Aqtóbelik áıelderge sábıli bolý múmkindigin paıdalanýǵa eki aı qaldy
AQTÓBE. KAZINFORM — Sábı súıgisi keletin otbasyna bıyl oblys boıynsha 311 kvota beriledi. Qazirgi kezde jasandy uryqtandyrý kvotasynyń 141-i áli de qoldanylmady. Aqtóbelik áıelderdiń eki aı ǵana ýaqyty bar. Kimder qujat tapsyra alady jáne jasandy uryqtandyrýǵa kimder jıi júginedi? Kazinform suraǵyna Aqtóbe oblystyq perınataldyq ortalyǵy dırektorynyń orynbasary, joǵary sanatty akýsher-gınekolog Svetlana Esenamanova jaýap berdi.
— Jasandy uryqtandyrý kvotasynda Aqtóbeniń úlesi qandaı?
— Elimiz boıynsha jyl saıyn 7 myń kvota qarastyrylsa, Aqtóbege 311-i bólinedi. Qazirgi kezde 170 kvota berildi. Kvota alǵan otbasy MÁMS júıesi arqyly jumys isteıtin 19 EKU ortalyǵynyń biriniń qyzmetine júgine alady. Búginge deıin 141 kvota ıgerilmeı tur. Aldaǵy eki aıda bárin de ıgerýimiz kerek. Ol úshin erli-zaıypty ózi tirkelgen emhanaǵa barady. Emhanada jasyl dáliz júıesi engizilgen. Kezek kútpeıdi, aldyn ala jazylý da qajet emes. Birden tekserýden ótip, Aqtóbe oblystyq perınataldyq ortalyǵyndaǵy komıssııaǵa jiberiledi. Eger komıssııa ótinishti qabyldasa, kvota beredi. Áıel de, er adam da eki aıda daıyndalyp, densaýlyǵyn túzep, qarasha aıynda ortalyqtarǵa barady.
— Kvota sany ózgerip otyra ma?
— Aqtóbege bólinetin kvota sany aıtarlyqtaı ózgermeıdi. 2021 jyldan bastap ár jyl saıyn 311-319 kvota beriledi.
— Kvota nege ıgerilmeı jatyr?
— Bir otbasy sharýalaryn rettep, em-domdy kúzge josparlaýy múmkin. Bul durys emes. Aldymen kvota alyp, úsh aıdyń ishinde ortalyqqa júginse bolady. Muny keıbiri bilmeýi múmkin. Ádette jyldyń osy mezgilinde kvotany ıgerý jumysyn aıaqtaıtyn edik. Al bıyl jaǵdaı basqasha bolyp tur. Bir jaǵynan kvotanyń bólingenine bıyl altynshy jyl. Alǵashynda 40-50 kvota ǵana bólingen edi. Tipti bes joldama berilgen kez de boldy. Sol shaqta kezek kóp edi. «Ańsaǵan sábı» baǵdarlamasy bastalǵanda kvota sany 300-den asty.
— Ekstrakorporaldy uryqtandyrý ortalyǵynyń kómegine júginetin otbasy densaýlyǵyna tekserý júrgizile me?
— Iá ishte taldaý júrgiziledi. Erli-zaıyptynyń ekeýi de tekserilip, jaǵdaıdy anyqtaımyz. Tekserý kezinde 20-30 paıyzy er adamǵa, 20 paıyzy er men áıelge, al 50% tek áıel densaýlyǵyna baılanysty ekeni belgili boldy. Negizinen teń jartysy áıeldiń úlesinde. Birinshiden, jatyr tútikteriniń ótkizý qabileti tómen bolady nemese bitip qalǵan. Bul áıelder arasyndaǵy bedeýlik sebebiniń 60-70 paıyzyn quraıdy.
Ekinshiden, endokrındik faktor. Gormondar buzylyp, tepe-teńdik saqtalmaǵannan týyndaıdy. Úshinshiden, túrli gınekologııalyq aýrý. Onyń ishinde endometrıoz ben jatyr mıomasy aýrýy da bar. Aldymen áıel de, er adam da qosymsha emdi qabyldaıdy. Eger áıel bala kótere almasa, jasandy uryqtandyrýǵa joldama beremiz. Al eger er adamdarǵa keler bolsaq, spermogramma nátıjesinde ózgeris baıqalady.
Jasandy uryqtandyrý kezinde kóbi áıeldiń jasyna, densaýlyǵyna tikeleı baılanysty bolady. Embrıonnyń 35-40% jatyrda ornyǵady. Tek 30% ǵana sábı súıe alady. Óńirdegi kórsetkish osy. Kóbine júktilik damymaı qalady nemese túsik bolýy múmkin. Sebebi bedeýliktiń ózi densaýlyqtaǵy aqaýdy bildiredi. Jasandy jolmen uryqtandyrý júrgizilgen kezde jatyrdaǵy ózgeristiń de áseri bolady. Júktilik kezinde túsik tastaý kórsetkishi 10-17% bolady.
— «Ekinshi bedeýlik» degen de uǵym bar. Bir nemese eki balasy bar otbasy uzaq jyl sábı súıe almaýy múmkin. Olar «Ańsaǵan sábı» baǵdarlamasynyń úmitkeri bola ala ma?
— Aqtóbe oblysy 311 kvota alsa, sonyń 55% birinshi bedeýlikke, qalǵany 45%, keıde teń jartysy «ekinshi bedeýlik» dıagnozy qoıylǵan otbasyna buıyrady. Bir ret júkti bolǵan áıel osy sanatqa kiredi. Jatyrdan tys júktilik bolsa da, júktiligi túsikpen aıaqtalsa da «ekinshi bedeýlik» bolyp sanalady. Máselen bizde birinshi nekede eki bala súıgen áıel keldi. Ekinshi ret turmysqa shyqqan kezde qıyndyqqa tap bolǵan. Sebebi kúıeýiniń densaýlyǵy syr bergen. Komıssııa sheshimimen bul otbasyna kvota bólindi.
— Qala men aýyl úlesi qandaı?
— Qala ǵana emes, aýyldan kelip, kvota ıelenetin otbasylar bar. Qalaǵa qaraǵanda aýylda adam sany az ǵoı. Sondyqtan kvotanyń úshten birin ǵana alyp otyr.
— Kvota úlesinde jas shekteýi bar ma?
— Naqty jas shekteýi joq. Alaıda medıtsınalyq kórsetkishke saı 42 jasqa deıin ǵana bólinedi. Buryn 7-12 jyldan beri balaly bola almaı júrgen 35-36 jastaǵy erli-zaıyptyǵa basymdyq berildi. Qazirgi kezde ortasha jasy — 32-33 jas. Biraq arasynda 42 jasqa tolǵany da, 25 jasqa jetkeni de bar. Bedeýlik dıagnozy qalaı qoıylady? Turmys qurǵan áıel bir jylda bala kótere almasa, dárigerge qaralýy tıis. Eger er adam vahtalyq ádispen jumys istese, mindetti túrde bir jarym jyldan keıin tekserilýi kerek. Kóbine aldymen áıelder júginedi, keıin tekserýge kúıeýi de keledi. Al jasandy uryqtandyrý kvotasyn alǵanda mindetti túrde ekeýi qol ustasyp júrýi tıis. Sebebi kelisimshartqa ekeýi de qol qoıady. Eger áıel 35 jasqa deıin ana bolýdy josparlamasa, 30-dan asqan soń analyq jasýshany muzdatyp saqtaýǵa bolady. Bul reprodýktıvtik múmkindikti saqtaýǵa múmkindik beredi. Almaty men Astanada óte jaqsy damyǵan. Alaıda Aqtóbede adamdar munyń mańyzyn áli de jete túsinbeı keledi.
— Aqtóbede jasandy uryqtandyrý jolymen ómirge kelgen balalardyń aldy neshege toldy?
— Qazir olardyń kóbi 8 jasta. Aqtóbede bul jumysy 2017 jyldyń kókteminde qolǵa alyndy. Olardyń qarapaıym balalardan esh aıyrmashylyǵy joq.
Aıta ketelik Túrkistan oblysyna bıyl qansha kvota bólingeni týraly jazǵan edik.
