Aqtóbede arnaıy mektepke jiberilgen balalar sany eki ese artty

Bıyl 200-den astam kámeletke tolmaǵan esepke alyndy — statıstıka

Mektep oqýshylary men kolledj bilim alýshylarynyń statıstıkasy bólek júrgiziledi. Olar kámelet jasqa tolmaǵandar. Aqtóbe oblysy boıynsha alty aıdyń statıstıkasy belgili. Bıyl jarty jylda 51 qylmystyq is tirkeldi. Byltyr dál osy ýaqytta 64 qylmystyq is boldy. Al kámelet jasqa tolmaǵandarǵa qarsy jasalǵan is sany — 95. Byltyr alty aıda budan eki iske kóp tirkeldi.

— Kámelet jasqa tolmaǵan balanyń tártibi, tárbıesi, sabaqqa qatysymy eskerilip, túngi ýaqytta ata-anasyz júrip, polıtsııa bólimshesine jetkizilý faktileri tirkeledi. Sodan keıin ǵana Kámeletke tolmaǵandardyń isteri jáne olardyń quqyqtaryn qorǵaý jónindegi komıssııasyna joldanady. Komıssııa aqyldasyp, sheshim shyǵarady. Sheshim ártúrli bolady. Esepke alady, ata-ana quqyǵynan shekteıdi, aıyrady… Al qylmys jasaǵanyn arnaıy mektepke jiberý týraly usynys beriledi. Komıssııa qoldasa Almaty, Aqtaý, Taraz, Qyzylorda qalalarynyń birine jiberiledi. Kóbine Almatyǵa barady. Bıyl 18 bala ketti, al byltyr jarty jylda 7 bala boldy. Olar urlyq jasaǵan, tóbelesken. Bir ret, keıbiri tipti qaıta qylmys jasaǵan. Arnaıy mektepke sot sheshimi negizinde jiberiledi, — dedi Aqtóbe oblystyq PD qoǵamdyq qaýipsizdik basqarmasynyń aǵa ınspektory Manarbek Qoıshybaev.

Polıtsııa eki túrli esep júrgizedi. Ózara profılaktıkalyq jáne tizimdik dep ataıdy. Biraq eki tizimde de tártibi nashar, minez-qulqy qıyn, tárbıege kóne qoımaıtyn, jastaıynan ákimshilik, qylmystyq jaýapqa tartylǵandar bar. Bıyl jarty jylda Aqtóbe oblysy boıynsha kámelet jasqa tolmaǵan 200-den astam bala esepke alyndy. Muǵaljar, Shalqar, Hromtaý, Temir aýdandarynda sany basym.

— Balanyń tárbıesi birinshiden ata-anaǵa, ekinshiden ósken ortasyna baılanysty. Profılaktıkalyq jáne tizimdik esepke alynǵan bala túzý jolǵa tússe bir jyldan keıin esepten alynady. Esepten alý týraly sheshimdi polıtsııa qyzmetkerleri usynady, — dedi Manarbek Qoıshybaev. Jalpy Aqtóbe oblysy boıynsha bıyl alty aıda 5 myńnan astam ákimshilik is qaraldy. Ata-ana men zańdy ókilder jaýapqa tartyldy.

Aıta keteıik, kámeletke tolmaǵandar isi jónindegi ınspektorlar barlyq mektep pen kolledjge jaýapty. Al Aqtóbe oblysynda 445 mektep jáne 40-tan astam kolledj bolsa, bar bolǵany 65 ınspektor jumys isteıdi. ıAǵnı bir ınspektor 6-8 bilim berý mekemesine jaýapty. Munyń azdyq eteri sózsiz.

— Qazir balalardy ýaqytsha ornalastyrý orny da tarshylyq etip tur. Aqtóbe qalasynda 40 orynǵa shaqtalǵan. Onda túnde kóshede ata-anasyz júrgender de, sot sheshimi shyqqanǵa deıin ýaqytsha qonystanǵandar da bar. Ata-anasy ishimdik iship, em qabyldaýǵa jiberilgen de ornalasady, — dedi ol.

Komıssııa otyrysy men onyń sheshimi

Aqtóbe qalasy ákimdigi janyndaǵy kámeletke tolmaǵandardyń isteri jáne olardyń quqyqtaryn qorǵaý jónindegi komıssııa bıyl jarty jylda 21 materıaldy qarady. Bireýi ata-ana quqyǵyn qalpyna keltirse, kóbine ata-ana quqyǵynan aıyrý, shekteý, májbúrlep emdeýge jatqyzý, esepke alý, arnaıy mektep-ınternatqa jiberý usynysyn qabyldandy. Naqtylasaq, úsheýi ata-ana quqyǵynan aıyryldy, jeti bala arnaıy mektepke jiberildi. Komıssııa mundaı usynysty QR «Quqyqbuzýshylyq profılaktıkasy týraly» Zańyna súıenip quptaıdy. Sot aq-qarasyn anyqtap, sheshim shyǵarady.

— Ata-ana uzaq ýaqyt boıy óz mindetin durys atqarmasa, balaǵa tárbıe bere almasa, ishimdikke, esirtkige áýes bolsa, balanyń ómiri men densaýlyǵyna qaýip tóndirse quqyǵynan aıyrady nemese shekteıdi. Shekteý merzimi — 6 aı. Eger osy ýaqytta esin jıyp, otbasyn qaıta uıyta bilse, másele oń sheshiledi. Al eger jarty jylda esh ózgeris bolmasa, ata-ana quqyǵynan aıyrylady. Komıssııa maqsaty — ata-anany jazalaý emes, bala qaýipsizdigin qamtamasyz etý. Eger ata-ana óz ómir saltyn ózgertip, turaqty jumysqa ornalasyp, turǵyn úı jaǵdaıyn jaqsartsa, bala tárbıesine daıyn ekenin dáleldese sotqa ata-ana quqyǵyn qalpyna keltirý talabyn qoıa alady. Keıde burynǵy ádetine qaıta basyp, taǵy nazarǵa iligedi. Sondyqtan komıssııa jáne qorǵanshylyq organdary balany otbasyna qaıtarý máselesin jan-jaqty zerdeleıdi, — dedi Aqtóbe qalasy ákimdigi janyndaǵy kámeletke tolmaǵandardyń isteri jáne olardyń quqyqtaryn qorǵaý jónindegi komıssııa tóraǵasy, qala ákiminiń orynbasary Áset Otarbaev.

Komıssııanyń ár usynysy men sheshimine taldaý júrgiziledi. Qolda bar taldaýǵa súıensek, áleýmettik jaǵdaıdyń tómendigi, jumyssyzdyq, ishimdik pen eskirtkige táýeldilik sebepter tiziminiń basynda tur. Otbasyndaǵy daý-janjal, urys-keris te keri áserin tıgizedi. Keıde er nemese áıeldiń jaýapkershiligi tómen bolyp jatady.

— Komıssııa otyrysynda ata-ananyń kóbi materıaldyq jaǵdaıdyń qıyndyǵyn, jumyssyzdyqty alǵa tartady. Alaıda tájirıbede ata-ana jaýapkershiliginiń tómen ekeni de kórip júrmiz. Olar kóp syltaý aıtyp, usynǵan jumystan bas tartady. Meniń oıymsha alkogolge táýeldilik, nashaqorlyq jáne lýdomanııa sııaqty áleýmettik derttermen tıimdi kúrese alsaq ajyrasýdy azaıtyp, otbasy ınstıtýtyn nyǵaıtýǵa úlken úles qosar edik. Qazir osy faktorlar janjalǵa, ajyrasýǵa, balalardyń qolaısyz jaǵdaıda ósýine sebepker bolyp otyr, — dedi Áset Otarbaev.

Buǵan deıin kámeletke tolmaǵandar komıssııasy QR Úkimetiniń qaýlysyna súıendi. 2025 jyly jeltoqsanda QR «Quqyqbuzýshylyq profılaktıkasy týraly» Zańy qabyldandy. Zań memlekettik organdar arasyndaǵy ózara is-qımyldy júıeleıdi. Sonymen birge bıyl naýryzda QR Oqý-aǵartý mınıstrliginiń buıryǵy shyqty. Bul qaýip tobyndaǵy otbasyny erte anyqtaý, balalar quqyǵyn qorǵaý tetigin jetildirýge múmkindik beredi.

Aqtóbe oblystyq jumyspen qamtý jáne áleýmettik baǵdarlamalar basqarmasynyń basshysy Lázzat Orazbaevanyń aıtýynsha, komıssııa otyrysy kezinde ata-ananyń jumyssyz júrgeni anyqtalsa, bos oryndar usynylady. Onda da ár otbasynyń máselesi bólek qaralady. Kóbi jalaqy mólsherine qaraı tańdaý jasaıdy.

Bala quqyǵyn qorǵaý

Aqtóbe oblysyndaǵy bala quqyqtaryn qorǵaý jónindegi ýákil Aıgúl Nurkeeva da Kámeletke tolmaǵandardyń isteri jáne olardyń quqyqtaryn qorǵaý jónindegi komıssııa múshesi. Ýákil bir aýdan, aýyldyń emes, búkil oblystyń ahýalyn biledi.

— Bul óte ózekti suraq. Arnaıy mektepke kimder jiberiledi? Olar tárbıege kónbeıtin, ata-ananyń aıtqanyn tyńdamaıtyn kámelet jasqa tolmaǵandar. Keıde ata-analary ózderi ne isterin bilmeı, sharasyz kúıde kómek suraıdy. Komıssııaǵa kelip túsetin suraqtarǵa taldaý jasasaq, kóbine tolyq emes otbasy balalarynyń tártibi nashar. Anasy ózi baǵyp, tárbıelegenimen keıde balasyn baqylaýdan shyǵaryp alady. Ony mektep te jónge sala almaıdy. Tek uldar emes, qyzdar da til almaı ketedi. Bıyl bir qyzdy arnaıy mektepke jiberdik. Ol úıinen sabaqqa baramyn dep ketip, kóshede júredi. Ata-anasynyń aıtqanyn tyńdamaıdy, qaıda, ne istep júrgenin aıtpaıdy. Inspektorlar bolsa esepte alady, únemi baqylaýynda ustaıdy. Jan-jaqty baqylaý, qadaǵalaý júrgizilgenimen, ortaǵa qosyp, kómek berilgenimen keıbiri usaq qylmys jasaıdy, urlyqqa barady, qorqytyp tartyp alady. Anasy jylap, sharasyz kúıin aıtqanda komıssııa arnaıy mektepke jiberý týraly usynys beredi. Sot sheshim shyǵarady, — dedi Aqtóbe oblysyndaǵy bala quqyqtaryn qorǵaý jónindegi ýákil Aıgúl Nurkeeva.

Kámeletke tolmaǵan bala arnaıy mektepte 6 aı, kóp degende 1 jyl tárbıelenedi. Ondan keıin orta mekteptegi sabaǵyn qaıta jalǵastyrady.

— Arnaıy mekteptiń óz ishki tártibi bar. Onda telefon bolmaıdy, tárbıe jumysyna basa mán biriledi. Qaıta oralǵan balalar arasynda es jıyp, eseıgeni de bolady. Keıbiri burynǵy ádetine qaıta basady. Bári de adamnyń ózine, otbasyna baılanysty. Kámeletke tolmaǵan balalar men olardyń ata-analaryna qatysty suraqtarǵa jalpy taldaý jasar bolsam, kóbine áıelder burynǵy kúıeýinen alıment óndire almaı qınalady. Balalardyń ákesi jalaqysyn jasyrady, alımentten jaltarady. Birinshi suraq osy. Ekinshiden — býllıng. Balalar qazir onyń bárin ashyq aıtady, — dedi Aıgúl Nurkeeva.

Aıta keteıik, bıyl Aqtóbede 14 kámeletke tolmaǵan sottaldy. Kámeletke tolmaǵandardyń isteri jónindegi mamandandyrylǵan aýdanaralyq sotynda jalpy 25 is qaraldy. Oǵan 36 sotttalýshy qatysty.