«Aqjaıyq» — Kaspıı teńiziniń soltústik jaǵalaýynda ornalasqan biregeı tabıǵı keshen
ASTANA. KAZINFORM — Kaspıı teńiziniń soltústik jaǵalaýynda halyqaralyq mańyzy bar sýly-batpaqty alqaptardy, Jaıyq ózeniniń atyraýyn, san taramdy ózekterdi jáne ózen men teńiz sýlarynyń ózara yqpaldasý aımaǵynda qalyptasqan alýan túrli ekojúıelerdi qamtıtyn biregeı tabıǵı keshen ornalasqan.
Ekologııa jáne tabıǵı resýrstar mınıstrligi baspasóz qyzmetiniń dereginshe, atalǵan óńir bıologııalyq alýantúrliliginiń joǵarylyǵymen erekshelenedi jáne Soltústik Kaspııdiń ekologııalyq turaqtylyǵyn saqtaýda mańyzdy ról atqarady.
Soltústik Kaspıı óńiriniń ortalyq bóliginde óńirdiń biregeı tabıǵı keshenderi men bıologııalyq alýantúrliligin saqtaý, sondaı-aq ekojúıelerdiń turaqty qyzmet etýin qamtamasyz etý maqsatynda qurylǵan erekshe qorǵalatyn tabıǵı aýmaq — «Aqjaıyq» memlekettik tabıǵı rezervaty ornalasqan.
«Aqjaıyq» memlekettik tabıǵı rezervaty Qazaqstan Respýblıkasy Úkimetiniń 2009 jylǵy 6 aqpandaǵy № 119 qaýlysyna sáıkes quryldy.
Rezervat qyzmetiniń negizgi baǵyttary — tabıǵı ekojúıelerdi saqtaý, qalpyna keltirý jáne utymdy basqarý, sondaı-aq sırek kezdesetin jáne joıylyp ketý qaýpi tóngen ósimdikter men janýarlar túrlerin qorǵaý.
Rezervattyń jalpy aýmaǵy 111,5 myń gektardy quraıdy. Onyń ishinde 36 077 gektary qoryqtyq rejım aımaǵyna, al 75 423 gektary býferlik aımaqqa jatady. Rezervat aýmaǵy halyqaralyq tabıǵat qorǵaý mártebesine ıe: ol Ramsar konventsııasynyń halyqaralyq mańyzy bar sýly-batpaqty alqaptar tizimine engizilgen jáne ıÝNESKO-nyń «Adam jáne bıosfera» (MAB) baǵdarlamasy aıasyndaǵy Dúnıejúzilik bıosferalyq rezervattar jelisiniń quramyna kiredi.
Rezervat aýmaǵynda qustardyń 292 túri tirkelgen, olardyń 36-sy Qazaqstannyń Qyzyl kitabyna engizilgen. Erekshe qundy túrler qataryna buıra birqazan (Pelecanus crispus), aqquıryq sýbúrkit (Haliaeetus albicilla), sybyrlaq aqqý (Cygnus cygnus), aqbas úırek (Oxyura leucocephala) jáne basqa da sırek kezdesetin qustar jatady. Jaıyq ózeniniń atyraýy kóptegen sý qusy men sý mańyndaǵy qustardyń qonys aýdarý jolyndaǵy mańyzdy aıaldaý orny, sondaı-aq olardyń uıa salý, túleý jáne qystaý aýmaǵy sanalady.
Onyń terıofaýnasy sútqorektilerdiń 48 túrinen turady. Olardyń ishinde Qazaqstannyń Qyzyl kitabyna engizilgen Bobrınskıı jarqanaty (Hypsugo bobrinskoi), shubar kúzen (Vormela peregusna) jáne Kaspıı teńizindegi jalǵyz teńiz sútqorektisi — kaspıı ıtbalyǵy (Pusa caspica) erekshe tabıǵat qorǵaý mańyzdylyǵyna ıe.
Rezervat florasy joǵary satydaǵy tútikti ósimdikterdiń 227 túrin qamtıdy. Olardyń qatarynda Qyzyl kitapqa engizilgen sý jańǵaǵy (Trapa natans), Shrenk qyzǵaldaǵy (Tulipa schrenkii) jáne tabıǵat qorǵaý men ǵylymı turǵydan erekshe qundy basqa da sırek ósimdikter kezdesedi.
Rezervattyń ıhtıofaýnasy balyqtardyń 25 túrinen turady. Olardyń ishinde Kaspıı albyrty (Salmo caspius), Kaspıı mınogasy (Caspiomyzon wagneri) jáne aqbalyq (Stenodus leucichthys) sııaqty sırek jáne qorǵaýǵa alynǵan túrler bar.
Jaıyq ózeniniń atyraýynda ornalasqan Shalyǵa araly erekshe ekologııalyq qundylyqqa ıe tabıǵı nysandardyń biri bolyp esepteledi. Bul aýmaq sırek kezdesetin qustardyń kóbeıýi, uıa salýy jáne mekendeýi úshin mańyzdy oryn bolyp sanalsa, oǵan irgeles sý aıdyndary balyqtardyń ýyldyryq shashý jáne qorektený aımaǵy qyzmetin atqaryp, Soltústik Kaspıı ekojúıeleriniń bıologııalyq alýantúrliligi men ekologııalyq turaqtylyǵyn qamtamasyz etedi.
«Aqjaıyq» memlekettik tabıǵı rezervaty — Qazaqstan Respýblıkasynyń ulttyq jáne halyqaralyq mańyzy bar erekshe qorǵalatyn tabıǵı aýmaqtarynyń biri. Onyń qyzmeti tabıǵı ekojúıelerdi saqtaýǵa, ekologııalyq tepe-teńdikti qoldaýǵa, sırek jáne joıylyp ketý qaýpi tóngen janýarlar men ósimdikter túrlerin qorǵaýǵa, sondaı-aq Soltústik Kaspııdiń biregeı tabıǵı murasyn keleshek urpaq úshin saqtaýǵa baǵyttalǵan.
Osyǵan deıin Qazaqstannyń shyǵysyndaǵy Marqakól memlekettik tabıǵı qoryǵy týraly jazǵanbyz.
