Aqtaýda qysta teńizge shomylatyn turǵyndar qatary artty
AQTAÝ. KAZINFORM – Aımaqta qaqaǵan qysta sýyq sýǵa túsetinder kóbeıdi. Muny biri densaýlyqty nyǵaıtý úshin jasasa, endi biri bul óz-ózin jeńýdiń, tózimdilikti shyńdaýdyń tásili dep sanaıdy.
Al, tájirıbeli dárigeri Nurgúl Temirqyzy Kazinform agenttigine bergen suhbatynda sýyq teńizge túsý - aǵzaǵa fızıologııalyq kúızelis ákeletinin, aldyn-ala daıyndalmaǵan adamdarǵa qaýipti ekenin alǵa tartty.
Aqtaýlyq Baıan Demesenova qysta teńizge shomylýdy byltyr bastaǵan. Búginde sýyq sýǵa túsý onyń qalypty ómir saltyna aınaldy. 47 jastaǵy turǵyn kúnde tańda teńizge túsip, ıogamen aınalysady.
– Bul qadamǵa kelýime depressııadan shyǵý, óz-ózimdi qaıta tabý degen ishki jaǵdaıym sebep boldy. Men negizi tońǵaq adammyn, sondyqtan bastapqyda ishki qarsylyq qatty boldy. Biraq «basy qatty bolsa, aıaǵy tátti bolady» degen sóz ras eken. Sýyq sýdan shyqqannan keıin boıymdy erekshe jeńildik bılep, «erteń taǵy da túsemin» degen sezim paıda boldy. Salmaǵym 65 keliden 58 kelige deıin tústi. Oılaý qabiletim ózgerip, kúsh-qýatym artty. Ózimdi sergek ári, belsendi sezinemin. Psıhologııalyq turǵyda jeńildep, kez kelgen jaǵdaıdy sabyrmen qabyldaıtyn boldym. Bul– úlken dıstsıplına. Organızm oǵan birtindep úırenedi. Eń bastysy adamda psıhologııalyq daıyndyq bolýy kerek,– deıdi Baıan Demesenova.
Baıan teńizge qurbylarymen birge shomylady. Olar da 40 pen 48 jas aralyǵyndaǵy qyz-kelinshekter. Baıan Demesenovanyń sýyq teńizge túskeli dene bitimi sulýlanyp, bet terisi jaqsarǵan.
– Muny kez kelgen adamǵa usyna almaımyn. Ásirese jaqyn ýaqytta ana bolýdy josparlap júrgen jandarǵa nemese densaýlyǵynda máselesi bar adamdarǵa óte saq bolý kerek. Sýyq sýda shomylýdy bastaǵan adamda qatań ereje bolý kerek. Erte uıyqtap, tańerteń erte turý, durys tamaqtanyp, teńizge jaqsy oımen jáne pozıtıvti kóńil kúımen barý qajet, – deıdi ol.
Sýyq sýda shomylý – tek qys mezgilinde muz oıyp, teńizge túsý ǵana emes. Bul uǵymǵa deneni qarmen ysqylaý, salqyn sýmen jýyný, kontrasty dýsh sııaqty aǵzany birtindep sýyqqa beıimdeıtin ádister de jatady. Mundaı shynyǵý túrimen tek qysta emes, jyl boıy aınalysýǵa bolady.
Tájirıbeli terapevt dáriger Nurgúl Sadýahasovanyń aıtýynsha, sýyq sý aǵzaǵa kúshti fızıologııalyq áser etedi. Sýyq sýǵa túsken sátte qan tamyrlary kúrt tarylyp, qanǵa adrenalın kóp mólsherde bólinedi. Bul júrek soǵysyn jıiletip, qan aınalymyn jyldamdatady jáne deneniń gıpotermııaǵa ushyraýyna jol bermeıdi. Qan salqyndap ketpeý úshin ishki aǵzalarǵa qaraı baǵyttalady, al teri kapıllıarlaryndaǵy qan kólemi ýaqytsha azaıady. Al adam sýdan shyqqannan keıin bul protsess kerisinshe júredi: qan terige qaraı asyǵyp, denede jylý men azdaǵan qyshyný sezimi paıda bolady. Osy kezde adrenalınniń ornyn endorfınder – «lázzat gormondary» basady. Bul adamnyń kóńil kúıin jaqsartyp, sergektik syılaıdy. Sonymen qatar endokrındik júıe qabynýǵa qarsy áseri bar kortıkosteroıdtardy kóbirek bóle bastaıdy.
Sýyq sýda shomylý – barlyǵyna birdeı jaraı bermeıtin tájirıbe. Bul – aǵzaǵa úlken salmaq túsiredi, sondyqtan kez-kelgen adam onymen aınalysa almaıdy. Eń aldymen, jedel qabyný aýrýlary bar, sozylmaly dertteri asqynǵan, júrek-qan tamyr júıesinde aqaýy bar, qan qysymy joǵary nemese turaqsyz adamdarǵa sýyq sýda shomylýǵa tyıym salynady. Sondaı-aq búırek pen nesep-jynys júıesiniń kez kelgen aýrýlary, gınekologııalyq qabynýlar, sozylmaly tsıstıt, endokrındik júıe aýrýlary bar adamdarǵa da bul tájirıbe qaýipti. Immýnıteti álsiregen nemese jaqynda aýyrǵan adamdarǵa da ýaqytsha toqtaý qajet. 18 jasqa tolmaǵan balalarǵa, alkogoldik nemese esirtkilik mas kúıinde júrgen adamdarǵa múlde bolmaıdy.
– Sýyq sýǵa kenetten túsetin bolsa tynys alý toqtap qalýy múmkin. Bul aldyn-ala daıyndalmaǵan adamdar úshin qaýipti. Eger bas aınalý, kózdiń qaraýytýy, júrek soǵysynyń jıileýi, álsizdik nemese diril sezilse dereý toqtatý kerek. Sýyq sýǵa shomylý – emdik ádis emes, ol tek aǵzany shynyqtyrý tásili. Dárigerdiń baqylaýynsyz ony jasaý sozylmaly aýrýlardyń órshýine, jańa qabyný protsesteriniń paıda bolýyna ákelýi múmkin. Mysaly, prostatıt nemese adneksıt sııaqty aýrýlardan keıin qıyndyq týyndaýy yqtımal. Sýyq sýda shomylýdy jańadan bastaǵan adamdar birtindep, asyqpaı jasaý qajet. Kenetten basyn sýǵa salýǵa bolmaıdy, sýda uzaq qalmaý kerek jáne sýdan shyqqasyn asyqpaı jylyný qajet.– deıdi dáriger Nurgúl Sadýahasova.
Degenmen maman bul tásildiń paıdasyn da joqqa shyǵarmaıdy. Sýyq sýǵa shomylý kezinde jasýshalarda ottegini paıdalaný artyp, maı almasýy jedeldeıdi, metabolızm kúsheıedi jáne teri qyzaryp, qanmen jaqsyraq qamtamasyz etiledi eken. Jas ulǵaıǵan saıyn qan tamyrlarynyń serpimdiligi tómendeıdi. Al turaqty, durys júrgizilgen sýyq sýda shomylý tamyrlardy «jattyqtyryp», olardyń tonýsyn saqtaýǵa kómektesedi. Sýyq – aǵza úshin stress bolǵandyqtan, ol kollagen men serpimdi talshyqtardyń túzilýin yntalandyrady. Nátıjesinde teri balǵyn kórinip, serpimdiligi artady.
Aqtaýlyq 38 jastaǵy Qanat Abdıev sýyq teńizge 5 jyldan beri túsedi. Ol bul qadamǵa densaýlyǵyn nyǵaıtý úshin barǵan.
– Basynda sýyq sýǵa túskende áser erekshe boldy. Júrek soǵysym jıilep, azdap úreı paıda boldy. Keıin aǵzam birtindep úırene bastady. Árıne, boıymda oń ózgerister bar. Uıqym jaqsaryp, usaq-túıekke ashýlanbaıtyn boldym. Tańerteń sýǵa túsken soń ózińdi baqytty sezinip, kúni boıy sergek júresiń. Birneshe jyldan beri angına, tumaý sekildi aýrýlarmen aýyrǵan emespin, - deıdi ol.
Qanat Abdıev úshin eń basty qaǵıda– aǵzany tyńdaý.
– Sýǵa túsken kezde organızm sıgnal beredi. Sol belgini túsiný kerek. Sýdyń ishinde eki mınýt, bes mınýtqa turamyn dep eshkimmen jarysýǵa bolmaıdy, - deıdi ol.
Qanatpen birge teńizge kún saıyn 70 shaqty adam shomylady. Olardyń jas erekshelikteri de ártúrli, 18 ben 60 jastan asqandar.
Buǵan deıin, Kaspııdi baǵyndyrǵan alǵashqy Aqtaýlyq shtýrman áıel týraly jazǵan bolatynbyz.