Aqtóbede arheologııalyq qazba jumystary jalǵasady
Aqtóbe oblysynyń eskertkishter jınaǵyn qurastyrý úshin ótken jyly Shalqar aýdany aýmaǵynda tarıhı jáne mádenı eskertkishterdi anyqtaý men tirkeý jumysy júrgizildi.
Zertteýler jaz jáne kúz aılarynda ótti.
Arheologııalyq derekter men jańa zertteýler nátıjesinde Shalqar aýdanynyń aýmaǵynda turaq, kenish, qorǵan men qasıetti oryndar syndy arheologııalyq eskertkishter toby jáne kesene, meshit, qorshaýlar sekildi etnografııalyq eskertkishter anyqtaldy.
Bul baǵytta arheologtar Aslan Mamedov, Nursultan Baırov, Nurshat Orazmaǵambetov, Baýbek Melısov, Nurbol Bıdaǵulov zor eńbek sińirdi.
«Eskertkishterdiń negizgi bóligi tas ǵasyrynyń turaqtary men qola dáýiri, erte temir ǵasyry jáne orta ǵasyrlarǵa qatysty qorǵandar bolyp tabylady. Kartaǵa túsirý barysynda tas ǵasyry eskertkishteriniń qumdy alqapqa jaqyn jáne ejelgi turaqtar nemese óz aldyna bólek tas ónimder orny anyqtaldy. B.z.b. ІІ myń j. — b.z. І myńjyldyqqa jatatyn tarıhı-mádenı muralardyń deni Soltústik Aral mańy baqtashylary men ejelgi kenshiler turǵyzǵyn qorǵandar toby nemese jeke qorǵandardy quraıdy. Bul aýmaqtaǵy qorymdardyń kópshiligi men jeke qorǵandar gıpsometrııalyq bıiktikti oryndarda ornalasqan. Qorǵandardyń kólemi ár túrli, aınalasy dóńgelene qazylyp, keıbireýleri iri úıindilerden turady. Qurylymdyq jaǵynan qorǵandar topyraqty, tasty jáne tasty-topyraqty bolyp bólinedi. Qazirgi tańda Shalqar aýdanynda 300-ge jýyq eskertkish bar. Bir qyzyǵy - Shalqar aýdanynda anyqtalǵan nysandar arasynda ǵun-sarmat kezeńine jatatyn jerleý-ǵuryptyq oryndary men Aqtóbe oblysynyń soltústik jáne ortalyq aýdandaryna tán «murtty» qorǵandar bar. Bul anyqtalǵan eskertkishter arqyly Aral-Kaspıı aımaǵy men ishinara Soltústik Aral mańyn mekendegen ejelgi turǵyndardyń tarıhy men mádenıetin zertteýge ǵylymı negiz bola alady», - deıdi Aqtóbe oblystyq tarıhı-ólketaný mýzeıiniń ǵylymı qyzmetkeri, arheolog Aslan Mamedov.
Aıta keteıik, arheologtar Oıyl aýdanyna sapary kezinde birneshe tarıhı qorymdy zerttedi.
« Qorymnyń ońtústik-shyǵys bóligindegi tórt nysanda qazba jumystary júrgizildi. Eki jaqtan qazylǵan eki qorǵan ortaq uzyn úımekte birigip, gantel tárizdes qurylysty quraıtyn ortaq keshenge aınalǵan. Jaqyn mańda taǵy eki qorǵan zerttelip, ońtústik-shyǵys nysandardy quraǵan. Shóptikól-І qorymynyń zerttelgen qorǵandaryndaǵy jerleý dástúri men zattaı mádenıet jádigerlerine qarap b.z ІІ-ІV ǵasyrlarǵa tán ekeni anyqtaldy. Jerleý keshenderin saraptaý arqyly olardy keıingi sarmattyq arheologııalyq mádenı eskertkishterimen teńestirýge bolady. Shóptikól-І qorymy men oǵan jaqyn ornalasqan jerleý-ǵuryptyq keshender b.z ІІ-ІV ǵ. ǵ. meken etken turǵyndardyń qurylysy sanalatyn ortaq eskertkishter tobyn quraıdy. Keıingi sarmattyq arheologııalyq mádenıettiń iri ókilderi bolǵan taıpalyq birlestikterdiń iri qorymdy keshenderi bop sanalady « , - dedi Aslan Mamedov.
