AQSh-ta úńgirden ejelgi adamdarǵa tıesili 3 myńnan astam kóne jádiger tabyldy
ASTANA. KAZINFORM – AQSh-tyń Tehas shtatyndaǵy Sheffer jartas panasynan 3 myńǵa jýyq arheologııalyq jádiger tabyldy, dep habarlaıdy amerıkalyq Archaeology Magazine jýrnaly.
Olardyń keıbiri 8-10 myń jyl burynǵy kezeńge jatýy múmkin. Zertteýshilerdiń pikirinshe, bul oljalar Soltústik Amerıkadaǵy ejelgi adamdardyń turmys-tirshiligi men ózara baılanysy týraly tyń málimet beredi.
Osyǵan deıin arheologtar úshin Tehas shtatynyń Panhandl aımaǵyndaǵy ejelgi adamdardyń qonystaný tarıhy jetkilikti zerttelmegen edi. Ásirese jartas panalaryna qatysty derekter az. Sebebi óńirdegi mundaı oryndardyń basym bóligi sońǵy 2 myń jylǵa ǵana tıesili.
Jartas panasy shtattyń Rendall okrýgindegi Seta kanonynda, Heppı eldi mekeniniń mańynda ornalasqan. Nysandy 1949 jyly Stenlı Sheffer anyqtaǵan. Ol kezde jartas panasy shańdy daýyldardan keıin shógindi topyraqtyń astynda qala jazdaǵan. Keıin arheolog Djek Hıýz 1952 jyly ony ǵylymı turǵyda qujattaǵan.
Ótken jyly kelisimshart negizinde jumys isteıtin arheolog Brendon Tallı Panhandl-Pleıns tarıhı qoǵamymen birlesip, osy jerden jınalǵan jádigerler toptamasyn qaıta zertteýge kirisken. Nátıjesinde ár kezeńde ómir súrgen túrli qaýymdardyń osy aýmaqqa myńdaǵan jyl boıy qaıta oralyp otyrǵany anyqtalǵan.
Zertteý barysynda tabylǵan erekshe buıymdardyń biri – salmaǵy shamamen 140 gramm bolatyn úlken tas tumar. Mamandar onyń kremnıılengen dolomıtten jasalǵanyn jáne Alıbeıts shaqpaqtas kenishteri mańynan ákelinýi múmkin ekenin boljaıdy.
Sondaı-aq Ońtústik-Batys aımaqqa tán qysh ydystar, kógildir aqyq tastar men teńiz baqalshaqtarynan jasalǵan monshaqtar tabylǵan. Keıbir baqalshaq buıymdardyń Kalıfornııa túbeginen nemese Tehas shyǵanaǵy jaǵalaýynan jetkizilgen bolýy yqtımal. Bul oryndardyń jartas panasynan qashyqtyǵy 800 shaqyrymnan asady.
Arheolog Brendon Tallıdiń pikirinshe, Seta kanonynyń geografııalyq ornalasýy ejelgi adamdardyń aımaqty erkin aralaýyna múmkindik bergen. Zertteýshi bul aýmaqty sol kezeńdegi mańyzdy kólik dálizine teńep otyr. Tabylǵan jádigerler ejelgi qaýymdar arasynda alys qashyqtyqqa sozylǵan baılanys pen aıyrbas bolǵanyn ańǵartady.
Jartas panasynan bızon men buǵynyń súıekteri de anyqtalǵan. Ǵalymdar olardy osy aýmaqty mekendegen ańshylardyń qaldyrýy múmkin ekenin aıtady. Sonymen qatar júgeri qaldyqtary tabylǵan. Bul keıbir qaýymdardyń eginshilikpen aınalysqanyn nemese aýyl sharýashylyǵy ónimderin paıdalanǵanyn kórsetedi.
Ǵalymdardyń aıtýynsha, bul zertteý Tehas óńirindegi ejelgi adamdardyń qonystaný tarıhyn tereńirek túsinýge jáne Soltústik Amerıkadaǵy kóne qaýymdardyń ózara baılanysyn zerdeleýge múmkindik beredi.
Aıta keteıik, Baıanaýylda Altyn Orda dáýirine tıesili temir óndirisiniń izderi tabylǵanyn jazdyq.
Sondaı-aq Germanııadaǵy kól túbinen tas dáýirindegi qonystyń izderi tabyldy.
