Aqsýdaǵy aýyzsý daýy: qyrýar qarajatqa salynǵan qubyrdan aýyzsý dalaǵa aǵyp jatyr
PAVLODAR. KAZINFORM — Aqsý qalasyna qarasty Dostyq aýylynda tórt jyl buryn 686 mln teńgege salynǵan aýyzsý júıesi úlken kemshilikpen júrgizilgeni anyqtalyp otyr. Sý tartqysh stansa ornalasqan jerden aýyzsý shyqpaı qalyp, bılik ókilderi ony Bereke aýylynyń rezervtik júıesine jalǵap qoıǵan.
Pavlodar oblystyq máslıhat depýtaty Mahanbet Amangeldiulynyń aıtýynsha, 4 jyl buryn 686 mıllıon teńgege júrgizilgen sý júıesi alǵashqy kúnnen bastap tolyqqandy jumys istemegen. Negizgi másele — Dostyq ishinde salynǵan sý stansasyna sý jetpegen. Sonyń saldarynan kórshi Bereke aýylyndaǵy rezervtik qubyrdan jeli tartylyp, mundaǵy stansaǵa ýaqytsha qosýǵa májbúr bolady. Alaıda búgingi kúnge deıin másele tolyq sheshimin tappaı, aýyl Berekeniń rezervtik qubyryna áli de jalǵanyp tur.
— Eldi meken turǵyndary ortalyqtandyrylǵan aýyzsýdyń jıi joǵalyp ketetinin rastaımyz. Bıylǵy sáýir aıynda biraz kúnder sýsyz otyryp qaldyq. Alda jaz mezgili kele jatyr. Kópshilik baý-baqshalaryn sýara bastaǵanda qysym kúrt tómendep, tirshilik nári jetispeı qalady. Bul sońǵy tórt jyl boıy boıy jalǵasyp kele jatqan keleńsiz jaıt, — deıdi Dostyq aýylynyń turǵyny Bolathan Amanjol.
Mundaı másele Bereke aýylynda da qalyptasqan. Jergilikti turǵyn Serikjan Saılaýuly 2022 jyly rezervtik qubyr ózge kórshi aýylǵa jalǵanǵaly aýyzsýdan bereke ketip tur deıdi.
Jalpy bul joba áý bastan-aq shıki bolǵany baıqalady. Depýtattyń sózinshe, jer jaǵdaıy durys zerttelmegen, sýdyń bul jerde joq ekenine nazar aýdarylmaǵan. Jobada tipti sý jınaıtyn munara da qarastyrylmaǵan. Saldarynan Bereke aýylynan sý tartatyn sorǵy 24 saǵat boıy úzdiksiz jumys istep turady. Berekege sý Sátbaev atyndaǵy kanal janynan qazylǵan skvajınadan kelip tur. Ondaǵy sý stansasyna eki qubyr enedi, onyń biri rezervtik qubyr. Dál sol rezervtik qubyrdy aqsýlyq sheneýnikter Dostyqqa buryp jibergen. Eger eki aýyldyń birindegi ortalyq qubyrda apattyq jaǵdaı bola qalsa, aýyzsý berý toqtap qalady. Rezervtik qubyr degen atymen joq.
— Ekinshi másele, aýyl adamdary táýlik boıy aýyzsý tutynbaıtyny málim. Alaıda sý úzdiksiz kelip tur. Sorǵyda aınalym júıesi nemese sý jınaıtyn munara qarastyrylmaǵan sebepti, ar jaqtan kelip jatqan artyq sýdy dalaǵa aıdap, qur bosqa tógip jatyr. Ózińiz oılap qarańyzshy, kún saıyn tonnalaǵan lıtr sý qur bosqa jerge tógiledi. Ol aýyl aınalasyna jaıylyp, mı batpaqqa aınalyp úlgergen. Batpaqty jerler balalar men úı janýarlary úshin qaýipke aınalǵaly qashan. Shyn máninde «artyq qylamyz dep, tyrtyq qylǵan» joba ıeleri aýyl mańyndaǵy ekologııalyq júıege orasan zor zııan keltirip jatqany baıqalady. Aqsý qalasynyń basshylyǵy men aýyl ákimdigi bul máseleni áli kúnge sheshe almaı otyrǵany tańǵaldyrady. Tipti tógilip jatqan sýǵa ketken shyǵyndy qalaı óteıtini de beımálim, — deıdi depýtat Mahanbet Amangeldiuly.
Sý joq jerden sorǵy stansasyn salǵan merdigerge qazynanyń qyrýar aqshasyn tólep, saıyp kelgende úlken másele týdyryp qoıǵan atqaminerler jazasyz qalmaýy kerek dep esepteıdi turǵyndar. Aıtýlarynsha, bul jerde úlken zań buzý bar. Al bılik ókilderiniń aýyl mańaıynan sýy mol skvajına qazamyz degen ýádesi sol kúıinde qala bergen.
Taǵy bir kemshilik, eki aýyldyń sý júıesi ortaq sý eseptegish pen ortaq elektr jelisine jalǵanǵan. Talapqa sáıkes jobada olar bólek-bólek bolýy kerek edi. Bul kemshilikti de kezinde arnaıy komıssıa qalaı baıqamaǵany tańǵaldyrady. Odan soń aýyzsý tarıfiniń qalaı túzilip otyrǵany da belgisiz.
Máseleni zerdeleı kele, mynadaı bir qyzyq jaıtqa keziktik. «Adal» fermerlik sharýa qojalyǵy budan biraz jyl buryn jaqyn jerdegi kanal mańynan (skvajınadan) tartylǵan sý qubyryn satyp alyp, jónge keltirip, aýyldy uzaq ýaqyt aýyzsýmen qamtamasyz etip turǵan. Keıbir jyldary qojalyq aýyzsýdy tipti tegin de berip kelgen. Alaıda ýaqyt óte kele qubyrlar eskirip, ony jóndeý qajet bolady. Sharýashylyq basshysy Ardaq Nurǵazın depýtattar men bılik ókilderine az qarajatqa qubyr men jergilikti eski stansany jóndep, ózine senimgerlik basqarýǵa berýdi usynady. Bastapqyda onyń usynystaryn quptaǵan sheneýnikter arada biraz ýaqyt ótkende sheshimderin kúrt ózgertip, sý júıesin jańadan salýdy uıǵarady.
— Kanaldan kelip turǵan sý ishýge tolyq jaramdy edi. Aýyl turǵyndary ony uzaq jyl tutynyp keldi, sapasyna qatysty shaǵym bolǵan emes. Keńes ókimeti kezinde salynǵan júıe kanal sýyn jolaı ózdiginen tazartyp, ishýge jaramdy etip jetkizedi. Eshqandaı súzgi ornatýdyń qajeti joq. Jańadan sý júıesi salynyp jatqanda men stansa ornalasatyn jerde sý joq ekenin, bul aýmaqty buryn ınjenerler barlaǵanyn merdigerge eskerttim. Merdiger «Aı-Sý Melıoratsııa» JShS-nyń ókilderi meniń sózderime pysqyryp ta qaramady. Jańa sorǵy qosylǵanda sol tustaǵy qala basshysynyń orynbasary Marat Zeńovten «kanal sýyn toqtata bereıin be» dep suradym. Ol: «Oıbaı, Ábeke, qubyrdy jaba kórmeńiz, myna jerden sý shyqpaı qaldy. Ázirshe sýdy sizden ala turamyz» dep ótindi. Sodan memlekettiń qyrýar qarjysyna turǵyzylǵan jańa stansaǵa bir jylǵa jýyq ýaqyt tegin túrde sý aıdap turdym. Oǵan turǵyndar kýá. Keıin bılik ókilderiniń aıtýymen toqtattym, — deıdi kásipker Ardaq Nurǵazın.
Qazirgi ýaqytta «Adal» fermerlik qojalyǵyna qarasty 7 shaqyrymdyq kanal qubyry ábden tozyp, paıdalanýsyz tur. Ony jóndep, qanshama sýarmaly jerlerdi iske qosýǵa bolar edi. Alaıda Aqsý qalasynyń basshylary sharýashylyqqa jyl saıyn jer bólemiz dep ýáde etýmen kele jatqan kórinedi. Saldarynan kásipker satyp alǵan ınfraqurylym dalada bosqa shirip jatyr.
Máseleniń izimen tapsyrys berýshi — Aqsý qalasynyń qurylys bólimine habarlastyq. Memlekettik mekemeniń jazbasha jaýabynda Bereke jáne Dostyq aýyldaryndaǵy aýyzsý júıesi Dostyq aýyldyq okrýginiń balansynda turǵany aıtylady.
— Dostyq aýylyndaǵy sý qubyryn rekonstrýktsııalaý jobasy 2019 jyly ázirlendi. Jobalaýshy uıym — «Stroı Eks Proekt». Joba aıasynda Dostyq aýylynyń sýmen jabdyqtaý jelilerin rekonstrýktsııalaý, sondaı-aq І jáne ІІ kóterilimdegi sorǵy stansalaryn (uńǵyma, kólemi 100 m³ rezervýar, KTP) ornatý qarastyryldy. 2021 jylǵy qańtar aıynda konkýrstyq rásimder ótkizilip, merdiger uıym retinde «Aı-Sý Melıoratsııa» anyqtaldy. 2021 jylǵy aqpan aıynda «Aı-Sý Melıoratsııa» JShS-men 574 380 311,9 teńge somasyna memlekettik satyp alý týraly shart jasaldy. Tehnıkalyq qadaǵalaýdy «Bestaý-S» JShS júzege asyrdy. Shart somasy — 17 576 037,25 teńge. Avtorlyq qadaǵalaýdy «INVEST-PV» JShS júzege asyrdy. Shart somasy — 6 382 003,0 teńge. Qurylys-montajdaý jumystary 2021 jylǵy mamyr aıynda bastalyp, 2022 jylǵy qarasha aıynda aıaqtaldy. Nysandy paıdalanýǵa qabyldaý aktisi 2022 jylǵy 14 qarashada rásimdeldi, — delingen resmı jaýapta.
Qabyldaý aktine joǵaryda aty atalǵan kompanııalar men Aqsý qalasynyń qurylys bóliminiń óńilderi qol qoıǵan.
Qurylys bólimindegiler sondaı-aq Dostyq aýyly sýdy Bereke aýylynan tikeleı almaıdy, bul eki eldi mekenniń árqaısysynyń óz sý júıesi bar dep málimdep otyr.
— Ár aýylda jeke sý sorǵy stansasy jumys isteıdi jáne sý sol jerdiń jergilikti sý kózderinen nemese ortaq sý ınfraqurylymy arqyly beriledi. Sondyqtan bir aýyl ekinshisinen tikeleı sý tasymaldamaıdy. Dostyq aýyly turǵyndary úshin aýyzsý tarıfi 350,34 teńge (bir tekshe metr úshin). Dostyq aýylynda 159 aýla (505 adam), Bereke aýylynda 347 aýla (1409 adam) bar. Aýylǵa sýdyń úzdiksiz berilýin qamtamasyz etý úshin І jáne ІІ kóterilimdegi nasos stansalary táýlik boıy úzdiksiz jumys isteıdi. Bul júıede sý munarasy qarastyrylmaǵandyqtan, sý qysymyn jáne qajetti kólemdi turaqty ustap turý tikeleı sorǵy jumysy arqyly júzege asyrylady. Sol sebepti sý berý protsesiniń úzilissiz bolýy úshin qondyrǵylar 24 saǵat boıy toqtaýsyz jumys isteıdi, — dep atap kórsetken bólim ókilderi.
Sondaı-aq jaýapta aıdalaǵa aıdalyp jatqan sýǵa jumsalatyn elektr qýaty boıynsha shyǵyndardy tóleý balans ustaýshy uıymmen nemese qyzmet kórsetýshi (paıdalanýshy) uıymmen shart talaptaryna sáıkes júzege asyrylatyny kórsetilgen. Sý topyraqqa sińip, jerge jutylyp jatqany qorshaǵan ortaǵa nemese aýylǵa eshqandaı ekologııalyq qaýip tóndirmeıdi dep sendirgisi keledi ákimdik ókilderi. Deıturǵanmen sý qysymynyń tómendeýi negizinen jaz mezgilinde, jeke aýlalardaǵy baý-baqshalardy qarqyndy sýarý kezinde sý tutyný kólemi artqandyqtan ýaqytsha baıqalyp qalatynyn jasyrmaıdy. Atalǵan máseleni sheshý maqsatynda tıisti jumystar júrgizilip jatqan kórinedi. Atap aıtqanda, qysym datchıgi, ıaǵnı rettegish ornatylǵan. Alaıda jaýapta eki aýyldyń ortasyna salynǵan qubyr qalaı, qandaı qarajatqa salynǵany aıtylmapty.
Ákimdik ókilderiniń jaýabyna qarap, shıki jobanyń zardabyn tartyp otyrǵan Dostyq pen Bereke aýyldaryndaǵy aýyzsý máselesi jýyq ýaqytta jaqsaryp ketpeıtinine kózimiz jetti.
Negizi Dostyq aýyldyq okrýginde kemshilik bul bir ǵana emes, buǵan deıingi jyldary aýylda birneshe jaǵa ustatarlyq jaıttar bolǵan. Sonyń biri — aýyldyq ákimdik bos turǵan mektep ǵımaratyn aýktsıonǵa shyǵaryp, nysan bir bólke nannyń qunyna satylyp ketken edi.
Mahanbet Amangeldiuly Dostyqtaǵy sý qubyrynyń máselesi boıynsha qazirgi ýaqytta oblystyq prokýratýraǵa depýtattyq saýal joldaǵanyn málim etti. Paıdalanylmaǵan aýyz sýdyń suraýsyz dalaǵa aǵyp, ysyrap bolyp jatqanyna, memleket qarajatyna salynyp, búginde ózge aýyldyń júıesine telmirip qalǵanyna sol tusta jobany qabyldap alǵan laýazymdy tulǵalar jaýap berýi kerek dep esepteıdi.
Joǵaryda aıtqandaı, tarıftiń de qandaı negizde túzilip otyrǵany beımálim. Sorǵy kúni-túni aıdalaǵa aıdap jatqan sýdyń shyǵyny kimniń esebinen jabylyp otyrǵany taǵy belgisiz.
Buǵan deıin Ertis ózeninde maıly daq baıqalyp, turǵyndar aýyzsýǵa qaýip tóndi dep úreılengen edi.
