AQSh-tyń Qazaqstandaǵy sırek mıneraldar naryǵyna kirýinen ne kútýge bolady – sarapshylar pikiri
ASTANA. KAZINFORM – AQSh-tyń Qaraǵandy oblysyndaǵy volfram ken oryndaryn birlesip ıgerý týraly kelisim arqyly Qazaqstannyń mıneraldar naryǵyna kirýi el ekonomıkasyn ártaraptandyryp, qosylǵan quny joǵary ónerkásipti damytýǵa múmkindik beredi. Amerıka astanasyndaǵy S5+1 sammıtiniń nátıjesi týraly pikir bildirgen sarapshylar Qazaqstan tarapy júrgizgen kelissózderden osyndaı úmit kútip otyr.
Maqsut Narikbayev University basqarma tóraǵasynyń keńesshisi Mıras Jıenbaev sırek elementter bıyl álem boıynsha ózekti taqyrypqa aınalǵanyn aıtady.
- Jasandy ıntellektiniń qarqyndy damýy jáne jetekshi AI-sheshimderge arnalǵan jahandyq báseke energııaǵa degen suranysty kúrt arttyrdy. Sonyń áserinen álem qazir jańa qýat kózderin keńeıtý joldaryn izdeýge kóshti, - deıdi ol.
Sarapshy 2023 jyly AQSh-taǵy JI-ge arnalǵan data-ortalyqtar eldegi barlyq elektr energııasynyń 4,4 paıyzyn tutynǵanyn aıtady. 2028 jyly bul kórsetkish 6,7-12 paıyzǵa deıin barady degen boljam bar.
- Qazaqstan men AQSh energetıka salasynda 30 jyldan astam ýaqyt boıy tıimdi seriktestik ornatty. Amerıkalyq kompanııalar óndiretin munaıdyń ár besinshi barreli Qazaqstannan keledi, - dedi Mıras Jıenbaev.
Onyń aıtýynsha, Donald Tramp sırek elementter jetkizý tizbegin turaqtandyrýdy syrtqy saıasatynyń basty baǵyttarynyń birine aınaldyrǵan.
AQSh-tyń múddesi – Qytaıǵa táýeldilikten arylý
«Óńirlik ıntegratsııany zertteý ınstıtýty» qorynyń jetekshisi Taısııa Marmontova OA elderimen AQSh arasyndaǵy mańyzdy mıneraldar salasyn qamtyǵan kelisimder AQSh-tyń Qytaıdyń aldyndaǵy táýeldilik deńgeıin báseńdetetinin aıtady.
- Qazaqstanmen aradaǵy kelisim volfram, tıtan, berıllıı, tantal jáne ýran sııaqty elementterdiń senimdi jetkizý tizbegin qalyptastyrýdy kózdeıdi. Vashıngton bul jobanyń strategııalyq sıpatyn erekshe atap ótti. Tipti keı jobalarda AQSh bankterinen qoldaý qarastyrylýy múmkin, - deıdi sarapshy.
Mıras Jıenbaevtyń pikirinshe, Ortalyq Azııadaǵy sırek mıneraldary naryǵyna Vashıngtonnyń bulaısha umtylýy ekonomıkalyq turǵydan da, saıası turǵydan da aıtýly sıgnal.
- Amerıkalyq bıznes Qazaqstannyń sırek mıneraldar naryǵyna tikeleı kirgen alǵashqy shetel ınvestory atandy. Bul qazaq-amerıka seriktestiginiń jańa kezeńi. Saıası deńgeıdegi kelisim naqty bıznes jobalarmen jalǵasyp otyr, - deıdi MNU sarapshysy.
ıAdrolyq otynnan ıondy batareıalar naryǵyna
Taısııa Marmontova Qaraǵandy oblysynda sırek elementtiń iri keni tabylǵanyn eske salady.
- Sáýir aıynda Quıryqtykól ýchaskesinde shamamen 1 mln tonna keni bar oryn tabylyp, oǵan «Jańa Qazaqstan» degen at qoıdy. Ol kendi 300 metr tereńdikke deıin ıgerse, 20 mln tonnadan asatyn ónim berýi múmkin, - deıdi ol.
Osy jańalyq AQSh ınvestorlarynyń da nazaryna aýdarsa kerek.
- Bul qarjy men tehnologııaǵa jol ashady, qosylǵan qunnyń bir bóligin el ishinde qaldyrady. Ekonomıkasy áli ártaraptanbaǵan el úshin bul úlken artyqshylyq. AQSh sııaqty iri tutynýshy turaqty eksportty qamtamasyz etip qana qoımaı, logıstıkalyq otandyq júıe qalyptastyrýǵa múmkindik beredi, -deıdi Taısııa Marmontova.
Maman Qazaqstan Óskemendegi Úlbi metallýrgııa zaýytynda berıllıı, tantal, nıobıı shyǵarý arqyly sırek metal óndirisin birshama ıgergenin aıtady. Endi sırek magnıtter men batareıa materıalyn óndiretin tehnologııalarǵa qol jetkizbekshi.
«Eýrazııalyq monıtorıng» ortalyǵynyń dırektory Álibek Tájibaev Cove Capital men «Taý–Ken Samuryqtyń» birlesken jobasyna AQSh-tyń eksport banki 900 mln dollar salýǵa múddeli ekenin aıtady.
- Bul AQSh kapıtaly men tehnologııasy Qazaqstannyń mańyzdy mıneraldar naryǵyna kirýge daıyn ekenin kórsetedi. Osy modeldi sırek elementterge de qoldanýǵa bolady, - deıdi sarapshy.
Onyń aıtýynsha, mundaı jobalar Qazaqstandy shıkizattyq modelden joǵary qosylǵan qun óndirisine kóshýge jeteleıdi.
- Bizdiń endigi mindetimiz – shıkizat qoryn dáleldeý. Sonyń negizinde ESG standarttaryna saı offteık-sharttar bekitip, óńdeý ınfraqurylymyn damytýǵa bolady. Sırek elementter ýran men tantal sııaqty jańa ósim kózine aınalýy múmkin, - deıdi Álibek Tájibaev.
NVIDIA men Groq-tiń múddesi
AQSh-pen aradaǵy kelissózderdiń bir parasy tsıfrlyq damý salasyn qamtydy.
- Qazaqstan Ortalyq Azııadaǵy eń damyǵan naryqtyq ekonomıka qura bildi. Muny amerıka bıznesi kórip, bilip otyr. Al Higgsfield AI jobasy osy aımaqtan shyǵyp, AQSh-ta 1 mlrd dollarǵa baǵalanǵan alǵashqy startap atandy. Bul – bizdiń eldiń AI salasyndaǵy áleýetin aıǵaqtaıtyn kórsetkish, - deıdi Mıras Jıenbaev.
Onyń paıymynsha, qazaqstandyq startap avtorlary men ІT-mamandar Groq, NVIDIA kompanııalarymen aradaǵy kelisimdi ozyq jabdyqtarǵa qol jetkizýdiń arnasy retinde paıdalaný kerek.
- Bul kelisimder Qazaqstannyń jasandy ıntellekt strategııasyn nyǵaıtyp, eldiń jahandyq ınnovatsııa báıgesinde óz ornyn alýyna múmkindik beredi, - deıdi ol.
Al Taısııa Marmontova tsıfrlandyrý salasyndaǵy kelisimder aldaǵy úsh jyldyń kóleminde «jemis» bere bastaıtynyn aıtady.
- Groq kompanııasymen áriptestik Qazaqstannyń Ortalyq Azııada tsıfrlyq hab retinde ornyǵý nıetin bildiredi, - deıdi sarapshy.
Aıta keteıik, Vashıngtonda ótken «C5+1 onjyldyǵy» bıznes konferentsııasynda Qazaqstan men AQSh arasynda 17,2 mıllıard dollarǵa jýyq qarjyǵa baǵalaǵan 30 qujatqa qol qoıyldy.