Aqtóbelik úzdik pedagog stýdentterdi ónertapqysh bolýǵa baýlyp júr
AQTÓBE. KAZINFORM — Jas maman suranysqa ıe bolýy úshin oqyp júrgen kezinde-aq óndiristiń qyr-syrymen tanysýy tıis. Zaýyt pen tseh ishiniń bar tehnologııasy oqý ornynda da bolýy kerek. Bul eki aradaǵy alshaqtyqty joıyp, kadr tapshylyǵy máselesin sheshedi ári sapany arttyrady.
Ol úshin stýdentter ǵylymı jobalarǵa beıimdelip, ózine qajetti dúnıeni óz qolymen jasap alýy kerek. Úzdik pedagog ári jas ǵalym Darhan Shanbaev kadr daıyndaýdaǵy tıimdi joldardy aıtty.
— Jas ǵalym ári ónertapqysh. Qazir siz týraly osylaı aıtýǵa bolady. Jetistikke bastaǵan jolyńyz týraly aıtyp berseńiz…
— Qyzylorda oblysy Aral qalasyndaǵy mektepti támamdap, Aqtóbedegi joǵary oqý ornyna tústim. Fızıka pániniń muǵalimi mamandyǵyn meńgerdim. Keıin Oral qalasyndaǵy joǵary oqý ornyna tapsyryp, elektr energetıkasy magıstri atandym. Qazir Aqtóbe joǵary polıtehnıkalyq kolledjinde jumys isteımin. Joǵary oqý ornynda stýdentter dekany bolyp, ǵylymı, mádenı jumystarmen qatar eriktiler tobyn uıymdastyrdym. Ózim oqýshy kezimde mýzyka mektebiniń dombyra klasynda bilim alǵan edim. Onyń da bir úlesi bar. Oqýshy, stýdent kezdegi belsendi jumys oqytýshy bolǵan kezde de jalǵasyp jatyr. Jas maman bolsam da oblystyń úzdik kýratory, úzdik jetekshisi konkýrstarynda jeńimpaz atanyp júrmin. Bilim alýshylardy jumysshy mamandyqtarǵa arnalǵan WorldSkills konkýrsyna tárbıelep, olar álemdik deńgeıge shyqty. ERG kompanııasynyń bilim berý baǵdarlamasy aıasynda «Alıastyń úzdik pedagogi» atanyp, Polsha, Germanııa, Frantsııada tájirıbeden óttim. 2024 jyly Aqtóbe oblysynyń úzdik pedagogi atanyp, keıin respýblıkalyq «Úzdik pedagog-2024» atalymyn jeńip aldym. «Muǵalim-Talks» dıalog alańy men keıs-platformada jeńimpaz atanyp, «Ustaz — ult aınasy» tósbelgisin taqty.
— Keıs-platformada ne usyndyńyz?
— Biz «ýnıversıtetke oqýǵa túse almaısyń, kolledjge bara ber» degen qasań túsinikten arylýymyz kerek. Qoǵamda kolledjge kelgen bala quny tómen jumyspen aınalysady degen stereotıp bar. Úlgerimi nashar balalar jınalatyn bilim ordasy sııaqty aıtylady. Bul durys emes. Mine osyny ashyq aıtyp, óz oıymdy jetkizdim. Kóp uzamaı elimizde «Jumysshy mamandyqtary» jyly jarııalandy. 2025 jyly respýblıkalyq tamyz keńesine qatysyp, Prezıdenttiń aldynda jumysshy mamandar daıyndaýdyń artyqshylyqtaryn aıttym. Ol kolledj ben óndiris arasyndaǵy baılanys, kadrdy birlese daıyndaý joly. Qazir qoǵam oıy ózgerdi. Buryn kolledj talapkerlerdi izdese, búginde olar ózderi suranyp keledi. Kóp uzamaı «Shapaǵat» medaline laıyqty dep tanydy.
— Endi jobalarǵa toqtalaıyq. Aqtóbelikterge tanys «Smarthan», «Taza Qazaqstan», «Roboınjener» jobalary qalaı iske asty?
— «Taza Qazaqstan» aktsııasy aıasynda aqyldy qoqys jáshikteri iske qosyldy. Qoqys jáshiginiń qaqpaǵy ózdiginen ashylady, tazalyqqa úles qosqanyńyz úshin alǵys ta aıtady. Sonymen birge veloshreder de jasap shyqtyq. Adam velosıped tebedi, bir jaǵynan qaǵaz nemese plastık buıymdardy usaqtaıdy. Salaýatty ómir salty ári paıdaly is. Aqtóbede qaǵazdy, plastık buıymdardy óńdeıtin tseh salynyp jatyr. Munyń bári óndiriske qajetti ıdeıa. Ári ınternet damyǵan, JI engen shaqta synı oılaýdy jetildirýge septigin tıgizip tur. «Smarthan» — qazaq tilinde sóıleıtin robot. 80-ge jýyq suraqqa jaýap bere alady. Ulttyq qundylyqtardy biledi, maqal-mátel aıta alady. Arnaıy baǵdarlamaǵa bári engizilgen. Úsh jyl buryn qurastyrylǵanda JI engizilmegen edi. Endi osy jobany jańartyp, JI-di qoldanýdy josparlap otyrmyz. Negizinen bilim ordasynda óndiristi avtomattandyrýǵa basymdyq beremiz. Sý resýrstaryn, elektr energııasyn únemdeý, balamaly elektr qýatyn óndirý jobalarynyń bárin daıyn maketten kórip qana qoımaı, ózderi jasap, iske qosady. Bir aıta keterligi, bárin qoldan jasamyz. Qazirgi kezde «Roboınjener» jobasyn da jasap shyǵaryp otyrmyz. Jeke qorǵanysh quralymen jabdyqtalǵan manekenniń dabysty kómekshisi bar. Ol ózin balalarǵa tanystyrady. Máselen, aqyldy kaskada beınekamera bolady. Shahterlar kıse jazataıym oqıǵalardyń qalaı bolǵanyn kórýge bolady. Gaz túzilse, diril shamadan tys assa, sıgnal da beredi.
— «Smarthan» ulttyq qundylyqty dáripteı alady dep aıttyńyz. Jańa tehnologııa men qundylyqtar arasynda baılanys bar ma?
— Qazaqta «Arqan tartys» oıyny bar. Biz endi vırtýaldy júıeni paıdalanamyz. Suraqtar qoıady, kim birinshi ári naqty jaýap berse, jeńimpaz atanady, ıaǵnı arqan sol komandaǵa qaraı yǵysady. Qyz qýý da dál osy ádispen qurastyryldy. Intellektýaldy oıynda jigitter durys jaýap berse, qyzdy qýyp jetedi. Al qyzdar ozsa, jigitterdi qamshylaýǵa ruqsat. Tek bári vırtýaldy.
— «Kitap oqıtyn ult» jobasyna da qatysatyn ýaqyt tapqan ekensiz…
— Kún saıyn eki saǵat kitap oqımyn. Eki saǵat ishinde 60-80 bet oqýǵa bolady. Jobadaǵy kitaptyń kóbin mektep kezden bastap oqýǵan edik. Bul joly qaıta saralap jatyrmyz. Pedagog ulttyń aınasy bolam dese jan-jaqty, saýatty bolýy kerek. Qazir elektrık mamandyǵyn meńgerip júrgen stýdentter de osy jobaǵa qatysyp jatyr. Bir toptyń 25 stýdenti kitap oqıdy. Alǵashynda bári qarsy bolsa, qazir kózqaras ózgerdi. Sabaqtan keıin taldaý jasap, vıdeoǵa da túsiredi. Jobaǵa olar jetekshisimen qatysyp jatyr. Munyń bári tárbıe quraly. Ásirese jasóspirim shaqta pedagogke úlken kúsh túsedi.
Buǵan deıin Qazaqstannyń bilim berý júıesinde barlyq deńgeı boıynsha 600 myńǵa jýyq pedagog eńbek etetinin jazdyq.
