Aqtóbede qatty paıdaly qazbalardyń qoryn anyqtaý jumysy úzdiksiz júrýde
AQTÓBE. QazAqparat - Aqtóbe oblysynda munaı-gaz ǵana emes, altyn, mys sekildi baǵaly, qatty paıdaly qazbalar bar. Óńirdegi ken oryndaryn anyqtaý, qorynyń mólsherin belgileýmen aınalysatyn geologtar osy aptada tól merekesin atap ótip, aldaǵy jospardy naqtylady, dep habarlaıdy QazAqparat tilshisi.
Elbasy Nursultan Nazarbaev «Tórtinshi ónerkásiptik revolıýtsııa jaǵdaıyndaǵy damýdyń jańa múmkindikteri» Joldaýynda resýrstyq áleýetti damytýdy tapsyrǵan bolatyn. Jerasty baılyǵyn anyqtaý, qorynyń neshe jylǵa jetetinin esepteý taý-ken, metallýrgııa, munaı men gaz keshenderiniń strategııalyq mańyzyn saqtaýǵa múmkindik beredi.
«Geologııa salasynda damý bar. El ekonomıkasyna serpin berý úshin mıneraldy resýrstardy utymdy jáne keshendi paıdalaný, udaıy óndirýdi qamtamasyz etýge baǵyttalǵan «2015 - 2019 jyldarǵa arnalǵan Geologııalyq barlaý jumystary» baǵdarlamasy naqtylanǵan. Ótken jyly Qazaqstannyń batys aımaǵyna zertteý júrgizý úshin respýblıkalyq bıýdjetten 2,2 mıllıard teńge bólindi. Barlyǵy 42 obektide geologııalyq barlaý jumysy júrgizilgen bolatyn. Paıdaly qazbalardy barlaý, izdeý jumystarymen qatar jerasty sýyna monıtorıng júrgizilip, bir munaı uńǵymasy konservatsııalandy, ıaǵnı, joıyldy. Atap aıtqanda, Aqtóbe oblysynyń batys Aral mańynda gıdrogeologııalyq jáne ınjenerlik-geologııalyq túsirý jumystary aıaqtaldy. Mundaı jumystar Atyraý jáne Mańǵystaý, Batys Qazaqstan oblystarynda da júrdi»,- dedi «Batysqazjerqoınaýy» Batys Qazaqstan óńiraralyq geologııa jáne jer qoınaýyn paıdalaný departamentiniń basshysy Azat Erimbetov.
Aqtóbedegi Uıymshyl jáne Shot aımaqtarynda altyn, mys, polımetaldardy tabý jáne Úıtas pen Tekelditaý qurylymdarynda altyn izdeý jumystary aıaqtaldy. Nátıjesinde geologııalyq, geofızıkalyq jáne geohımııalyq kartalardyń serııasy jasaldy. Ótken ǵasyrdyń 60-jyldary jasalǵan kartamen salystyrǵanda jumys aýdandarynyń geologııalyq-tektonıkalyq qurylymy jónindegi derekter túbegeıli jańardy.
«Uıymshyl jáne Shot aımaqtary bólimshesi altyn, kúmis, mys, myrysh, qorǵasyn, nıkel jáne vanadıı, sırek jáne óte sırek kezdesetin, ıaǵnı, berıllıı, nıobıı, volfram, ıttrıı, lantan metaldarynyń toptary tabylyp, belgilendi. Aldyn ala boljam boıynsha 5 tonna altyn mólsherindegi perspektıvti aýdan bólinip kórsetildi. Aldaǵy jyldary izdeý jumystaryn ári qaraı jalǵastyrý kerek. Al Úıtas pen Tekelditaý qurylymdarynyń kirikken sheginde altyny kóp obektiler belgilendi»,- dedi Azat Erimbetov.
Aıta keteıik, Áıteke bı aýdanynyń Áıke alańynda mysty, Taldysaı granıt alabynda tantal-nıobııdi, Joǵary Yrǵyz ken alańynda Ta,Nb,Be metaldaryna geologııalyq barlaý jumystary jalǵasyp jatyr. Bıyl «Qazgeologııa» UGK» AQ Qatynadyr aımaǵy men Kempirsaı taý-ken aýdany sheginde mys-kolchedan keni men mys-porfır kenin izdeý jumystaryn bastaıdy. Geologtar barlaý, kartaǵa túsirý jumystarymen qatar, munaı uńǵymalaryn joıýdy júrgizdi.
«Munaı-gaz uńǵymalary qorshaǵan ortaǵa, jerge zııan keltirmeýi úshin «Munaı-gaz uńǵymalaryn joıý jáne konservatsııalaý» respýblıkalyq baǵdarlamasy iske asyrylyp jatyr. Aqtóbe oblysynda ornalasqan Qaratóbe ken ornynyń 32 munaı uńǵymasyna konservatsııa jasaldy. Sonymen qatar, geologtar aýyz sý qoryn izdeıdi. Máselen, Aqtóbe jáne Batys Qazaqstan oblystarynyń 49 eldi mekeni boıynsha jerasty sýlarynyń eksplýatatsııalyq qory bekitildi. Onyń 10-y Aqtóbe oblysynyń, ózgesi Batys Qazaqstan oblysynyń aýyldaryn aýyz sýmen qamtýǵa arnalǵan jumys»,- dedi departament basshysy A.Erimbetov.
Aıta keteıik, qazba baılyqtaryn izdeý tek respýblıkalyq bıýdjet esebinen emes, jer qoınaýyn paıdalanýshy kompanııalardyń ınvestıtsııasymen júrgiziledi. Sońǵy eki jylda Investıtsııalar jáne damý mınıstrliginiń Geologııa jáne jer qoınaýyn paıdalaný komıteti men 11 kompanııa arasynda kelisimge qol qoıylyp, 19 ýchaske boıynsha geologııalyq zertteý jumystary júrgizildi. Barlyǵy 205,5 mıllıard teńge ınvestıtsııa salyndy.
«Ken oryndary barlaý jumystarynan soń ǵana ıgerýdi júrgizip jatyr. Alaıda shıkizat sapasy álemdik suranysqa saı bolmaı, ken óndirýshilerdiń jedel damýyna kedergi keltiretin jaǵdaılar kezdesip jatady. Sondyqtan geologııalyq barlaý jumystary kezinde shıkizat qoryna ǵana emes, sapasyna da úlken mán bergen jón. Kendi ashyq óndirý, shaǵyn bolsa da paıdaly komponentteri joǵary ken oryndaryn izdeý jáne barlaý tıimdi. Tereńdikte izdeý júrgizý kezinde jańa tehnologııalardy qoldaný paıdaly qazbanyń asa baı qoryn anyqtaýǵa múmkindik beredi. Qazirgi kezde Aqtóbe oblysy Muǵaljar aýdanynda aerogeofızıkalyq zertteý júrgizý usynyldy»,- dedi A.Erimbetov. 
