Aqtóbeniń aýasy nege las?

Aýany aǵyn sý da lastaıdy

Jıynda oblystyq ekologııa departamentiniń basshysy Jaqsyǵalı Imanqulovtyń baıandamasy tyńdaldy.

Óńirdiń ekologııalyq jaǵdaıy oblys ákimi Berdibek Saparbaevtyń jiti baqylaýynda tur. Aımaqtyń ekologııalyq jaǵdaıyn jaqsartý maqsatynda 2015-2017 jyldarǵa arnalǵan is-sharalar jospary bekitildi. Soǵan baılanysty káriz júıelerin qalpyna keltirip, jóndeý, óndiristik qaldyqtardy tazalaýǵa arnalǵan lokaldyq júıelerdi qondyrý, jınaqtalǵan qaldyqtardy joıý, aýdan ortalyqtarynda qatty turmystyq qaldyqtary polıgondaryn salý jáne de basqa sharýalar jasalady.

Bekitilgen is-sharalar aıasynda oblystyq ekologııa departamenti ónerkásiptik aǵyndy sýlardy tógetin 47 kásiporynǵa jospardan tys tekserý júrgizipti. Qorytyndysynda, quramynda lastaýshy zattary kóp aǵyn sýlardy tókkeni úshin 45 kásiporyn ákimshilik jaýapkershilikke tartyldy. Olarǵa jalpy kólemi 3,6 mıllıon teńge aıyppul salyndy.

Alǵa, Qandyaǵash, Jem, Embi, Hromtaý, Shalqar qalalary men Badamsha, Shubarqudyq, Kenqııaq, Mártók aýyldarynyń aǵyn sýlardy tazalaýshy qurylǵylarynyń tehnıkalyq jaǵdaıy ekologııalyq talapqa saı kelmeıdi. Sonyń saldarynan aǵyn sýlar eshqandaı tazartýdan ótkizilmeı, arnaıy alańdarǵa tógilip jatyr. Qobda, Yrǵyz, Temir, Baıǵanın aýdandary men Komsomol eldi mekeninde aǵyn sýdy qabyldap alyp, aǵyzatyn qurylǵylar múlde joq.

Aımaqtaǵy iri eldi mekenderdegi aǵyn sýlardy tazartý úshin jańa qondyrǵylardy qaıta salý máseleleri sheshiletin bolady. Mysaly, 2016-2017 jyldary jeke sektordyń káriz aǵyndylary úshin 3 aǵyn sý stansasyn salý josparlanyp otyr.  Bıyl Aqtóbe qalasyna qarasty Kirpishti aýyly men qalanyń óndiris aımaǵynda aǵyn sý stansasynyń qurylysy aıaqtalady. Mundaı stantsııa kelesi jyly 41-razezde paıdalanýǵa beriledi. Sondaı-aq, Eýropalyq qaıta qurý jáne damytý bankiniń nesıesimen «Aqbulaq» AQ bıyl qyrkúıekte Turǵyndar qalashyǵy shaǵyn aýdanynda káriz júıelerin tolyq qalpyna keltirý jumystaryn bastaıdy. Bul maqsattaǵy jumysty kelesi jyldyń qyrkúıek aıynda aıaqtaý josparlanyp otyr.

Konteıner kóbeıtiledi, qaldyqtardy óńdeıtin zaýyt salynady

Oblystyq tabıǵı resýrstar jáne tabıǵatty paıdalanýdy retteý basqarmasy basshysy Nurjan Aqquldyń aıtýynsha, qazir óńirde birneshe kásiporyn qatty turmystyq qaldyq jınaýmen aınalysady. Solardyń biri «Kokand LTD» JShS 2013 jyldyń maýsym aıynan beri plastmassa jáne plastmassa bótelke jınaıdy.

Aqtóbe qalasyndaǵy turǵyn úılerdiń mańynda qatty turmystyq qaldyqtar jınaqtaýǵa arnalǵan 310 syzyqty konteıner ornatyldy. Aldaǵy ýaqytta kásiporyndar, mektepter, balabaqshalar, medıtsınalyq uıymdar aýmaǵynda da osyndaı 200-300 konteıner ornatý josparlanyp otyr.

- Zańnama talaptaryna sáıkes, árbir eldi mekende qaldyqtardy bólek jınaý jumystaryn uıymdastyrý qajet. 2020 jylǵa deıin qatty turmystyq qaldyqtardy bólek jınaý, suryptaý, paıdaǵa jaratý, qaıta óńdeý  maqsatynda Alǵa, Hromtaý, Shalqar, Qandyaǵash, Embi qalalary jáne Shubarqudyq kenti úshin «Jol kartasy» ázirlendi. Sóıtip, qaldyqtardy Qazaqstannyń jáne taıaý shetelderdiń kásiporyndaryna jetkizýdi josparlap otyrmyz, - dedi Nurjan Aqqul.

Aqtóbe qalasynan qatty turmystyq qaldyqtardy óńdeıtin zaýyt salý maqsatynda oblystyq ákimdik pen «Renteh B.V.» qarjy holdıngi arasynda memorandýmǵa qol qoıyldy. Qazir jer telimderi rásimdelip jatyr.

KÓKJIDENІ QALAI SAQTAIMYZ?  

Jıynda oblystyń sý resýrstarynyń jaǵdaıy da  sóz boldy. Shalqar kóliniń batpaqtaný protsesi jalǵasyp jatyr.

- 2012 jylǵa deıin gıdrotehnıkalyq qurylǵylar apatty jaǵdaıda boldy. Sonyń saldarynan kól batpaqtanyp, qamys qaptap ketti, - dedi Nurjan Aqqul.

Qazir kóldiń túbinde qalyńdyǵy 1,2 metr tunba jınalǵan. Sondaı-aq kóldiń 30 paıyzyna ósimdikter ósip ketken.

Shalqar kóliniń túbin tazartý jobasy birneshe márte salalyq mınıstrlikterge joldanypty. Degenmen, qazirge deıin qarjylandyrý máselesi sheshilgen joq.

Tuşy sý qory óte mol Kókjıde jerasty sýy kenishin saqtap qalý baǵytynda da jumystar atqarylyp jatyr. Gıdrogeologııalyq uńǵyma toraby jerasty sýlarynyń sapasyn zerttegen bolatyn. Qorytyndysynda qumdarda lastaýshy zattardyń bar ekeni  anyqtaldy.

- Sý qorynyń sapasyn qaıta anyqtaý týraly salalyq mınıstrlikterge    usynystar jasadyq. Úkimet basshysy Kárim Másimovtiń bizdiń oblysqa issapary barysynda da Kókjıjde jerasty sýlaryn saqtaý máselesi kóterildi. Bul maqsattaǵy jumystardy jalǵastyrý úshin oblystyq ákimdikpen birlesip,  Investıtsııalar jáne damý mınıstrliginiń jer qoınaýyn paıdalaný jáne geologııa komıtetine, Energetıka mınıstrliginiń ekologııalyq retteý komıtetine jerasty sýlaryn bir jerden baqylaý júrgizý múmkindigin, sonymen qatar Kókjıde qumdarynyń jerasty sýlarynyń kontýryn anyqtaý máselesin qarastyrý jóninde tıisti hattar joldadyq, - dedi Jaqsyǵalı Imanqulov.

Sharada oblys ákiminiń orynbasary Ǵalı Esqalıev sóz alyp, atqarylyp jatqan jumystar týraly aıtty.

- Kókjıde jerasty sýqoımasyn saqtap qalý maqsatyndaǵy zertteý jumystary úshin qarjy respýblıkalyq bıýdjet esebinen qarastyrylady. Degenmen, respýblıkalyq bıýdjetten qarjy qashan bólinetini belgisiz. Sol sebepti, ýaqyt sozbaý úshin  biz Energetıka mınıstrligimen kelisim jasadyq. Zertteý jumystaryn jer qoınaýyn paıdalanýshy munaı kompanııalarynyń  qarajattary esebinen jasaıtyn bolamyz.

Aýanyń lastanýyna ilespe gazdyń bosqa janýy da kesirin tıgizedi. Іlespe gazdy qaıta óńdeý maqsatynda jumystar júrgizilip jatyr. Sonyń bir parasy - bıyl qyrkúıek aıynda gazqubyrynyń qurylysyn bastaımyz. Investor anyqtaldy. Uzyndyǵy 160 shaqyrymǵa jýyq gaz qubyry salynady, - dep túıindedi sózin Ǵalı Esqalıev.

Gúljan BAZYLQYZY.