi. Qazaq tiliniń memlekettik til mártebesin alatyny da osy kez. Qaıratker Ana tilin damytý baǵdarlamasynyń memlekettik tujyrymdamasyn jasaýǵa da úles qosqan eken.
Belgili jýrnalıst, mádenıettanýshy Qalı Sársenbaı ótken ǵasyrda qazaq mádenıetin ultsyzdandyrý qaqpanynan arashalaý isinde Temirbek Júrgenov, Іlııas Omarov, Ózbekáli Jánibekov úshtiginiń eńbegi ólsheýsiz bolǵanyn aıtady. Onyń artynda sol qajyrly eńbeginiń kýási bolyp «Qazaqtyń ulttyq qol óneri» (1982), «Jańǵyryq» (1991), «Ýaqyt kerýeni» (1992), «Jolaıryqta» (1996), «Qazaq kıimi» (1996), «Ejelgi Otyrar» (1997), «Taǵdyr taǵylymy» (1996, 1-kitap, 1997, 2-kitap) atty eńbekteri qaldy.
