AQSh pen Iran aldyn ala beıbit kelisimge qol qoıdy
ASTANA. KAZINFORM – AQSh prezıdenti Donald Tramp pen Iran Syrtqy ister mınıstrligi Iran men AQSh aldyn ala beıbit kelisimge qol qoıǵanyn rastady. Ózara túsinistik týraly 60 kúndik memorandým barlyq maıdanda, sonyń ishinde Lıvanda áskerı is-qımyldardy toqtatýdy, Tegeranǵa qarsy sanktsııalardy alyp tastaýdy jáne Irandy qalpyna keltirý qoryn qurýdy kózdeıdi. Bul týraly VVS jazdy.
– Oǵan qol qoıyldy. Versalda qol qoıyldy. Men oǵan jańa ǵana qol qoıdym, – dep rastady Tramp Frantsııa prezıdenti Emmanıýel Makronmen Versal saraıyndaǵy kezdesýden keıin.
Sonymen birge Tramp Iran óz mindettemelerin oryndamaǵan jaǵdaıda shabýyldardy qaıta bastaıtynyn taǵy da eskertti.
Memorandýmǵa Iran prezıdenti Masýd Pezeshkıan da qol qoıdy.
28 aqpanda AQSh pen Izraıl bastaǵan Iranǵa qarsy soǵys myńdaǵan adamnyń ómirin qıdy. Qaza tapqandardyń basym bóligi Iran men Lıvanda boldy. Buǵan jaýap retinde Tegeran Izraılge jáne Parsy shyǵanaǵyndaǵy AQSh odaqtastaryna shabýyl jasady. Qaqtyǵys Irannyń Ormýz buǵazyn is júzinde jabýyna baılanysty aýqymdy energetıkalyq daǵdarys týǵyzdy.
Sársenbi kúni AQSh ákimshiliginiń ókilderi Evıanda ótken «Úlken jetilik» elderiniń kezdesýi barysynda jýrnalısterdi jınap, olarǵa 14 tarmaqtan turatyn memorandým mátinin oqyp berdi. Kelisim sáýirde jarııalanǵan atysty toqtatý rejımin taǵy 60 kúnge uzartady. Bul taraptarǵa túpkilikti bitim týraly kelisimge kelýge múmkindik berý úshin jasalyp otyr.
Tramp ta, onyń komandasynyń músheleri de ázirge bul tek memorandým ekenin jáne onyń erejeleri Iran «ózin durys ustasa» ǵana oryndalatynyn erekshe atap ótti. Tramp eki aılyq merzim ishinde túpkilikti kelisimge qol jetkizilmese, Iranǵa qarsy jańa bombalaýlar jasaý múmkindigin taǵy da joqqa shyǵarǵan joq.
Memorandým mynadaı negizgi tarmaqtardy qamtıdy:
- Óńirdegi áskerı is-qımyldardy tolyq toqtatý. «Lıvandy qosa alǵanda barlyq maıdanda áskerı operatsııalardy dereý jáne túpkilikti toqtatý»;
- AQSh-tyń Iran porttaryna qatysty teńiz blokadasyn 30 kún ishinde toqtatýy jáne túpkilikti beıbit kelisimge qol qoıylǵannan keıin 30 kún ishinde amerıkalyq kúshterdiń Iran shekarasynan áketilýi;
- Ormýz buǵazyn ashý. Buǵaz arqyly kemelerdiń 60 kún boıy bajsyz ótýine ruqsat beriledi. Osydan keıin Iran, AQSh ákimshiligi ókiliniń aıtýynsha, «Omanmen ǵana emes, Parsy shyǵanaǵyndaǵy basqa memlekettermen de birlesip Ormýz buǵazy boıynsha neǵurlym keń ári uzaq merzimdi kelisim ázirleıdi»;
- Irandy qalpyna keltirý jáne damytý úshin 300 mlrd dollar bólý. AQSh óńirdegi seriktesterimen birge kólemi keminde 300 mlrd dollar bolatyn «Iran Islam Respýblıkasyn qalpyna keltirý jáne ekonomıkalyq damytý qoryn» qurýǵa ýáde beredi;
- Tegeranǵa qarsy barlyq sanktsııalardy alyp tastaý. AQSh «Iran Islam Respýblıkasyna qarsy sanktsııalardyń barlyq túrin joıatynyn» málimdeıdi. Sanktsııalardy joıý kestesi keıinirek kelisiledi;
- Irannyń ıadrolyq qarýǵa ıe bolmaýy. AQSh pen Iran sońǵysynyń eshqashan ıadrolyq qarý jasamaıtynyna jáne satyp almaıtynyna kelisip, Irannyń baıytylǵan ýranyn joıý isinde yntymaqtasatyn bolady.
BBC tilshisi Bernd Debıýssmannyń habarlaýynsha, amerıkalyq sheneýnikter jýrnalısterdi memorandýmmen tanystyrǵannan keıin taǵy bir ret onyń AQSh úshin eshqandaı mindetteme júktemeıtinin jáne tarmaqtardyń oryndalýy Irannyń is-áreketine baılanysty bolatynyn atap ótti.
Sonymen qatar olar 300 mlrd dollarlyq qorǵa qatysty AQSh-tyń oǵan qarjy salýǵa mindetteme almaıtynyn aıtty. Vashıngton tek óńirdegi seriktesterimen birge kólemi keminde 300 mlrd dollar bolatyn Irandy qalpyna keltirý jáne damytý josparyn ázirleýge ýáde beredi.
Aıta keteıik, buǵan deıin G7 sammıtinde Taıaý Shyǵys, jasandy ıntellekt jáne balalar qaýipsizdigi talqylanyp jatqanyn jazdyq.
