AQSh-taǵy qatparly gaz óndirisiniń kúrt artýy kimderdi alańdatady?

Sonymen qatar, IHS amerıkalyq geologııalyq barlaý fırmasy dástúrli emes gazdyń álem boıynsha asa zor qory týraly aıtýda. Argentınadaǵy Vaka Mýerta kentiniń aýmaǵynan bastap, Soltústik Afrıkadaǵy Sılýrıı júıesiniń shógindileri men Batys Sibirdegi Bajen qabattaryna deıin - barlyǵy 23 áleýetti ken oryndarynyń esebi bar. Qatparly gaz - negizinen metannan turatyn, janǵysh qatparly tastan óndiriletin tabıǵı gaz. 2014 jyldyń alǵashqy alty aıynyń qorytyndysy boıynsha AQSh qatparly tas ken oryndaryn ıgerý esebinen RF jáne Saýd Arabııasyn basyp ozyp, álemde eń ozyq munaı óndirýshi bolyp tanyldy, dep habarlaıdy Bank of America Corp. (BofA) óziniń gaz kondensaty esepteýlerin qamtıtyn esebinde. «AQSh eń iri munaı jáne gaz óndirýshi bolyp tabylady. Qatparly tasqa oraı kóterilgen shý, daý-damaı sońǵy jyldary amerıkalyq ekonomıkaǵa kúrt ózgerister engizdi. Al energııa tasymaldaýshylarǵa degen qunnyń tómen bolýy AQSh ekonomıkasynyń mańyzdy artyqshylyǵyna aınaldy», - dep atap ótedi BofA shıkizattyq zertteýler bóliminiń basshysy Fransısko Blansh. Budan basqa ol AQSh shekarasynan tys aýmaqtaǵy óndirý qarqynynyń bank boljamdarynan tómen bolǵandyǵyn jáne sondyqtan da shıkizatqa degen baǵanyń joǵary bolyp qalyp otyrǵandyǵyn málimdedi. AQSh munaı-gaz sektoryna jalpy salym kólemi rekordtyq 200 mlrd. dollarǵa deıin artty, bul alǵash ret AQSh-taǵy barlyq ınvestıtsııalardyń shamamen 20% qurady, dep atap ótti Blansh. Bul - jaǵymdy jaǵy. Al munyń kóleńkeli, ıaǵnı zııany tıip jatatyn jaqtary da az bolmaı otyr. Eske sala ketsek, budan buryn Nıý-Iorktiń apellıatsııalyq soty shtat qalalaryna óz shekaralary sheńberinde qabatty gıdroúzý ádisimen burǵylaýǵa tyıym salý engizýge múmkindik beretin sheshim shyǵarǵan edi. Bul qatparly tas salasyna aıtarlyqtaı soqqy boldy. Nıý-Iorktiń Táýelsiz munaı jáne gaz qaýymdastyǵynyń atqarýshy dırektory Bred Gıll, atalǵan sheshimniń Empire State qatparly tas óndirisi úshin «tabytqa qaǵylǵan taǵy bir shege» bolǵandyǵyn ataı otyryp, osyǵan oraı naqty dálelder keltirgen de edi. Qanatyn keńge jaıa bastaǵan qatparly gaz óndirisi reseılik gaz salasyndaǵy monopolısterdiń biri «Gazprom» AAQ-ty alańdatyp otyr. Óıtkeni suıytylǵan tabıǵı gazdyń amerıkalyq eskporterleri tarapynan baıqalyp otyrǵan básekelestik saldarynan olar ózderiniń aıtarlyqtaı kiris bóliginen aıyrylýy múmkin. Munyń shyndyqqa janasatyndyǵy da ras. Atap aıtqanda,Ed Krýkstyń Financial Times brıtandyq gazetinde jarııalanǵan «Amerıkalyq qatparly gaz eksporty «Gazpromnyń» tabysyna soqqy keltirýi múmkin» degen maqalasynda ol reseılik «Gazprom» suıytylǵan tabıǵı gazdyń amerıkalyq eksporty ákelip otyrǵan básekelestik saldarynan óz tabysynyń 18% aırylýy múmkin dep jazady jáne Nıý-ıork taldaý ortalyǵy da osylaı esepteıdi. Al Kolýmbııa ýnıversıtetiniń Jahandyq energetıkalyq saıasat ortalyǵy jarııalaǵan taldaýda «amerıkalyq STG (suıytylǵan tabıǵı gaz) eksporty sebebinen týyndaǵan álemdegi baǵalarǵa kórsetiletin qysymnyń azaıýyna baılanysty eýropalyq tutynýshylar gaz úshin 11% kem tóleýi ábden múmkin, bul óz kezeginde reseılik úkimettiń baqylaýyndaǵy «Gazprom» kompanııasynyń tabysyna soqqy keltirýi yqtımal» dep atap kórsetilgen. Degenmen eizvestia.com. «Gazprom» aıtarlyqtaı shyǵynǵa ushyraıtyndyǵyna qaramastan, osy jaǵdaıdyń jalpy alǵanda reseılik eksporttyq kiriske tıgizetin jalpy áseri onsha mańyzdy bola qoımaıdy», dep habarlady, Eýropa gazdyń eń iri tutynýshylarynyń biri bolyp qalatyndyqtan, gaz jetkizýdegi irkilisterdi boldyrmaý úshin Reseı óz energetıkalyq ınfraqurylymyn nyǵaıta túsýi qajet dep esepteıdi saparshylar. Boljanyp otyrǵandaı, gazǵa degen álemdik baǵanyń tómendeýi Mozambık jaǵalaýynda tabylǵan iri gaz ken oryndaryn josparly ıgerý sııaqty basqa salalarda usynylǵan eksporttyq jobalarǵa áserin tıgizetin bolady. Budan buryn kommertsııalyq maqsattarda jaramsyz bolyp kelgen rezervterden iske asyrylǵan óndiris tehnologııalaryndaǵy jetistikterdiń arqasynda oryn alǵan AQSh-taǵy qatparly tas revolıýtsııasy osy elde gaz óndirisiniń artýyna ákelip soqtyrdy jáne Amerıkanyń suıytylǵan tabıǵı gazdy álemdik naryqta básekege qabiletti baǵalar boıynsha sata otyryp, onyń iri jetkizýshisi bolýy múmkin degen senim týdyrdy. Energetıka salasynda retteý jónindegi federaldyq komıssııa suıytylǵan gaz boıynsha quny mıllıardtardy (AQSh dollary) quraıtyn jobalardy iske asyrýǵa óz ruqsatyn berdi, bul ınfraqurylym qurylysyn bastaýǵa múmkindik týdyrady, buǵan qosa taǵy 13-ten astam joba bekitilýi tıis. Qatparly tas tóńiregindegi áńgime qazirdiń ózinde álemdik gaz naryǵyna aıtarlyqtaı áserin tıgizýde, sebebi endigi jerde AQSh STG ımporttaýǵa múddeli emes, bul Katarǵa jáne basqa elderge ony Eýropaǵa jáne Azııaǵa jetkizýge ıtermeleıdi. Endigi jerde eýropalyq kommýnaldyq kásiporyndardyń jáne basqa da gaz tutynýshylarynyń «Gazprommen» gaz jetkizý týraly kelisimsharttardy qaıta qaraýyna jol ashady. AQSh-tan suıytylǵan tabıǵı gazdy eksporttaý 2016 jyly bastalady dep kútilýde jáne bul túbinde «Gazpromnyń» Eýropadaǵy naryǵyna ortaqtas bolady degen boljam da jasalyp otyr. Sondaı-aq, amerıkalyq STG edáýir bóligi Azııaǵa jetkizilýi yqtımal. Mundaǵy baǵa joǵary. Erlan Qojakeldıev