Byltyr AQSh-ta eresekterdiń 40%-y birde-bir kitap oqymaǵan

ASTANA. KAZINFORM — Tsıfrlyq medıanyń keń taralýy, ekonomıkalyq qysymnyń kúsheıýi jáne bos ýaqyttyń azaıýyna baılanysty álemde kitap oqý deńgeıi tómendep keledi. Bul týraly Anadoly agenttigi jazdy. 

Jyl saıyn 23 sáýirde ıÝNESKO kitaptardyń urpaqtar men mádenıetterdi baılanystyratyn kúshin moıyndaý maqsatynda Dúnıejúzilik kitap jáne avtorlyq quqyq kúnin atap ótedi.

Bul kún álem ádebıetinde erekshe mánge ıe. Sebebi dál 23 sáýirde Renessans dáýiriniń uly aǵylshyn aqyny ári dramatýrgi Ýılıam Shekspır jáne «Don Kıhot» shyǵarmasynyń avtory Mıgel de Servantes qaıtys bolǵan. Bul shyǵarma batys ádebıetiniń negizderiniń biri sanalady.

Bul kúni kitapqa qoljetimdiliktiń mańyzyn arttyrý jáne oqý mádenıetin qalyptastyrý maqsatynda álemniń túkpir-túkpirinde túrli is-sharalar uıymdastyrylady.

2001 jyldan bastap ıÝNESKO jáne kitap ındýstrııasynyń negizgi salalaryn (baspagerler, kitap satýshylar men kitaphanalar) biriktiretin halyqaralyq uıymdar jyl saıyn «Álemniń kitap astanasyn» tańdaıdy. Tańdalǵan qalalar barlyq jastaǵy adamdar arasynda kitap oqý mádenıetin nasıhattaıdy.

Osy ýaqytqa deıin 2001 jylǵy Madrıdten bastap, 2026 jylǵy Rabatqa deıin 26 qala «Álemdik kitap astanasy» atandy.

AQSh-ta oqý mádenıetiniń tómendeýi

Florıda ýnıversıteti men London ýnıversıtettik kolledji júrgizgen jáne iScience jýrnalynda jarııalanǵan zertteýge sáıkes, sońǵy 20 jylda kitapty lázzat úshin kúndelikti oqý kórsetkishi 40%-dan astamǵa azaıǵan.

Zertteý nátıjesinde oqý ádetiniń tómendeýi ásirese tabysy tómen adamdar, aýyl turǵyndary jáne AQSh-taǵy qara násildi azamattar arasynda aıqyn baıqalǵan.

Sarapshylar bul jaǵdaıǵa myna faktorlar áser etýi múmkin ekenin aıtady:

• tsıfrlyq medıanyń keń taralýy
• ekonomıkalyq qysymnyń kúsheıýi
• bos ýaqyttyń azaıýy
• kitaptar men kitaphanalarǵa qoljetimdiliktegi teńsizdik

 

2025 jyly eresekterdiń 40%-y kitap oqymaǵan

YouGov júrgizgen «Amerıkalyqtardyń oqý ádetteri – 2025» zertteýine sáıkes:

• AQSh-ta eresekterdiń 40%-y bir jyl ishinde birde-bir kitap oqymaǵan
• 19%-y 10 nemese odan da kóp kitap oqyǵan

Oqý formattary boıynsha:

• 46% — qaǵaz kitaptardy tańdaıdy
• 24% — elektrondy kitaptardy
• 23% — aýdıokitaptardy paıdalanady

Eń tanymal janr — detektıv jáne krımınal janryndaǵy ádebıet (21%). Odan keıin tarıhı kitaptar (18%). Al poezııa eń az suranysqa ıe — nebári 4%.

Sondaı-aq 65 jastan asqan adamdar basqa jas toptaryna qaraǵanda kóbirek kitap oqıtyny anyqtalǵan.

Amerıkalyq baspagerler qaýymdastyǵy málimetinshe, kitap satylymy jalpy turaqty deńgeıde: 2025 jyly shamamen 707 mıllıon dana baspa kitaby satylǵan.

Zertteýshilerdiń aıtýynsha:

• eresekterge arnalǵan kórkem ádebıetke suranys artyp keledi
• elektrondy kitaptardyń úlesi azaıyp jatyr
• al aýdıokitaptardan túsetin tabys uzaq merzimde ósip keledi

 

Balalar arasyndaǵy oqý deńgeıi

Ulttyq saýattylyq qory derekterine sáıkes:

• 8–18 jas aralyǵyndaǵy balalar men jastardyń tek 32,7%-y kitap oqýdan lázzat alady
• bul — 2005 jyldan bergi eń tómen kórsetkish

Kún saıyn kitap oqıtyndar úlesi de 18,7%-ǵa deıin tómendegen — bul sońǵy 20 jyldaǵy eń tómen deńgeı.

Sonymen qatar:

• 5–18 jas aralyǵyndaǵy balalardyń 89,7%-ynyń úıinde óz kitaby bar
• biraq árbir onynshy balada (10,3%) jeke kitap joq

Kitapqa ıelik etý:

• 5–8 jasta — 92,2%
• 8–18 jasta — 89,4%

Ásirese jasóspirimder arasynda kitapqa ıe bolý deńgeıi sońǵy 10 jyldaǵy eń tómen kórsetkishke jetken. Bul derekter qazirgi zamanda tsıfrlyq tehnologııalardyń damýy men áleýmettik-ekonomıkalyq faktorlar kitap oqý mádenıetine aıtarlyqtaı áser etip jatqanyn kórsetedi.

Al Qytaıda kerisinshe kitap oqıtyn adamdardyń úlesi 82,3%-ǵa jetken.