AQSh-ta salat japyraǵyndaǵy qaýipti parazıt ishek ınfektsııasynyń órshýine sebep boldy
ASTANA. KAZINFORM — AQSh-tyń sanıtarlyq qyzmetteri Cyclospora cayetanensis parazıtiniń jappaı taralýynyń sebebin anyqtady. Tsıklosporıaz qaýipti ishek ınfektsııasynyń kózi birneshe shtattaǵy Taco Bell meıramhanalaryna jetkizilgen týralǵan latýk salaty bolǵan, dep habarlaıdy ScienceNews.
Іndet 1 mamyrda bastalǵan. Aýrýdyń belgileri aýyr ótedi: ishtiń qatty aýrýy, toqtaýsyz dıareıa jáne álsizdik baıqalady. Qazirgi ýaqytqa deıin myńdaǵan amerıkalyq ınfektsııa juqtyryp, 100-den astam adam aýrýhanaǵa tústi.
Infektsııanyń kózi anyqtalǵanymen, onyń taralýyn ázirge toqtatý múmkin bolmaı otyr. Aýrý juqtyrǵandar sany áli de kóbeıip jatyr. Epıdemıologtar jaǵdaıdy baqylaýǵa alýǵa tyrysqanymen, parazıttiń bıologııalyq erekshelikteri, densaýlyq saqtaý salasyn qarjylandyrýdyń qysqarýy jumysty qıyndatyp otyr. Mınnesota ýnıversıtetiniń Qoǵamdyq densaýlyq saqtaý mektebiniń professory Kreıg Hedbergtiń aıtýynsha, AQSh-ta bir ǵana kózden taraǵan mundaı aýqymdy indet birneshe jyldan beri tirkelmegen.
Mıchıgandaǵy jaǵdaı kúrdeli
Іndetten eń kóp zardap shekken shtat — Mıchıgan. Infektsııa anyqtalǵan 34 shtattyń ishinde eń aýyr jaǵdaı osy óńirde tirkelgen. 17 shildedegi málimet boıynsha munda 5 002 adam tsıklosporıaz juqtyryp, olardyń 102-si aýrýhanaǵa jatqyzylǵan.
Ekinshi orynda turǵan Nıý-Iork shtatynda shilde aıynyń basyna deıin 510 jaǵdaı tirkelgen. Dárigerler mundaı aıyrmashylyqtyń naqty sebepterin ázirge anyqtaı almaı otyr. Bul indettiń aýqymyna da, Mıchıganda turǵyndardyń jıi tekserilýine de baılanysty bolýy múmkin.
Naýqastar sanynyń kúrt artýy jergilikti densaýlyq saqtaý júıesine aıtarlyqtaı salmaq túsirdi. Taldaý úlgilerin jınaý men naýqastardy surastyrýdy Mıchıgandaǵy 45 óńirlik densaýlyq saqtaý bólimi júrgizip jatyr. Barlyq synamalar keıin shtattyń Densaýlyq saqtaý departamentiniń (MDHHS) ortalyq zerthanasyna jiberiledi.
Vedomstvonyń genomdyq epıdemıology Hızer Blankenshıptiń aıtýynsha, ádette Mıchıganda jylyna 50-den aspaıtyn tsıklosporıaz jaǵdaıy tirkeletin. Úlgilerdiń kúrt kóbeıýine baılanysty zerthana shtattyń jedel áreket etý tobyn jáne Aýyl sharýashylyǵy mınıstrliginiń mamandaryn tartýǵa májbúr boldy. Qalypty jaǵdaıda zertteý úsh kúnge sozylsa, qazir zerthanalardyń shamadan tys júktelýine baılanysty merzim aıtarlyqtaı uzarǵan.
Soǵan qaramastan alǵashqy zertteý nátıjeleri ınfektsııanyń kózi japyraqty kókónister ekenin rastady. 16 shildede AQSh-tyń aýrýlardy baqylaý jáne aldyn alý ortalyqtary (CDC) men azyq-túlik jáne dári-dármek sapasyn baqylaý basqarmasy (FDA) Mıchıgan, Indıana, Kentýkkı, Ogaıo jáne Batys Vırdjınııa shtattaryndaǵy jaǵdaılardyń Taco Bell meıramhanalarynda paıdalanylǵan týralǵan salat japyraǵymen tikeleı baılanysty ekenin málimdedi.
Osydan keıin meıramhanalar jelisi atalǵan óńirlerde latýk salatyn mázirden alyp tastady. Al ónimdi jetkizýshi Taylor Farms kompanııasy 17 shildede qaýipti partııany keri qaıtaryp alatynyn habarlady.
Parazıtti anyqtaý nege qıyn?
Mamandardyń aıtýynsha, Cyclospora parazıtimen kúresýdiń eki negizgi qıyndyǵy bar.
Birinshisi — uzaq ınkýbatsııalyq kezeń. Aýrý belgileri juqtyrylǵan taǵamdy tutynǵannan keıin tek eki aptadan soń paıda bolýy múmkin. Al kádimgi taǵamnan ýlaný kezinde belgiler birneshe saǵat nemese birneshe kún ishinde baıqalady. Sondyqtan adamdar eki apta ótkende naqty qaı jerde jáne qandaı taǵam jegenin eske túsire almaıdy.
Ekinshi sebep — parazıttiń bıologııalyq ereksheligi. Bakterııalardan aıyrmashylyǵy, ony zerthanada Petrı tabaqshasynda ósirý múmkin emes. Taldaýǵa jetkilikti DNQ alý úshin kóptegen naýqastan úlgi jınaýǵa týra keledi. Qazir dıagnoz 8 arnaıy gen arqyly naqtylanady, biraq bul juqtyrý tizbegin tolyq anyqtaýǵa jetkiliksiz. Mundaı jaǵdaıda parazıttiń tolyq genomyn sekvenırleý tıimdi bolar edi. Alaıda onyń DNQ kólemi ishek taıaqshasyna qaraǵanda toǵyz ese úlken bolǵandyqtan, bul óte kúrdeli ári uzaq protsess.
Azyq-túlik qaýipsizdigi júıesindegi másele
Mıchıgan zerthanalarynyń qyzmetkerleri kúsheıtilgen rejımde jumys istep jatqanyna qaramastan, sarapshylar bul jaǵdaı AQSh-taǵy qoǵamdyq densaýlyq saqtaý júıesindegi uzaq jyldan beri qordalanǵan máselelerdi kórsetkenin aıtady.
Djordj Vashıngton ýnıversıtetiniń epıdemıology Barbara Kovalchıktiń sózinshe, eldegi azyq-túlik qaýipsizdigin qamtamasyz etýge bólinetin qarjy birneshe jyldan beri is júzinde ózgermegen.
Qarjylandyrýdyń jetkiliksizdigi saldarynan 2025 jyly CDC Cyclospora, kampılobakterııa, lısterııa jáne salmonella sııaqty qaýipti qozdyrǵyshtarǵa qatysty epıdemıologııalyq baqylaý baǵdarlamalaryn qysqartýǵa májbúr boldy.
CDC-niń Juqpaly aýrýlar ortalyǵynyń burynǵy dırektory Den Djernıgan The Washington Post basylymyna bergen suhbatynda bul qysqartý qazirgi indetti aýyzdyqtaýǵa tikeleı áser etpese de, aldaǵy ýaqytta AQSh jańa aýqymdy epıdemııalyq qaýipterdi der kezinde anyqtaı almaı qalý qaýpine tap bolýy múmkin ekenin aıtty.
Aıta keteıik, bıyl Qazaqstanda tirkelgen jiti ishek ınfektsııasy jaǵdaılarynyń 71 paıyzdan astamy 14 jasqa deıingi balalardyń úlesine tıesili.
