Aqtóbe oblysynda topyraq degradatsııasyna ne áser etti

Aqtóbe oblysynyń jer kólemi - 30,1 mln gektar. Jerdiń basym bóligi – shóleıtti. Topyraqtaǵy mıneraldy zattar men onyń quramyn zertteıtin mamandar eki jyldan beri osy baǵytta jumys istep jatyr. Ol úshin aldymen ákimniń qaýlysy shyǵady, soǵan saı jumys jospary bekitiledi. Jospar boıynsha mamandar arnaıy oryndardy belgilep, qazba jumysyn júrgizedi. Tereńdisi 80 sm, 120 sm bolatyn shuńqyr qazyp, zertteý josparyna sáıkes topyraq qabatynyń úlgisin alady. Ár úlginiń arnaıy nómiri bar jáne qazylǵan jer kartaǵa túsiriledi, tsıfrlandyrylady. Keıin topyraq úlgisi zerthanalyq taldaýǵa beriledi. Kezeń-kezeńimen atqyralatyn jumysty ondaǵan adam jumys isteıdi.

- Úkimet qaýlysy 2023 jyly 1 qyrkúıekte shyqty. Qaýlyǵa sáıkes Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligi Jer resýrstaryn basqarý komıtetiniń «Jerlerge zerttep-qaraý jumystaryn júrgizý memlekettik ınstıtýty» RMK Aqtóbe oblysy boıynsha fılıaly quryldy. Fılıal 2024 jyly qańtarda jumysyn bastady. Munda topyraq úlgisine taldaý júrgiziledi jáne geobotanıkalyq, agrohımııalyq zertteý jumystary uıymdastyrylady. Aýyl sharýashylyǵy maqsatyndaǵy jerlerdiń monıtorıngi de bar. Geobotanıkalyq zertteý nátıjesinde ósimdik jamylǵysynyń quramy men ónimdiligi, jaıylymdar men shabyndyqtardyń jaı-kúıi, sondaı-aq olardyń mal azyqtyq syıymdylyǵy týraly aqparat alynady. Aqtóbe oblysy boıynsha Muǵaljar jáne Hromtaý aýdandarynda topyraq zertteý jumystary júrgizildi. Aýdany – 1 018 000 ga. Mártók jáne Muǵaldarda aýyl sharýashylyǵy maqsatyndaǵy topyraqtyń bonıtetin anyqtaý jumysy atqaryldy. Aýdany – 1 055 000 ga, - dep habarlady «Jerlerge zerttep-qaraý jumystaryn júrgizý memlekettik ınstıtýty» RMK fılıaly.

Elimizde jerdi zerttep-qaraý kezinde agroekologııalyq, agrohımııalyq jáne melıoratıvtik jaǵdaıyna keshendi baǵalaý júrgiziledi. Sonyń ishinde qarashirik mólsheri, azot, fosfor jáne kalııdiń bar-joǵy, topyraqtyń qyshqyldyǵy (pH) anyqtalady. Sonymen birge topyraqtyń qurylymy jáne mehanıkalyq quramy, qorektik elementterdiń qory, topyraqtyń ónimdiligi nazarǵa alynady.

- Aqtóbe oblysynda topyraqtyń degradatsııasy eń aldymen jaıylymdardyń shamadan tys paıdalanylýy, jel erozııasy, topyraq qunarlylyǵynyń tómendeýi jáne shóleıttený úderisterimen baılanysty. Qazirgi tańda jerdiń tozý deńgeıin naqtylaý jáne onyń taralý aýmaqtaryn aıqyndaý maqsatynda jerdiń tozýynyń elektrondyq kartalaryn ázirleý jumysy júrgizilip jatyr. Atalǵan jumystar aıasynda Aqtóbe oblysynyń aýmaǵyndaǵy aýyl sharýashylyǵy alqaptary tolyq zertteledi. Zertteý jumystaryn 2029 jylǵa deıin aıaqtaý josparlanǵan. Nátıjesi shyqqan soń deflıatsııaǵa ushyraǵan alqaptardy aýyl sharýashylyǵy aınalymynan shyǵaryp, olardy «basqa jerler» sanatyna aýystyrý máselesi kóteriledi, - dep málimdedi «Jerlerge zerttep-qaraý jumystaryn júrgizý memlekettik ınstıtýty» RMK fılıaly.

Eske salsaq, bıyl Memleket basshysy Topyraqty qorǵaý týraly zańǵa qol qoıdy.