AQSh sarapshysy Qazaqstannyń saıası júıesindegi jańashyldyqtardy baǵalady
ASTANA. KAZINFORM – Qazaqstandaǵy V Ulttyq quryltaıda usynylǵan bastamalar saıası ınstıtýttardy jańǵyrtýǵa baǵyttalǵan batyl qadam. Ol basqarý júıesiniń tıimdiligin arttyryp, mádenı ári qoǵamdyq keńes berý tetikterin engizýdi kózdeıdi.
AQSh-taǵy The Atlantic Council’s Eurasia Center-diń shtattan tys ǵylymı qyzmetkeri, Eýrazııa jónindegi sarapshy Mark Temnıtskıı Kazinform agenttiginiń tilshisine osylaı dep pikir bildirdi.
Sarapshynyń sózinshe, bul jańashyldyqtar Qazaqstan Prezıdenti Qasym-Jomart Toqaev júrgizip kele jatqan uzaqmerzimdi reformalar baǵytymen tolyq úndesedi.
Mark Temnıtskıı bir palataly Quryltaı sheshim qabyldaýdy ońaılatyp, elıtalardyń yqpalyn azaıtatynyn aıtady. Mundaı qurylym prezıdenttik basqarý jaǵdaıynda zań jobalarynyń jyldam qabyldanýyna jol ashady.
Onyń aıtýynsha, mundaı model Skandınavııa elderindegi (Danııa, Fınlıandııa, Islandııa, Norvegııa, Shvetsııa) jáne Túrkııadaǵy tabysty bir palataly parlamentter tájirıbesine negizdelgen. Bul Qazaqstannyń ýnıtarlyq qurylymyna saı keledi ári «Quryltaı» uǵymynyń kóshpeli qoǵamdaǵy keńes qurý dástúrimen mádenı turǵyda úılesim tabýy mańyzdy.
Prezıdent taǵaıyndaıtyn, biraq parlament bekitetin vıtse-prezıdent laýazymyn engizý Senat taraǵannan keıin týyndaǵan ınstıtýtsıonaldyq olqylyqty joıýdy kózdeıdi. Bul qyzmet halyqaralyq ókildik pen parlamentpen ózara baılanysqa jaýap beredi. Sonymen qatar, atqarýshy bıliktiń ujymdyq beınesin qalyptastyryp, syrtqy arenada Qazaqstannyń saıası júıesin senimdi etip kórsetedi.
Temnıtskıı bul qadam kópvektorly syrtqy saıasat jaǵdaıynda Qazaqstan dıplomatııasynyń áleýetin arttyratynyn jetkizdi. Prezıdent óz ókiletin álsiretpeı, bir bóligin tapsyrý múmkindigine ıe bolady. Mundaı tájirıbe AQSh nemese Ońtústik Koreıadaǵy modelderge uqsas bolǵanymen, Qazaqstandaǵy kúshti prezıdenttik basqarý konteksti eskerilgen.
– Munyń ózi memlekettik basqarýdyń kemeldengenin kórsetedi jáne Astanany «C5+1» sekildi halyqaralyq formattar úshin senimdi eýrazııalyq seriktes retinde tanytady, - dep atap ótti Mark Temnıtskıı.
Sarapshy Ulttyq quryltaı men Qazaqstan halqy Assambleıasyn almastyratyn Halyq Keńesin qurý bastamasyna da toqtaldy. Onyń aıtýynsha, quramyna etnomádenı birlestikterdi, úkimettik emes uıymdardy jáne óńirlik qurylymdardy biriktiretin 126 músheden turatyn bul joǵary keńesshi organ keńes berý tetikterin jańǵyrtady. Sonymen qatar, Assambleıaǵa berilgen parlamenttegi kepildendirilgen kvotalardy alyp tastaý saılaýǵa degen halyq senimin kúsheıtedi.
– Halyq Keńesine zań shyǵarý bastamasyn berý azamattyq qoǵamnyń ıdeologııa, ishki saıasat jáne Konstıtýtsııa máselelerine qatysýyn kúsheıtedi. Bul ulttyq egemendikke nuqsan keltirmeı, kópetnosty memlekettegi ultaralyq kelisimdi nyǵaıtýǵa yqpal etedi, - dedi sarapshy.
Mark Temnıtskııdiń pikirinshe, bul qurylym Reseıdegi joǵarǵy palataǵa uqsas bolǵanymen, Qazaqstanda barsha qoǵam ókilderiniń qatysýyna basymdyq beriledi.
Sondaı-aq, Konstıtýtsııalyq sot tóraǵasy Elvıra Azımova basqaratyn Konstıtýtsııalyq komıssııa ártúrli ult ókilderi men qoǵamdyq uıymdardy qosyp, konstıtýtsııalyq ózgeristerge keń qoldaý tabýǵa jaǵdaı jasaıdy. Bul is júzinde Konstıtýtsııany qaıta qaraýmen teń, al sońynda ózgeristerdi referendým arqyly bekitý josparlanyp otyr.
Sarapshy barlyq usynystardy birtutas jobaǵa biriktirý reformalarǵa serpin beredi degen pikirde. Bul Chılı (2020–2022 jj.) nemese Týnıs elderindegi sátti tájirıbelerge uqsas. Tehnokratııalyq negizde qurylǵan, biraq keń qoǵamdyq qatysýdy kózdeıtin bul tásil ınstıtýtsıonaldyq senimdi kúsheıtedi. Al bul «Ádiletti Qazaqstan» tujyrymdamasyn iske asyrý jáne eldegi reformalardyń Eýropa tarapynan moıyndalýy úshin asa mańyzdy.
Aıta keteıik, Senat depýtaty Nurlan Beknazarov Konstıtýtsııalyq reforma jónindegi komıssııanyń ekinshi otyrysynda Quryltaı tóraǵasy qazaq tilin jetik bilýi kerektigin aıtty.
Ári "Quryltaı" dep atalatyn Parlamentte depýtattardyń ókilettigi 1,5 esege artady.
