22:48, 29 Maýsym 2026

Aqjan – Astananyń jańa sımvoly

ASTANA. KAZINFORM – Prezıdent Qasym-Jomart Toqaevtyń atqorasyndaǵy Aqjan esimdi kelisti baıtaldy Astananyń sımvolyna balap júrgender bar. Qylańboz Aqjandaı aıaýly qylquıryq joq bolyp tur qazir elorda tóńireginde. Solaı bolmaı qaıtsin, Prezıdenttiń súıikti janýary jer betinde sırek kezdesetin túginiń túsimen-aq, áleýmettik jeliniń kózaıymyna aınalyp otyr.

Qazaq dalasynda aty ańyzǵa aınalǵan jylqy balasy jeterlik. Elordadan Kókshetaýǵa shyǵa beriste men mundalap turǵan Qulagerdiń músini soǵan dálel. Solardyń izin jalǵap Aqjannyń arqa tósinde týýy zańdylyq deýge de bolady.

Aqjandaı qylańboz túkti jylqy Aqalteke tuqymynyń óz ishinde 3 paıyzǵa jetpeıdi. 2025 jyldyń 30 naýryzynda týǵan jylqynyń sulý tóli túginiń túsimen ertegi tulparlaryn eske salady. Ómirde bolmaǵan, qııalı sýretshiniń sheber qolynan shyqqan keskin sııaqty kórinedi. Qylańboz túkti jylqyny qazaq ejelden aqjoltaı habar tasıtyn táńirdiń syıy dep bilgen.

Aqjan da kez kelgen erekshe kórikti jylqy balasy sııaqty aqsúıekterdiń taqymyna ǵana jarasatyn, sán men saltanattyń sımvoly bolyp kórinýi múmkin. Biraq onyń Prezıdent atqorasyndaǵy mıssııasy sharýashylyq maqsattan áldeqaıda aýqymdy, ózgeshe muratpen úndesip jatyr. Aqjan beınesi Qazaqstannyń zamanaýı estetıkasyna, «Jandy taza ustaý» ıdeıasyna jańasha mán berip, jaýapkershilik ádebin úlgi etedi. Aqjandy Astananyń sımvolyna aınaldyryp turǵan osyndaı astarly ıdeıalar. Óıtkeni kórikti jylqynyń boıynda dúbirli dala tarıhy men búgingi qala beınesi qatar úılesim tapqan.

— Astana halqyn tynymsyz tirshilik múddeleri ǵana emes, tarıh, dástúr sııaqty emotsııalyq baılanystar da biriktire alý kerek. Mundaı baılanys qalaǵa baýyr basyp úlgergen adamdardyń yqylasyn baıandy ete túsedi, — deıdi ýrbanıst Ádııa Qarsybek.

Sarapshynyń paıymdaýynsha, alpaýyt qalalardyń kóbinde beıresmı sımvoldary bar. Ondaı sımvoldardyń qoldan jasalmaýy, joǵarydan tańylmaýy mańyzdy. Túptep kelgende halyq óz mekeniniń sımvolyn óz aıqyndap alady.

Tanys ta tańsyq beıne

Aqjan sırek kezdesetin mádenı fenomen bolǵanymen, halyqqa beınesi túsinikti.

Aqjan Uly dalaǵa Kókten kelgen jylqy ǵana emes, azamattyq jaýapkershilik pen parasat negizgi ustyn bolyp bekitilgen zamanaýı Qazaqstannyń metaforasy. Qazaqstandyqtar ańsaıtyn ómir stılin beıneleıtin zamanaýı ataýǵa kirshiksiz «Aqjan» dóp kelip tur.
Aqjannyń áleýmettik jeli arqyly ózdiginen qalyptasqan beınesi Astananyń Kók pen Jer úılesim núktesine aınalǵan tańǵajaıyp sáýletine tabıǵı túrde kirigip tur.

Jany kirshiksiz turǵyn da, qonaq ta aınalasyn bylǵamaı, kókti julmaı, gúldi baspaı, nemquraıdy peıilden ada tirshilik etedi. Mundaı tazalyqtyń rýhyn bir sezingen adam eski ádetterge qaıta aıaq baspaıdy da.

— Adamǵa ózi meken etken keńistiktiń qundylyqtaryn túsiný, seziný mańyzdy. Sımvoldardyń máni osynda. Ujymdyq jady mádenıettiń bastaýynda tur. Qalany súıikti qylatyn záýlim de sándi ǵımarattar ǵana emes, jarqyn estelikter men ádemi beıneler, aqıqatqa bergisiz ańyzdar, — deıdi Ádııa Qarsybek.

Qazaq jylqyny erkinen aıyrǵan zamanda ózine erkindik syılaǵan bolatyn. Biraq erkindik eshqashan «bilgenińdi isteý» degen túsinikpen shektelmegen. Atynyń babyn tabý úshin qas-qabaǵyna qarap úırengen qazaq tanymy erkindiktiń basty qaınary jaýapkershilik ekenin bilgen. Jylqynyń babyn tapqan atbeginiń bári tizgindi qaı kezde bos tastap, qaı kezde qalaı burý kerektigin túısik deńgeıinde meńgergen.
Sondyqtan qazaq jylqyǵa aýyzdyq salǵanda ony erkinen tolyq aıyrmaı, dala tósindegi serigi retinde kórgen. Ádiletti qalanyń turǵyndary men bıligi de, memleketi men azamattary da osyndaı úılesim tapqanda shynaıy senim paıda bolady.

Akjan – «Chıstaıa dýsha» - novyı brend Velıkoı stepı V Astane poıavılsıa novyı kýltýrnyı sımvol — kobylıtsa Akjan redkoı ızabellovoı mastı, doch chıstokrovnyh ahaltekıntsev Ganatly ı Tabys – lıýbımıtsa Prezıdenta Kazahstana Kasym-Jomarta Tokaeva. Ee sııaıýşaıa sherst ı blagorodnyı oblık ýje stalı predmetom obsýjdenııa v sotsıalnyh setıah ı zarýbejnyh jýrnalah, soobşaet korrespondent Kazinform. Dıtıa sveta ı prostora V tıshıne Velıkoı stepı, gde veter pomnıt dyhanıe vekov, rojdaetsıa ona – Akjan – «Chıstaıa dýsha», dıtıa sveta ı prostora. Zdes, ý gorızonta, gde zemlıa slıvaetsıa s nebom, gde veter neset ıstorıı kochevnıkov, nachınaetsıa ee pýt. V etom prostranstve net granıts – tolko svoboda, otlıtaıa v dvıjenıı, tolko sıla, rojdennaıa ız samoı prırody. Akjan otnosıtsıa k ýnıkalnoı ızabellovoı mastı. Ee sherst obladaet optıcheskım effektom: tonchaıshıe voloskı prelomlıaıýt svet, sozdavaıa atlasnyı, pochtı nezemnoı blesk. V stepnoı kýltýre ızabellovyı skakýn vsegda schıtalsıa dobrym predznamenovanıem, vestnıkom ýdachı ı protsvetanııa. I eto ne ýdıvıtelno, ved takaıa mast — redkost daje dlıa ahaltekıntsev. Na pervyı vzglıad - eto krasıvaıa skazka ız mıra elıtarnogo konevodstva. No chem vnımatelnee vsmatrıvaeshsıa, tem ıasnee ponımaesh: v obraze Akjan ýdıvıtelnym obrazom splelıs estetıka sovremennogo Kazahstana. Novaıa etıka otvetstvennostı ı trepetnoe otnoshenıe k ıdee «chıstoı dýshı» - svoeı, strany ı vremenı. Akjan stanovıtsıa ýznavaemym sımvolom Astany. V ee obraze soedınıaıýtsıa legendy proshlogo ı tsennostı nastoıaşego. V ýslovııah stremıtelnogo razvıtııa sovremennoı stolıtsy etot obraz napomınaet: ıstınnaıa sıla megapolısa zaklıýchaetsıa ne tolko v arhıtektýrnyh dostıjenııah ı ekonomıcheskom roste, no ı v moralnyh tsennostıah, kotorye obedınıaıýt ego jıteleı. - Dlıa nasheı stolıtsy vajno, chtoby ıdentıchnost skladyvalas ne tolko vokrýg znakovyh zdanıı, no ı vokrýg ıstorıı, tradıtsıı ı obrazov, s kotorymı jıtelı emotsıonalno sebıa svıazyvaıýt. Imenno takıe sımvoly delaıýt gorod bolee chelovechnym ı pomogaıýt formırovat chývstvo prınadlejnostı. V konechnom ıtoge sılnaıa gorodskaıa ıdentıchnost rojdaetsıa tam, gde fızıcheskaıa sreda sochetaetsıa s kýltýroı ı povsednevnoı jıznıý, - govorıt ýrbanıst Adııa Karsybek. Po mnenııý eksperta, v mırovoı praktıke est mnojestvo prımerov, kogda personajı ılı obrazy stanovıatsıa neofıtsıalnymı sımvolamı gorodov. Obedınıaet ıh odno: podobnye sımvoly nevozmojno naznachıt ıskýsstvenno, «sverhý-vnız». Onı stanovıatsıa sımvolamı togda, kogda jıtelı samı nachınaıýt vosprınımat ıh kak chast gorodskoı kýltýry. Redkıı kýltýrnyı fenomen Segodnıa Akjan vosprınımaetsıa kak redkıı kýltýrnyı fenomen, no blızkıı ı ponıatnyı lıýdıam. V sotsıalnyh setıah kazahstantsy delıatsıa fotografııamı ı kommentarııamı, chto eşe bolshe ýkreplıaet emotsıonalnýıý svıaz s etım obrazom. Dlıa gorojan ona stanovıtsıa «svoım» sımvolom — znakom doverııa ı edınstva, otrajaıýşım obşestvennye ojıdanııa ı stremlenıe k garmonıı. Akjan — eto ne prosto nebesnyı kon Velıkoı stepı. Ona —metafora sovremennogo Kazahstana, gde grajdanskaıa otvetstvennost ı moralnye orıentıry ıgraıýt klıýchevýıý rol v formırovanıı gorodskoı ıdentıchnostı ı natsıonalnogo samosoznanııa. Eslı smotret na Kazahstan cherez prızmý lifestyle, to ımıa Akjan – «Chıstaıa dýsha» - zvýchıt, kak slogan novoı epohı. Epohı, v kotoroı roskosh – eto sposobnost ostavatsıa chestnym, ekologıchnym ı otvetstvennym v povsednevnostı. Novaıa Astana s ee geometrıeı mostov, steklıannymı fasadamı ı kontrastom mejdý lınıeı gorızonta ı beskonechnoı stepıý vızýalno rıfmýetsıa s obrazom Akjan. Zdes vajno, chtoby kajdaıa detal byla na svoem meste: tekstýra plıtkı, dızaın malyh arhıtektýrnyh form, kachestvo osveşenııa. V ıdeale gorod doljen vyglıadet tak, býdto ego kajdyı den obıhajıvaıýt dlıa sobstvennogo ýdovolstvııa. V etoı kartıne prıvychka ne mýsorıt, berech zelenye zony, ývajat obşee prostranstvo perestaet byt abstraktnoı «grajdanskoı obıazannostıý», a stanovıtsıa chastıý lıchnogo stılıa. Odın raz osoznav ýje slojno vernýtsıa k prejnım prıvychkam. - Ýrbanıstıka rassmatrıvaet gorod ne tolko kak sovokýpnost zdanıı ı ýlıts, no ı kak prostranstvo smyslov. Lıýdıam vajno ponımat, kakıe tsennostı otrajaet mesto, v kotorom onı jıvýt. Sımvoly pomogaıýt peredavat etı tsennostı, formırýıýt chývstvo obşnostı ı stanovıatsıa chastıý kollektıvnoı pamıatı. Gorod stanovıtsıa po-nastoıaşemý lıýbımym ne tolko blagodarıa krasıvym zdanııam, no ı blagodarıa vospomınanııam, tradıtsııam, lokalnym ıstorııam, obrazam ı legendam, - govorıt Adııa Karsybek. Imenno poetomý kýltýrnye ı emotsıonalnye sımvoly, kak otmechaet ýrbanıst, ıgraıýt ne menshýıý rol, chem arhıtektýrnye. Onı pomogaıýt lıýdıam chývstvovat svıaz s mestom, delaıýt gorod bolee jıvym ı formırýıýt tý samýıý atmosferý, kotorýıý nevozmojno postroıt tolko s pomoşıý gradostroıtelnyh reshenıı. Istorııa o svobode Tradıtsıonnyı obraz stepnogo vsadnıka – eto vsegda ıstorııa o svobode. No segodnıa svoboda perestaet oznachat «delaıý, chto hochý», a vse chaşe chıtaetsıa kak «ýmeıý otvetstvenno rasporıajatsıa svoım vyborom». V pare «Chelovek – Kon» mojno prochıtat sovremennýıý model partnerstva. Vsadnık ýmeet slyshat ı ponımat, kogda lýchshe dat bolshe svobody, a kogda mıagko podpravıt napravlenıe. Kon, v svoıý ochered, doverıaet, no ne rastvorıaetsıa: ý nego est svoı harakter, svoıa volıa ı svoıa krasota. Takje vystraıvaıýtsıa ı otnoshenııa mejdý grajdanamı ı gorodom, lıýdmı ı gosýdarstvom. Vse hotıat byt partneramı. I eto, pojalýı, samyı modnyı trend v polıtıke ı obşestve segodnıa. Eslı predstavıt, chto Kazahstan – eto brend, kotoryı perezapýskaet svoıý globalnýıý kommýnıkatsııý, obraz Akjan stanovıtsıa odnoı ız klıýchevyh vızýalnyh opor etogo protsessa. Potomý chto soedınıaet neskolko vajnyh smyslov: ývajenıe k kornıam ı tradıtsııam stepı, sovremennýıý estetıký ı mınımalızm, tsennost chıstoty ı ýhoda – za soboı, za prostranstvom, za temı, kto rıadom. I, vozmojno, cherez neskolko let ımenno takıe obrazy býdýt opredelıat vızýalnoe predstavlenıe o nyneshnem Kazahstane – strane, kotoraıa reshıla byt spravedlıvoı, chıstoı, akkýratnoı, otvetstvennoı ı pozıtıvnoı. V ýslovııah stremıtelnogo razvıtııa sovremennyh gorodov ı vsego obşestva etot obraz prıobretaet osobýıý aktýalnost: on napomınaet o tom, chto ıstınnaıa sıla megapolısov zaklıýchaetsıa ne tolko v arhıtektýrnyh dostıjenııah ı ekonomıcheskom roste, no ı v moralnyh tsennostıah, kotorye razdelıaıýt ego jıtelı. Akjan — eto ne prosto nebesnyı kon Velıkoı stepı, no ı kýltýrnyı fenomen, kotoryı pomogaet sovremennym kazahstantsam osoznat vajnost chıstoty pomyslov, zakonnostı ı ývajenııa k obşestvennomý prostranstvý. Sııaıýşıı obraz ahaltekınskoı krasavıtsy ızabellovoı mastı — jıvoı most mejdý legendamı proshlogo ı pobedamı býdýşego. Ona voploşaet kýltýrnyı kod stepı: gratsııý, moş ı sovershenstvo. Poka po zemle skachýt ahaltekınskıe loshadı, dýsha naroda ostaetsıa chıstoı ı stremıtelnoı, otrajaıa kornı ı ýstremlenııa strany. — Foto: Kazinform

Qazaqstan ózini ataýyn jańasha brend retinde tanytqysy kelse, sonyń bir bólshegi Aqjan bolary daýsyz. Óıtkeni Aqjanǵa degen yqylastyń astarynda ótkenge qurmet, keleshekke úmit jatyr. Tazalyqty áýeli jan dúnıeńnen, odan keıin óz aınalańnan bastaý urany da jatyr.

Túıindesek, Aqjannyń qylańboz beınesi ótkenniń daqty dúbiri men keleshek tabystardyń arasyn jalaıtyn jandy kópir. Qazaqtyń keýdesinde atqumarlyq barda erkindik pen erlikke degen yqylasy joǵalmaıdy.

Osyǵan deıin «Aqjan — Uly dalanyń mádenı fenomeni» degen taqyryppen materıal jarııalaǵan edik.

Qazaqstan Prezıdenti Qasym-Jomart Toqaev Jylqy Janýarlar

Esimjan Naqtybaı

Avtory