Aqtóbe týrızminde qandaı túıtkil bar
ASTANA. KAZINFORM – Aq borly taýlar, sarqyraǵan ózender, sheksiz dala. Aqtóbe oblysynyń týrıstik áleýeti zor. Biraq óńir týrısterdi qabyldaýǵa qanshalyqty daıyn? Másele Jibek Joly telearnasynyń «Taza qala» jobasynda talqylandy.
Dombyra Fest pen 13-sektor fenomeni
Baǵdarlama úsh jyl ishinde elimizdiń túrli óńirlerin aralap, eldi mekender men iri qalalardyń ózekti máselelerin kóterip, olardyń sheshilýine, kógaldanýyna yqpal etti.
Sonyń bir dáleli – 2024 jyly Aqtóbede ashylǵan «Taza qala» alleıasy.
Degenmen qalanyń kelbetin tek ınfraqurylym emes, qoǵamdyq belsendilik te aıqyndaıdy. Máselen, myńǵa jýyq adamnyń basyn qosqan Dombyra Fest Aqtóbeniń aýqymdy mádenı is-sharalardy uıymdastyrýǵa qabiletti ekenin jáne turǵyndardyń ortaq bastamalarǵa belsendi qatysatynyn kórsetti.
Al óńirdiń ózindik brendine aınalǵan taǵy bir qundylyq – fýtbol. Qazir Qobylandy batyr atyndaǵy stadıonnyń áıgili 13-sektory týraly fılm túsirilip jatyr. Mundaı jobalar mádenı ómirge serpin berýmen qatar, qalanyń tanymaldyǵyn arttyryp, onyń jańa týrıstik beınesin qalyptastyrýǵa yqpal etedi. Óıtkeni keı óńir týrıstti tabıǵatymen qyzyqtyrsa, endi biri erekshe atmosferasymen tartady.
Fılm rejısseri Jandos Aıbasovtyń aıtýynsha, týyndynyń oqıǵasy túgeldeı Aqtóbe óńirinde órbıdi.
– Óńirde fılmniń sánin keltiretin lokatsııa óte kóp. Kórermen kóńilinen shyǵady, – dedi rejısser.
Ǵasyrlyq saıabaqtyń búgingi háli
Fılm túsirýge laıyqty taǵy bir oryn bar. Tek bul joly komedııa emes, horror nemese mıstıkalyq janrǵa suranyp turǵandaı. Áńgime – óńirdegi ǵasyrdan astam tarıhy bar Pýshkın atyndaǵy saıabaq týraly.
Qulaýdyń az-aq aldynda turǵan kári aǵashtar men qańyraǵan attraktsıondar ýaqyttyń tabyn ǵana emes, qaraýsyzdyqtyń izin ańǵartady. Kezinde balalyq shaǵyn osynda ótkizgen turǵyndar saıabaqtyń búgingi kelbetin kórip qapaly.
– Balalyq shaǵymyz osynda ótti. Ol kezde ádemi bolatyn. Qazir qaraýdyń ózi qorqynyshty. Átkenshek joq. Tek temir tur, – deıdi jergilikti turǵyndar.
Qazir munda balalardyń kúlkisinen góri turaqty mekenjaıy joq adamdardy jıi kezdestirýge bolady. Turǵyndar muny saıabaq basshylyǵy men jergilikti bılik arasyndaǵy jyldarǵa sozylǵan daýmen baılanystyrady. Sebebi qandaı bolsa da aýmaqqa kúrdeli jańǵyrtý qajet.
Tazalyq sý túbinen bastalady
Aımaqqa kelgen týrısterdiń jıi baratyn oryndarynyń biri – Aqtóbe sý qoımasy. Jaz mezgilinde munda jergilikti turǵyndar da kóptep demalady. Sondyqtan aýmaqtyń tazalyǵyna erekshe kóńil bólinedi. Baǵdarlama túsirilip jatqan sátte jaǵalaýda «Jasyl el» jasaǵynyń sarbazdary kezekti ekologııalyq aktsııa ótkizip jatty.
Jastardyń árqaısysy mindetine jaýapkershilikpen qarady. Biri jaǵalaýdy qoqystan tazartsa, endi biri plastık pen bótelkelerdi jınady. Al akvalangıster kózge kórinbeıtin jumysty atqardy.
– Óńir tazalyǵy biz úshin mańyzdy. Sondyqtan mundaı ıgi isterden shet qalmaımyz, – dedi «Jasyl el» jasaǵynyń sarbazdary.
Qutqarýshylardyń jumysy ekologııa úshin mańyzdy. Syrttaı qaraǵanda sý aıdyny tap-taza kóringenimen, túbinde plastık, shyny jáne turmystyq qaldyqtar jınalýy múmkin. Sondyqtan sý astyn júıeli tazartý tabıǵatty saqtaýdyń ajyramas bóligine aınalǵan.
– Sýdyń astyn túgel qarap shyqtyq. Synyq shynylar boldy. Barlyǵyn jınap, rettedik, – dedi jedel qutqarý jasaǵynyń qutqarýshysy Abat Bólekbaev.
Qasqyr sarqyramasy týrıst tartady, biraq...
Kelesi baǵyt – Qasqyr sarqyramasy. Tastyń arasynan sarqyrap aqqan sý, qalyń jasyl jelek, salqyn samal men tynyshtyq bul jerdi Aqtóbedegi eń kórkem demalys oryndarynyń birine aınaldyrǵan. Sarqyramaǵa qatysty el aýzynda ańyz da bar. Aıtýynsha, kóktemde qasqyr bóltirigin aǵyn sýǵa túsirip alyp, sodan beri bul mańnan ulyǵan daýys estiledi degen qaýeset saqtalǵan.
Tabıǵaty tańdaı qaqtyrǵanymen, munda da kóńil kónshitpeıtin kórinister joq emes. Jartastardaǵy jazýlar men shashylǵan qoqys týrıstik mádenıettiń áli de qalyptaspaǵanyn ańǵartady.
Qazir aýmaqty jeke kásipker kútip ustaıdy. Jergilikti bılik ınjenerlik ınfraqurylymdy tartýǵa qoldaý kórsetken. Alaıda kelýshiler sany artqan saıyn mundaı júktemeni bir ǵana kásipkerdiń kóterýi qıyn.
Týrıstik maýsym sáýirden bastalady. Degenmen sarqyramaǵa aparar joldyń sapasy, demalýǵa arnalǵan oryndardyń, glempıng pen basqa da týrıstik servıstiń joqtyǵy birden kózge túsedi. Statıstıkaǵa sáıkes, munda kúnine shamamen eki myń adam keledi. Alaıda olardyń basym bóligi tabıǵatty tamashalap, sýretke túsip, keri qaıtady. Óıtkeni jaıly demalýǵa múmkindik ázir jetkiliksiz.
Pantoterapııa:erekshe týrıstik baǵyt
Qasqyr sarqyramasynan alys emes jerde óńirdegi erekshe týrıstik nysandardyń biri ornalasqan. Munda 2017 jyldan beri Shyǵys Qazaqstannan ákelingen maral ósirilip, pantoterapııa baǵyty damyp keledi.
Kásipker Baný Tilegenovanyń aıtýynsha, shıpajaıda maraldyń súıektenbegen jas múıizinen alynatyn panty negizinde em júrgiziledi.
– Shıpajaıda qajetti em júrgiziledi. Ortalyqqa kelýshiler úshin barlyq jaǵdaı jasalǵan, – dedi kásipker.
Shıpajaıǵa Aqtóbeden ǵana emes, elimizdiń ózge óńirlerinen de kelýshiler bar. Biri tabıǵat aıasynda tynyǵýdy tańdasa, endi biri emdik-saýyqtyrý qyzmetine júginedi.
Halyq arasynda maral múıiziniń sorpasy erler densaýlyǵyna oń áser etedi degen senim bar.
– Emdi jeti kún qabyldaýǵa keldik. Nátıjesi baıqalyp jatyr. Býynym bosap, isigim qaıtty, – dedi em alýshy.
Aqtóbeniń týrıstik áleýeti: múmkindik pen másele
Turǵyndarmen áńgimelesý barysynda taǵy bir ózekti másele kóterildi.
Olardyń aıtýynsha, óńirde otbasymen demalatyn oryndar jetkiliksiz.
– Óńirde saıabaq, skverler az. Otbasylyq demalys oryndary tapshy, – deıdi jergilikti turǵyndar.
Sonymen qatar aqtóbelikter týrıstik áleýeti zor, biraq kópshilikke áli keńinen tanyla qoımaǵan Aqtolaǵaıdy atady. Jalpy óńirdiń basty artyqshylyǵy – tabıǵat aıasyndaǵy demalys oryndary. Mundaı jerlerde týrıstti qymbat ınfraqurylymnan buryn taza aýa, kóleńkeli aǵashtar men balalarǵa qaýipsiz orta qyzyqtyrady.
Muny sheteldik qonaqtardyń pikiri de rastaıdy. Saıahatshy Muhammed Musanyń aıtýynsha, ony aınala tánti etken.
– Taza, tabıǵaty ádemi. Barlyǵy kóńilimnen shyqty. Aldaǵy ýaqytta Qazaqstannyń ózge de óńirlerin aralap kórgim keledi. Astanaǵa barý da josparymda, – dedi ol.
Aqtóbege ýaqytsha kelip, keıin osy óńirdi turaqty mekenine aınaldyrǵandar az emes. Solardyń biri – Heriot-Watt ýnıversıtetiniń qaýymdastyrylǵan professory Muhammed Zúbeır. Onyń aıtýynsha, Qazaqstannyń birneshe qalasynda bolǵanymen, qaı jerde de jergilikti halyqtyń qonaqjaılyǵyna tánti bolǵan.
Muǵaljar jylqysy – óńirdiń týrıstik brendi
Bul orynnyń taǵy bir ereksheligi – óńirdiń maqtanyshy sanalatyn Muǵaljar jylqysy. Tózimdiligimen jáne jergilikti tabıǵatqa erekshe beıimdiligimen tanylǵan bul tuqym aýyl sharýashylyǵynyń ǵana emes, týrızmniń de mańyzdy bóligine aınala alady.
Óıtkeni búgingi týrıst barǵan jerinen tabıǵatty ǵana emes, sol óńirge tán erekshelikti kórgisi keledi. Muǵaljar jylqysyn nasıhattaý maqsatynda munda turaqty túrde kórmeler uıymdastyrylady.
– Úsh jylda bir ret jylqylardyń kórmesin ótkizemiz. Ózge oblystardan kelip, qyzyǵady. Bul dástúr 2020 jyldan beri jalǵasyp jatyr, – dedi jylqyshy Qaldybek Rzabaev.
Egizbulaqtyń qupııasy
Týrısterdi qyzyqtyratyn taǵy bir erekshe meken – Altaı batyr aýylyndaǵy Egizbulaq. Tabıǵı nysannyń ataýyna qatysty el ishinde búginge deıin saqtalǵan ańyz bar.
Jergilikti turǵyndardyń aıtýynsha, kezinde osy bulaqtyń sýyn iship, nıet etken otbasylarda egiz balalar dúnıege jıi kelgen. Sodan beri bulaq «Egizbulaq» atalyp ketken. Ańyzdyń aqıqatyn dáleldeý qıyn. Degenmen aýyl turǵyndary mundaı oqıǵalardyń óz áýletterinde oryn alǵanyn aıtady.
– Nemerelerim Altynbek pen Temirbek 12 jyl buryn dúnıege kelgen. Kelinim osy bulaqqa yrymdap kelip, nıettengen edi, – dedi aýyl turǵyny Bıbisán Temirazına.
Osyndaı mysaldar aýylda biren-saran emes.
– Qyzdarymyzdyń kıimin yrymdap alyp ketedi, – dedi jergilikti turǵyn Úzil Tóleshova.
Borly taýlarǵa barar jol
Altaı batyr aýylynyń turǵyndary úshin eń ózekti másele – jol. Olardyń aıtýynsha, aýylǵa áli kúnge deıin asfalt tóselmegen. Jańbyrly kúni balshyqtan júrý múmkin bolmasa, kóktem men kúzde jol azaby tipti kúsheıedi. Al qysta qardyń ózi joldy tegistep beretindeı kórinedi.
– Qansha jyl turamyz osynda. Eshqashan asfalt bolǵan joq, – deıdi jergilikti turǵyn.
Soǵan qaramastan óńirge keletin týrıster az emes. Shıpaly bulaq, qumdy alqap, alma baǵy jáne safarı aımaǵynyń bir-birine jaqyn ornalasýy bul jerdiń týrıstik áleýetin arttyra túsedi. Baǵdarlama júrgizýshileri safarı baǵytyna jol tartty. Alaıda bul jerge jetýdiń ózi ońaı emes. Asfalt joq, tek kólikterdiń izimen qalyptasqan soqpaq qana bar. Uzaq joldan keıin ǵana Aqtóbeniń erekshe tabıǵaty kóz aldyńa ashylady.
Ásirese kún batar shaqta borly taý múlde basqa reńkke enedi. Kún sáýlesi aq jartastarǵa shaǵylysyp, erekshe kórinis qalyptastyrady. Bul jerdiń áleýmettik jeli qoldanýshylary arasynda tanymal bolýy da sondyqtan. Baıǵanın aýdandyq mýzeıiniń dırektory Lázzat Jaýlınanyń aıtýynsha, týrıstik ınfraqurylymdy damytý jumystary kezeń-kezeńimen júrgizilip keledi.
– Týrızmdi damytý baǵytyndaǵy jumystar endi ǵana qolǵa alynyp jatyr. Bes jyl buryn oblys ákimi kelgennen keıin munda oryndyqtar ornatylyp, bıodárethanalar qoıyldy, – dedi ol.
Túıtkilder qalaı sheshiledi?
Baǵdarlama barysynda kóterilgen máselelerge Aqtóbe oblysynyń ákimi Ashat Berleshuly jaýap berip, josparlardy tanystyrdy.
Óńir basshysynyń aıtýynsha, Pýshkın atyndaǵy saıabaq memleket menshigine ótken.
– Endi másele sheshiledi. Burynǵydaı sánin keltirip, turǵyndarǵa qolaıly etip jasaımyz, – dedi Ashat Berleshuly.
Al Aqtolaǵaıǵa qoljetimdilikti arttyrý úshin shaǵyn avıatsııany damytý jospary qarastyrylyp jatyr.
– Qazir 40 oryndyq eki ushaq alý máselesi qaralýda. Bul týrızmdi damytýǵa jáne Aqtolaǵaıdy keńinen tanytýǵa múmkindik beredi dep esepteımin, – dedi oblys ákimi.
Sonymen qatar shalǵaıdaǵy Shalqar men Baıǵanın aýdandarynyń ınfraqurylymyn jaqsartýǵa da basymdyq berilmek.
Sarapshylar baǵasy
Baǵdarlama qorytyndysynda sarapshylar Aqtóbe oblysynyń týrıstik áleýetine baǵa berip, ony tolyq ashýǵa kedergi bolyp otyrǵan negizgi máselelerdi atady.
Sáýletshi, Qazaqstannyń eńbek sińirgen arhıtektory Serik Rústembekov óńirdegi jol sapasy men qalalyq ortanyń sáýlettik kelbetine nazar aýdardy. Onyń pikirinshe, týrıstik áleýeti joǵary Aqtolaǵaıda ınfraqurylym jetkiliksiz.
– Aqtolaǵaı – el bile bermeıtin qazyna. Naǵyz týrıst keletin jer. Biraq onda eki besedka men eki dárethananyń ǵana bolýy ókinishti, – dedi sarapshy.
Al QR Týrızm jáne sport mınıstrligi Týrızm ındýstrııasy komıteti tóraǵasynyń orynbasary Aıdyn Qapashev týrısterge qajetti bazalyq jaǵdaılardyń áli tolyq qalyptaspaǵanyn aıtty.
– Týrıstik oryndarda qoqys jáshikteri baıqalmaıdy. Aqtolaǵaı mańynan týrıstik vızıt-ortalyq salý kerek, – dedi ol.
Týrızm salasynyń sarapshysy Bazarbek Qamysbaev bolsa, másele tek ınfraqurylymmen shektelmeıtinin atap ótti.
– Týrıstik mádenıet te aqsap tur. Eń aldymen qala turǵyndarynyń ekologııalyq mádenıetin arttyrý kerek, – dedi Bazarbek Qamysbaev.
Osylaısha, Aqtóbe oblysy jalpy esepte 20 upaımen shekteldi.
Aıta keteıik, buǵan deıin «Taza qala» júrgizýshileri Batys Qazaqstanda boldy.
