Aqylbaıdyń shópshegi Aıdos týraly ne bilemiz?

Buǵan deıin abaıtanýshylarǵa, sonyń ishinde Abaı murajaıynyń shyraqshylaryna da uly aqynnyń urpaqtary degende oıymyzǵa aldymen oralary Aqylbaıdyń nemeresi Baǵfýrdan taraıtyn Aıdar men onyń uly Danııar bolatyn. Ekeýiniń de qazir Almatyda ekeninen jáne nápaqasyn munaı salasynan taýyp júrgenderinen habardarmyz.

Jalpy, Aqylbaev Baǵfýr Álimqululynyń Ernest, Baýer jáne Aıdar atty úsh uly bolǵan. Abaıdyń shópshekteri bolyp keletin úsheýdiń ortanshysy - Baýer dúnıeden erte ozypty. Joǵary bilimdi bıolog retinde kandıdattyq dıssertatsııa jaza bastaǵan eken. Týystary Baýken atap ketken odan urpaq joq. Al Aıdardan Danııar odan Dana, Kamıla, Merýert degen úsh qyz bar.

Sonymen qatar Aqylbaıdyń Danııardan basqa taǵy bir shópshegi, ıaǵnı Abaıǵa nemene bop keletin Aıdos týraly emis-emis qana biletinbiz. Esiminiń ózi-aq asyl tegin megzeıtin azamattyń murajaımen buǵan deıin, onyń ózi aıtqandaı, baılanysy bola qoımaǵan. Olaı bolsa, Aqylbaev Aıdos Ernestuly týraly biz ne bile aldyq?

 

Sonymen Aıdospen onyń uly atasynyń eskertkishi túbinde kezdesýge keliskenbiz. Ol ýaǵdaly ýaqyttan keshikpedi. Uly aqynnyń urpaǵyn syrt kelbetinen-aq tas tuǵyrdaǵy has músinge uqsattym. Bul rette onyń uly aqynǵa qanshalyqty uqsaıtynyn oqyrman ózi ajyrata jatar. Biraq, júzi alǵash jarq etkende-aq ol bizdi erekshe jyly áserge bóledi. Qarsy aldymda ótirigi joq, sabyrly da baısaldy azamat otyrdy. Onyń basqadaı emes, tap osyndaı bolyp shyqqanyna ábden qýanyshty edim.

Eń áýeli, Abaı eskertkishiniń janynda sýretke túse bastadyq. Tańerteńgi saǵat toǵyzdar shamasynda jarqyraı shyqqan mamyrdaǵy kún shapaǵy fotoapparatqa shaǵylysyp, biraz áýrege salsa da, Aıdos qabaǵyn shytpady. Ol fotograftyń kórsetken jerine jeńil baryp, darhandyq tanytqan. Budan soń, áńgimemiz dastarqan basynda jalǵasty. Ekeýara «ol ózi men týystary týraly aıtady, men bolsam sózin bólmeı tyńdaımyn» dep kelistik. «1967 jylǵy 7 aqpanda dúnıege kelippin, - dep sabaqtady Aıdos óz esteligin. - Ákem Ernest 1983 jyly qaıtys bolǵan, Talǵar mehanızatsııa tehnıkýmynyń túlegi. Al Baǵfýr odan tórt jyl buryn ol dúnıelik bolǵan eken. Almatynyń irgesindegi Qazaq mal sharýashylyǵy ǵylymı-zertteý ınstıtýtynda Baǵfýr atamyz selektsııa mektebiniń dırektory laýazymyn atqarǵan.  Bala kezimizde Danııar jáne basqalary bar atamnyń úıinde jıi bas qosatynbyz. Onyń ákesi - Aıdar aǵa munaıshy, qazir ol kisiniń kásibin Danııar jalǵastyrýda. Anam - Aqylbaeva Elnýra Ahmetqyzy Almatyda turyp jatyr. Ózim Almatydaǵy orta mektepti bitirgen soń, Ýkraınanyń Krıvorojsk qalasyndaǵy Avıaýchılışege oqýǵa túsken edim. Birinshi jarym Svetlanamen de sonda tabystym, Tbılısıde Keńes armııasy qatarynda boldym. Atalmysh oqý ornynda avıaquraldardyń tehnık-elektrıgi mamandyǵyn alǵan soń, Almaty aeroportynyń Birikken avıaotrıadynda qyzmet ettim. Keıin osyndaǵy ıtalıandyq qurylys fırmasynda jumys istep, aeroporttyń qarjylyq jaǵdaıy qojyraǵanda jeke kásipkerlikti tańdap, qurylys salasynda eńbek etip kelemin. Birinshi nekeden Aleksandra Starıkova-Aqylbaeva degen qyzym jáne odan Nıka atty nemerem bar. Olar qazir Saratov oblysynyń Balakovo qalasynda turady, qyzymnyń ınternette jeke paraqshasy bar.

Al qazirgi jarym Batyrbekova Tamara Áýezhanqyzy (ákesi- qazaq, anasy-tatar) ekeýimizdiń ortaq balamyz joq. Allanyń ámiri solaı shyǵar, jas kezimde barsha týystarym bir jaqqa shyqqandarynda sábılerin erjetip qalǵan maǵan tastap ketýshi edi. Bul oraıda Abaı atamyzdyń urpaq jalǵastyǵyn úzip almaý, bizden «tuqym» alyp qalý týraly áńgimelerge kúlgennen basqa amalym joq. Sebebi, eń aldymen «adamnyń balasy bolýǵa, adamzatty súıýge» úndegen Uly Adamnyń artynda qaldyrǵan asyl murasyna teń keler eshteńe joq». Uly aqynnyń ulaǵatty urpaǵymen únsiz kelistim.

Bolat Júnisbekov, Abaıdyń «Jıdebaı-Bórili» memlekettik tarıhı-mádenı jáne ádebı-memorıaldyq qoryq-mýzeıiniń dırektory