Aqtóbe: óndirisi órkendep, ınfraqurylymy jańarǵan óńir
ASTANA. KAZINFORM – Jibek Joly telearnasynyń «Elmen birge» tanymdyq jobasy Aqtóbe óńirin aralady. Biri fýtbolymen, biri óndirisimen, endi biri tarysymen tanıtyn aımaqtyń tynys-tirshiligimen baǵdarlama júrgizýshisi de tanysty. Sapar barysynda óńirdiń óndirisi, aýyl turmysy, jol ınfraqurylymy men qoǵamdyq kólik júıesi qamtyldy.
Aqtóbede 20-dan astam túrli balmuzdaq óndiriledi
Aqtóbede jergilikti balmuzdaq óndiretin iri kásiporyn jumys isteıdi. 1999 jyly shaǵyn tsehtan bastalǵan óndiris búginde Batys Qazaqstandaǵy eń iri tolyq tsıkldi sút klasterine aınaldy.
Zaýytta kún saıyn orta eseppen 80 tonnaǵa jýyq taza sút qaıta óńdeledi. Óndiris ashytylǵan sút ónimderin, balmuzdaq pen sterıldengen sútti qamtıdy. Balmuzdaqtyń 20-dan astam túrin shyǵarady. Ónimderi Qazaqstannyń barlyq óńirine jóneltiledi.
Kásiporynda Germanııa men Italııanyń zamanaýı jabdyqtary ornatylǵan. Munda 600-den astam aqtóbelik eńbek etedi.
- Munda jumys istep jatqanyma bir jyl boldy. Jumysym ózime unaıdy, qıyn emes. Negizgi mindetim – balmuzdaqty qoraptarǵa salý. Qazir qaptap jatqan balmuzdaqtyń bir qorabynda 30 dana bar. Ózim balmuzdaqty jaqsy kóremin. Bul jumysqa kelgendegi maqsatymnyń biri balmuzdaqtyń qalaı daıyndalatynyn kórý edi. Qazir bir aýysymda birneshe túrinen dám tatamyz. Otandyq ónim bolǵandyqtan, dámi de erekshe dep oılaımyn. Úıde segiz balam bar. Balalarym da osy balmuzdaqqa úırengen. Keıde jumystan qoraptap alyp, aparyp beremin, - dedi suryptaýshy Gúlsezim Dosova.
Mártók turǵyndary tazalyq pen salaýatty ómir saltyn serik etken
Bul balmuzdaq – Mártók aýdanynyń ónimi. Al aýdanyń aýmaǵy keń, tabıǵaty kórkem óńir turǵyndary da qonaqjaı.
Kún jylysymen Mártóktiń kóshelerinde velosıped mingen turǵyndar kóbeıedi. Jergilikti jurt úshin velosıped – bir jaǵynan shyǵyndy azaıtatyn kólik, ekinshi jaǵynan densaýlyqqa paıdaly qozǵalys quraly. Sondyqtan munda velosıped tebý sánnen buryn qalypty ómir saltyna aınalǵan.
- Munda turyp jatqanyma toǵyz jarym jyl boldy. Jumysqa osy velosıpedpen qatynaımyn. Bizde velosıpedpen júretinder kóp. Bul ári kólik, ári densaýlyqqa paıdaly jattyǵý dep oılaımyn. Ásirese bizdiń jasta qımyl-qozǵalys mańyzdy. Aýdan maǵan unaıdy. Munda balabaqsha, mektep, saıabaq kóp. Balalarǵa arnalǵan oıyn alańdary men sýburqaqtar da bar. Nemerelerimdi ertip saıabaqqa jıi baramyn, - dedi Mártók aýylynyń turǵyny Gúlshara Darqulova.
Aýdan abattandyrylǵan, aınalasy jasyl jelekke oranǵan. Kóshelerde qoqys ta joq. Mundaı tazalyqty saqtaýǵa aýdannyń úlkeni de, jasy da atsalysady. Turǵyndar týǵan jerdiń kórkin kórkeıtýge ortaq jaýapkershilikpen qaraıdy.
- Aýdannyń tazalyǵy da jaqsy. Saıabaqtar uqypty, aınala taza. Jastar da sportqa jaqyn. Myna jerde stadıon bar, jastar sonda jınalyp, jattyǵý jasap, sportpen shuǵyldanady, - dedi Mártók aýylynyń turǵyny Eraly Maqsat.
Oblysta jol jóndeý jumystary qarqyndy
Aqtóbe týraly sóz bolǵanda, jol sapasyna qatysty syn-pikir de az aıtylmaıdy. Qazir óńirde qaı baǵytqa bet alsańyz da, jol jóndeý jumystary kózge túsedi.
Munda «Aqtóbe – Qarabutaq – Ulǵaısyn» tasjolynyń 760–790 shaqyrym aralyǵynda qaıta jańǵyrtý jumystary júrip jatyr.
- 1983 jyldan beri osy jol salasynda jumys istep kelemin. Qazir biz kópirdiń basynda turmyz. Eski kópir tolyq buzylyp, ornyna birinshi sanattaǵy jol talaptaryna saı jańa kópir salynady. Qazir jol salasyna erekshe kóńil bólinip jatyr. Buryn eki jolaqty bolǵan baǵyttar tórt jolaqty, birinshi sanattaǵy joldarǵa kezeń-kezeńimen aýystyrylýda. Munyń bári joldaǵy qaýipsizdikti arttyryp, kólik qozǵalysyn jedeldetýge múmkindik beredi. Júrgizilip jatqan jumystarǵa halyq ta qýanyshty, - dedi jol jóndeý ýchaskesiniń jetekshisi Seıdahmet Qoshabaev.
Aqtóbede asyl tuqymdy jylqy sany 7 myńǵa jýyqtady
Aqtóbeniń taǵy bir maqtanyshy – Muǵaljar jylqysy. Etti-sútti baǵyttaǵy bul tuqym qazaq dalasynyń tabıǵı jaǵdaıyna beıimdelgen.
Muǵaljar jylqysy jyl boıy jaıylymdyq-tebindik jaǵdaıda ustaýǵa qolaıly. Qysta qar astynan shóp taýyp jeıdi, qatty aıaz ben aptap ystyqqa da tózimdi.
Dene bitimi iri ári myǵym. Eresek jylqynyń tiri salmaǵy 530 kelige deıin jetedi.
- Muǵaljar taýynyń eteginde qalyptasqan bul tuqymǵa óńirdiń ataýy berilgen. Onyń basty ereksheligi – ettiligi, denesiniń iriligi jáne qazysynyń mol shyǵýy. Qazir Muǵaljar jylqysyna búkil Qazaqstan boıynsha suranys joǵary. Bıeleriniń qulyn berý kórsetkishi de jaqsy. Jylqynyń túsine de erekshe mán beriledi. Qula qara, qula qyzyl, tory, kúreń tústeri kezdesedi. Aıaqtary men arqasyndaǵy jolaqtar – jabaıy jylqyǵa tán tabıǵı belgileriniń biri. Qazir sharýashylyqta 1000-ǵa jýyq jylqy bar. Al Aqtóbe oblysy boıynsha Muǵaljar jylqysynyń sany shamamen 7000 bas, - dedi Respýblıkalyq asyltuqymdy jylqylar palatasynyń dırektory Qalybek Yrzabaev.
Aqtóbede qoǵamdyq kólikke jańa tehnologııalar engizilip jatyr
Aqtóbe turǵyndarynyń basym bóligi qala ishinde qoǵamdyq kólikpen qatynaıdy. Qazir shaharda elektr qýatymen júretin avtobýstar da qyzmet kórsetedi. Olar 360 gradýsqa sholý jasaıtyn kameralarmen jabdyqtalǵan. Bul júıe júrgizýshige aınalasyn tolyq baqylaýǵa múmkindik beredi.
Elektr avtobýstary Aqtóbege naýryz aıynda jetkizilgen. Arnaıy qýattaý qurylǵysy arqyly kólikti tolyq zarıadtaýǵa shamamen 1,5 saǵat qajet. Al avtobýs bir ret tolyq qýattalǵannan keıin 300–350 shaqyrymǵa deıin júre alady.
- Elektr avtobýstary 8 naýryzdan bastap qala baǵyttaryna shyqty. Jolaýshylar úshin óte yńǵaıly. Eń bastysy – dybyssyz júredi, jańa ári qorshaǵan ortany lastamaıdy. Elektr avtobýstaryna arnalǵan qýattaý stantsııalary avtopark aýmaǵyna ornatylǵan. Júrgizýshiler keshkisin jumystan keıin avtobýstardy osynda ákelip, qýattaýǵa qosady. Qosylǵannan keıin júıe avtobýsty avtomatty túrde zarıadtaıdy. Jalpy, qazir avtoparkte 163 avtobýs bar. Onyń 121-i kún saıyn qala ishinde jolaýshylarǵa qyzmet kórsetedi, 3 avtobýs rezervte tur. Al 39 avtobýs qalaaralyq baǵyttarǵa shyǵady, - dedi «QalaTrans» kompanııasynyń basshysy Ulan Óksikbaev.
Tańnan keshke deıin jolaýshy tasymaldaıtyn júrgizýshilerdiń densaýlyǵy da basty nazarda. Bir mezette 150 júrgizýshi jolǵa shyǵatyn jaǵdaıda, olardyń barlyǵyn kezekpen tekserý ońaı emes. Aqtóbede bul másele tsıfrlyq júıe arqyly sheshilgen.
Qoǵamdyq kólik júrgizýshileri jolǵa shyǵar aldynda avtomattandyrylǵan medıtsınalyq tekserýden ótedi. Júıe júrek soǵysyn, qan qysymyn, dene qyzýyn jáne júrgizýshiniń alkogol qoldanǵan-qoldanbaǵanyn anyqtaıdy.
Barlyq kórsetkish qalypty bolsa, júrgizýshige arnaıy ruqsat beriledi. Osydan keıin ǵana ol jolaýshy tasymalyna jolǵa shyǵady.
Buǵan deıin «Elmen birge» jobasy Aqtóbe qalasynyń jańa kelbetin kórsetken edi.
