AQSh pen Aýstralııa & Qazaqstan: TShO mamany nelikten óz Otanyn tańdady

— Siz halyqaralyq issaparlar aıasynda, sonyń ishinde Chevron kompanııasynyń Aýstralııadaǵy Barroý aralyndaǵy nysandarynda jáne Kalıfornııa shtatynyń Rıchmond qalasyndaǵy munaı óńdeý zaýytynda jumys istedińiz. Bul tájirıbe munaı-gaz salasyna degen kózqarasyńyzdy qalaı ózgertti jáne Qazaqstandaǵy jumysyńyzdyń jańasha baǵalaýǵa qalaı kómektesti?

— Aýstralııa men AQSh-qa halyqaralyq issaparlar salamyzǵa áldeqaıda keńirek kózqaraspen qaraýǵa múmkindik berdi jáne osy saladaǵy rólimdi túsinýime de kóp áser etti.

Men eń aldymen nazar aýdarǵan jaıttardyń biri mádenıetter arasyndaǵy aıyrmashylyqtar boldy. Adamdardyń bir-birimen qarym-qatynas jasaýy, máselelerdi sheshýi, kásibı baılanystar ornatýy jáne jumys úderisterin uıymdastyrýy Qazaqstanda úırengen daǵdylarymnan aıtarlyqtaı ózgeshe boldy. Alǵashynda bul aıyrmashylyqtar anyq baıqaldy. Biraq, ýaqyt óte kele bir nárseni túsindim: tásilder ártúrli bolǵanymen, barlyǵynyń kózdegen maqsaty bir — nysandy qaýipsiz ári senimdi paıdalaný. Bul men úshin eń mańyzdy sabaqtardyń birine aınaldy. Bizdiń salada tabysqa jetkizetin biryńǵaı formýla joq. Degenmen geografııaǵa, mádenıetke nemese uıymǵa táýelsiz ortaq qundylyqtar bar.

Ásirese, Rıchmondtaǵy munaı óńdeý zaýyty maǵan úlken áser qaldyrdy. Teńizben salystyrǵanda onyń aýqymy shaǵyndaý bolǵanymen uıymdastyrýshylyq jaýapkershiliktiń, tártiptiń jáne usaq-túıekke deıin mán berýdiń joǵary deńgeıi qajet. Bul maǵan kez kelgen óndiristik nysandy qaýipsiz paıdalanýda onyń kólemine qaramastan úılesimdi jumys, komandalyq ózara is-qımyl jáne kóshbasshylyq qanshalyqty mańyzdy ekenin tereńirek túsinýge kómektesti.

Aýstralııada Chevron kompanııasynyń suıytylǵan tabıǵı gaz óndirýge baǵyttalǵan iri jobalarynyń jumysyn qamtamasyz etetin komandamen birge jumys istedim. Aýqymy men tehnologııalyq deńgeıi jaǵynan TShO nysandarymen para-par bolatyn kúrdeli óndiristik nysandy kórý men úshin qyzyqty boldy. Tásilder, úderister, tipti qyzmetkerlerdiń kúndelikti ózara qarym-qatynasy da ózgeshe. Biraq nátıjesi bireý — qaýipsizdikke, senimdilikke jáne operatsııalyq tıimdilikke únemi nazar aýdarý. Dál osy tájirıbe eger onyń negizinde myqty mádenıet pen jumysqa jaýapkershilikpen qaraý tursa, onda álemdik deńgeıdegi nátıjege ártúrli jolmen qol jetkizýge bolatynyn kórsetti.

Dál osy tájirıbe Qazaqstannyń álemdik energetıka salasyndaǵy rólin jaqsyraq túsinýge septigin tıgizdi. Teńizde kún saıyn jumys istegende úlesimizdiń aýqymy keıde qalypty nárse retinde qabyldanýy múmkin. Al basqa óndiristik nysandarǵa barý TShO-nyń Chevron kompanııasynyń eń iri óndiristik bólimsheleriniń biri ekenin jáne kompanııanyń jahandyq óndiris kólemine eleýli úles qosatynyn túsinýge múmkindik berdi. Keńirek qaraıtyn bolsaq, Qazaqstan álemdegi mańyzdy munaı-gaz óndirýshi elderdiń qataryna kirip, jahandyq naryqtarǵa energoresýrstar jetkizedi jáne elden tysqary da energetıkalyq qaýipsizdikti qamtamasyz etýde mańyzdy ról atqarady. Muny halyqaralyq turǵydan kórý jumysymyzdyń mańyzyn jańasha baǵalaýǵa jáne TShO men Qazaqstannyń atynan ókildik etetinimdi maqtan tutýǵa múmkindik berdi. Bul tájirıbe kásibı múmkindikterime ǵana emes, elimizde qalyptasqan salanyń mańyzdylyǵyna degen senimimdi de nyǵaıtty.

— Ártúrli elde jumys istep, kásibı mádenıeti ártúrli adamdarmen tanystyńyz. Qazaqstannyń munaı-gaz salasyndaǵy qandaı erekshelikter men múmkindikter mansabyńyzdy týǵan elde jalǵastyrý sheshimińizge áser etti?

— Ártúrli elde, túrli mádenıet ókilderimen jumys istegen kezde «shetelde mansabyńdy jalǵastyrǵyń kele me?» degen suraq jıi qoıylatyn. Qyzyǵy, bul tájirıbe maǵan múlde kerisinshe áser etti. Ol Qazaqstanda mansabymdy jalǵastyrýǵa degen nıetimdi odan ári nyǵaıtty.

Alǵashqy halyqaralyq issaparym týǵan elime degen baılanysymdy osynshalyqty tereń sezinýge sebep bolaryn kútpegen edim. Shetelge saparlaǵanǵa deıin ózimdi asa patrıot adammyn dep eseptemeıtinmin. Alaıda, birneshe aı boıy basqa mádenı ortada ómir súrip, jumys istegennen keıin bul sezim ózdiginen paıda boldy. Úıden alystaǵan saıyn Qazaqstandy, onyń halqyn, qundylyqtary men múmkindikterin kóbirek baǵalaı bastadym. Patrıotızm árdaıym sanaly túrde qalyptasa bermeıtinin túsindim. Keıde týǵan elden jyraqta júrgende ǵana boıyńdaǵy bul sezimdi tereńirek sezinesiń.

Kásibı turǵydan alǵanda AQSh pen Aýstralııada kórgenderim maǵan úlken áser etti. Tájirıbeli mamandardan kóp nárse úırenip, álemdik deńgeıdegi nysandarda jumys isteýge múmkindik aldym. Sonymen birge bul tájirıbe Qazaqstannyń munaı-gaz salasynyń da mańyzy men kúrdeliligi kem emes ekenin túsinýge kómektesti. Elimizde álemdegi eń iri ári kúrdeli energetıkalyq nysandardyń biri ornalasqan. Teńiz sııaqty jobalar aýqymy, tehnıkalyq kúrdeliligi jáne strategııalyq mańyzynyń arqasynda búkil álemge belgili. Men osy jobanyń bir bólshegi ekenimdi shyn júrekten maqtan tutamyn.

Meni Qazaqstannyń bolashaǵy da yntalandyra túsedi. Biz áleýeti zor jas elmiz. Sońǵy onjyldyqta Qazaqstan myqty ekonomıka qalyptastyryp, halyqaralyq ınvestıtsııalar tartty, Eýropa men Azııany baılanystyratyn mańyzdy energııa óndirýshilerdiń birine aınaldy. Sonymen qatar elimiz jańǵyrtýǵa, tehnologııalarǵa, ınfraqurylymǵa jáne adamı kapıtalǵa ınvestıtsııa salyp keledi. Menińshe, damýdyń kelesi kezeńi tek tabıǵı resýrstarǵa ǵana emes, óz bilimi men daǵdylaryn týǵan elinde qoldanýdy sheshetin bilikti mamandarǵa da baılanysty bolady. Men osy úderistiń bir bóligi bolǵym keledi.

Neǵurlym kóp saıahattaǵan saıyn bolashaǵymnyń osynda ekenin soǵurlym anyq túsindim. Munda bári tanys bolǵandyqtan ǵana emes, Qazaqstannyń áleýetine senetindikten jáne onyń tabysyna óz úlesimdi qosqym keletindikten. Bir kúni mansabyma kóz júgirtkende álemniń ártúrli elinde jınaǵan tájirıbemniń óz elime paıda ákelýge kómekteskenin túsingim keledi.

— Ártúrli elde jumys istegennen keıin Qazaqstandaǵy kásibińizde neni burynǵydan da joǵary baǵalaı bastadyńyz? Buǵan deıin sheteldegi tájirıbeni jınaqtamaı turyp baıqamaǵan qandaı dúnıeler bar?

— Qazaqstannyń munaı-gaz salasynda adamdardyń bir-biriniń jetistigine qanshalyqty múddeli ekenin erekshe baǵalaımyn. Mansabym barysynda ózime kóp nárse úıretken basshylarym, áriptesterim jáne tálimgerlerim boldy. Olar oqytýǵa, tájirıbesimen bólisýge, jas mamandardyń qıyndyqtardy eńserýine kómektesýge ýaqyt tapty. Buryn muny jumystyń qalypty bir bóligi retinde qabyldaıtynmyn. Tek basqa ujymdardy kórgennen keıin tálimgerlik mádenıetiniń shyn máninde qanshalyqty erekshe ekenin túsindim.

Men úshin taǵy bir mańyzdy qyr — Chevron kompanııasynyń bıznes-bólimshesi retinde bizge berilgen biregeı múmkindikter. Uzaq jyl boıy Qazaqstanda Chevron kompanııasynyń túrli saladaǵy joǵary bilikti sheteldik mamandary men sarapshylary jumys istedi. Olardyń kópshiliginiń tek bıznes nátıjelerine ǵana emes, jergilikti kadrlardy damytýǵa da shyn nıetimen kóńil bólgeni erekshe tańǵaldyratyn. Olar jergilikti kadrlardy damytýǵa shyn nıetterimen umytyldy.

Men úshin eń basty jańalyq — jetistikti sol joldan birge ótken adamdarmen bólisken kezde onyń sezimi múlde bólek bolatyny. Kásibı salada qandaı da bir jetistikke jetkende onyń artynda meniń damýyma jyldar boıy úles qosqan ustazdarym, tálimgerlerim, áriptesterim, dostarym men otbasym turǵanyn túsinemin. Jáne de bul jetistikterge tereńirek mán beredi.

Sondyqtan shetelden alǵan bir ǵana sabaqty ataý kerek bolsa, onda ol mynadaı bolar edi: álemdik deńgeıdegi nysandar men tehnologııalardy ártúrli elden kezdestirýge bolady, biraq túptep kelgende kásibı tájirıbeni adamdar men olardyń arasyndaǵy qarym-qatynas aıqyndaıdy. Álemniń ártúrli bóligin kórgennen keıin Qazaqstanda óz mamandarynyń damýyna erekshe kóńil bóletin kásibı orta qalyptasqanyn burynǵydan da joǵary baǵalaı bastadym.

Suhbattyń aǵylshyn tilindegi túpnuqasyn myna siltemege ótip oqı alasyzdar.