AQSh talaptaryn oryndasa, Iran Ormýz buǵazyn eki kúnde ashýǵa daıyn
ASTANA. KAZINFORM — Iran dúısenbi kúni AQSh óz talaptaryn oryndaǵan jaǵdaıda Ormýz buǵazyn qaıta ashyp, dıplomatııalyq kelissózderdi eki kún ishinde jańǵyrtýǵa daıyn ekenin jetkizdi. Bul málimdeme Vashıngton men Tegeran arasynda áskerı shıelenistiń qaıta órshýi múmkin ekeni týraly eskertýler almasyp jatqan tusta jasaldy, dep habarlaıdy Sınhýa.
Iran Syrtqy ister mınıstrliginiń ókili Esmaıl Bagaı Tegeran qyrkúıek aıynda usynǵan 7 kúndik jospardy iske asyrý merzimin eki kúnge deıin qysqartqanyn aıtty.
— Eger Irannyń talaptary oryndalsa, Ormýz buǵazyndaǵy qaýipsizdikti qalpyna keltirip, qysqa merzimde kelissózderdi bastaýǵa múmkindik týady, — dedi ol.
Sonymen qatar bul másele boıynsha budan arǵy qadamdar AQSh tarapynyń sheshimine baılanysty ekenin atap ótti.
Iran prezıdenti Masýd Pezeshkıan taıaýda ákimshiligi barlyq máseleni dıalog arqyly sheshýge daıyn ekenin málimdedi. Onyń aıtýynsha, eldiń joǵarǵy kóshbasshysy Modjtaba Hameneı úkimetke dıplomatııalyq jolmen sheshim izdeýge belgili bir ókilettik bergen.
Prezıdent soǵystyń eshkimge paıda ákelmeıtinin aıtyp, «jaýlar» Irandy berilýge májbúrleı almaıtynyn jetkizdi.
Al Irannyń syrtqy ister mınıstri Seıed Abbas Aragchı Katar men Pákistannyń araaǵaıyndyǵymen júrgizilip jatqan konsýltatsııalar «óte qarqyndy» sıpat alǵanyn habarlady. Onyń sózinshe, taraptar delegatsııalardyń jıi saparlary, telefon arqyly sóılesýler jáne habar almasý arqyly baılanys ornatyp otyr.
Aragchı Irannyń dıplomatııalyq kelissózderge de, qorǵanys sharalaryna da daıyn ekenin atap ótti. Sondaı-aq Vashıngton tarapynan áskerı áreketter odan ári kúsheıse, Tegerannyń jaýaby burynǵydan da qatań bolatynyn eskertti.
Vashıngtonnan Iranǵa qatysty qarama-qaıshy málimdemeler túsip jatyr. Habarlarǵa qaraǵanda, beısenbi kúni Tegeran AQSh vıtse-prezıdenti Djeı Dı Vensten hat alǵan. Ol hatty Donald Tramptyń tapsyrmasymen joldap, beıbit kelissózderdi qaıta bastaýǵa shaqyrǵan. Iran bıligi Vashıngton ustanymyndaǵy mundaı ózgeristi «jaqsy belgi» dep baǵalady.
Alaıda jeksenbi kúni AQSh prezıdenti Donald Tramp Iranǵa qarsy áskerı áreketterdi belgili bir ýaqytta qaıta bastaý múmkindigin joqqa shyǵarmady. Aıovadaǵy saılaýaldy jıynda ol Vashıngtonnyń túptiń túbinde Iranǵa qarsy turýyna týra keletinin aıtty.
Sondaı-aq senbi kúni Izraıl premer-mınıstri Bınıamın Netanıahý telefon arqyly sóıleskende Trampty aralyq saılaýdan keıin Iranǵa birden soqqy jasaýǵa shaqyrǵany habarlandy. Axios basylymynyń málimetinshe, Tramp kelissózderdi jalǵastyrýdy jón kórgen. Bul Netanıahýdyń alańdaýshylyǵyn týǵyzǵan.
Dúısenbi kúni Tramp Tegerannyń Vashıngtonmen kelisim jasasqysy keletinin jáne oǵan qol jetkizýge bolatynyn aıtty.
— Olar kelisim jasaǵysy keledi, bul júzege asýy múmkin, — dedi AQSh prezıdenti.
Dıplomatııalyq kelissózdermen qatar, aımaqtaǵy áskerı daıyndyq ta kúsheıip keledi. Irannyń joǵary laýazymdy áskerı qolbasshylarynyń biri dúısenbi kúni eldi qorǵaý qajet bolǵan jaǵdaıda 30 mıllıonnan astam ırandyqtyń jalpy áskerı daıyndyqtan ótip jatqanyn málimdedi.
Bul málimdeme Irannyń joǵarǵy kóshbasshysy Modjtaba Hameneıdiń senbidegi tapsyrmasynan keıin jasaldy. Ol joǵary áskerı qolbasshylarǵa «jaýlar» tarapynan tóngen kez kelgen qaýipke, onyń sıpaty men aýqymyna qaramastan, geografııalyq shekteýsiz «dereý ári tıimdi» jaýap berýdi tapsyrǵan.
Al Wall Street Journal basylymynyń habarlaýynsha, beısenbi kúni AQSh-tyń joǵary laýazymdy áskerı qyzmetkerleri Trampqa Iranǵa qatysty yqtımal áreketterdiń birneshe nusqasyn tanystyrǵan. Sonymen qatar AQSh Parsy shyǵanaǵyndaǵy birqatar eldi aralyq saılaýdan keıin Iranǵa qarsy qysqa merzimdi, biraq qarqyndy áskerı operatsııaǵa daıyndalýǵa shaqyrǵany aıtyldy.
Ormýz buǵazyndaǵy jaǵdaı da kúrdelene tústi. Dúısenbi kúni Iran armııasynyń áskerı-teńiz kúshteri belgilengen tártipti buzǵan tanker buǵazdyń shyǵysyndaǵy tyıym salynǵan aımaqta teńiz mınalaryna soǵylyp, órtengenin habarlady. Áskerı kúshterdiń málimetinshe, keme navıgatsııalyq júıelerin óshirip tastaǵan.
Budan bólek, Islam revolıýtsııasy saqshylary korpýsynyń áskerı-teńiz kúshteri sońǵy toǵyz kúnde buǵazda 11 munaı tankeri órtengenin nemese sýǵa batqanyn málimdedi. Olardyń aıtýynsha, bul oqıǵalar 25 qazanda AQSh Ortalyq qolbasshylyǵynyń (CENTCOM) qolbasshysy Bred Kýperdiń buǵazǵa jasaǵan saparynan keıin bolǵan.
Buǵan deıin AQSh pen Iran kelissózderinde ilgerileýshilik baıqalǵany týraly jazǵan bolatynbyz.
