AQSh pen Qytaı qaryzy BUU bıýdjetin qıyn jaǵdaıǵa qaldyrdy
ASTANA.KAZINFORM — BUU-nyń baqylaýshysy qyzmetin atqaratyn BUU Bas hatshysynyń kómekshisi Chandrý Ramanatan 2026 jáne 2027 jyldarǵa arnalǵan bıýdjetti, sondaı-aq BUU aldynda turǵan máselelerdi jarııalady, dep habarlaıdy Kazinform agenttiginiń Vashıngtondaǵy tilshisi.
BUU bıýdjeti kiris qarajattyń jetispeýshiligine baılanysty qatty qysymǵa ushyrady. Jalpy turaqty bıýdjet jáne beıbitshilikti qoldaý bıýdjeti qysqartyldy jáne múshe memleketterden jınalmaǵan jarnalarǵa baılanysty tolyq oryndalmaıdy.
— Beıbitshilikti qoldaý bıýdjetine qatysty múshe memleketter 5,1 mıllıard dollarlyq bıýdjetti bekitti, bul ótken jylmen salystyrǵanda shamamen 550 mıllıon dollarǵa nemese 9,7 paıyzǵa az, — dedi Chandrý Ramanatan.
BUU ókili mandattyń ózgerýine jáne 1100-den astam azamattyq laýazymdardyń qysqarýyna baılanysty bıýdjettiń naqty qysqarýy 14 paıyzǵa nemese shamamen 752 mıllıon dollarǵa baǵalanǵanyn atap ótti.
Bıýdjettiń negizgi máselesi tek onyń kóleminde ǵana emes, sonymen qatar qolma-qol aqsha aǵynyndaǵy alshaqtyqta da: tipti bekitilgen shyǵyndardy da ýaqytynda tolyq qarjylandyrý múmkin emes.
Nátıjesinde, BUU bıýdjeti «ótimdilik tapshylyǵyna» tap boldy: formaldy túrde ol bekitilgen, biraq is júzinde ony júzege asyrý shekteýli.
Jańa qarjylyq reforma mindettemelerdi kelesi jylǵa aýystyrý arqyly tapshylyqtyń nasharlaýyna jol bermeıdi, biraq bıýdjet turaqtylyǵy áli de múshe memleketter jarnalaryn ýaqtyly jáne tolyq tóleýine baılanysty.
Chandrý Ramanatan múshe memleketter qabyldaǵan qarjylyq reforma jaǵdaıdyń avtomatty túrde nasharlaýyna jol bermegenin atap ótti: endi BUU is júzinde almaǵan qarajatty memleketterge qaıtarýǵa mindetti emes. Alaıda, reforma negizgi máseleni sheshpeıdi: uıymnyń turaqty jumys isteýi áli de múshe memleketterdiń qarjylyq mindettemelerin tolyq jáne ýaqtyly oryndaýyna baılanysty.
— Mysaly, jeltoqsanda aqsha tek tolyq tólegenderge ǵana qaıtaryldy. Bul qarapaıym mysal, — dep atap ótti Chandrý Ramanatan.
BUU Bas hatshysynyń kómekshisi BUU-nyń qarjylyq jaǵdaıy kóbinese eki iri eldiń — AQSh pen Qytaıdyń jarnalaryn ýaqtyly tóleýine baılanysty ekenin atap ótti. Onyń aıtýynsha, Qytaıdyń turaqty bıýdjettik tólemder boıynsha 428 mıllıon dollar jáne beıbitshilikti qoldaý bıýdjettik tólemder boıynsha shamamen 65 mıllıon dollar qaryzy bar. BUU Qytaıdyń jyl sońyna deıin óz mindettemelerin tolyq oryndaıdy dep kútedi, al keıbir qarajat tamyz aıynyń sońynda nemese qyrkúıek aıynda keledi.
— Biz bul 428 mıllıon dollar qyrkúıekte nemese odan erterek tólenedi dep kútemiz. Olar mindetti túrde tolyq somany tóleıdi. Olar bizge beıbitshilikti qoldaý úshin áli de shamamen 65 mıllıon dollar qaryz, — dedi Chandrý Ramanatan.
AQSh-pen jaǵdaı kúrdelirek. Jyl basynda turaqty bıýdjettik bereshegi shamamen 1,5 mıllıard dollardy qurady, 767 mıllıon dollar kólemindegi jańa jarnalardy baǵalaýdan keıin bul 2 mıllıard dollardan asty. AQSh tek shamamen 160 mıllıon dollar aýdardy. Demek, jalpy qaryz eki mıllıard dollardan asady. Amerıka Qurama Shtattarynan taǵy bir tólem jasalǵan joq, sodan keıin qaryz shamamen 1,3-1,4 mıllıard dollarǵa deıin tómendeýi múmkin. Jyl basynda AQSh-tyń beıbitshilikti qoldaý bıýdjettik qaryzy shamamen 995 mıllıon dollardy qurady.
Amerıka shamamen 680 mıllıon dollar tóledi. Jyl sońyna deıin qaryz shamamen 1,7-1,8 mıllıard dollardy quraıdy dep boljandy (jańa jınaqtardy eskere otyryp).
BUU ókiliniń aıtýynsha, uıymnyń qarjylyq daǵdaryssyz jumysyn jalǵastyrý múmkindigi AQSh pen Qytaıdan qarajat alýǵa baılanysty. Bul eki el BUU-nyń turaqty bıýdjetiniń shamamen 42%-yn qamtamasyz etedi, sondyqtan olardyń tólemderiniń keshigýi qyrkúıek aıynyń basynda ótimdiliktiń tapshylyǵyna ákelýi múmkin. Eki el de jyl sońyna deıin qarajat aýdarsa da, uıym jyldy is júzinde qarjylyq rezervtersiz aıaqtaıdy.
Buǵan deıin AQSh pen Qytaıdyń jarnalaryn toqtata turýyna baılanysty BUU bankrottyqqa ushyraýy múmkin ekendigi habarlanǵan bolatyn.
