AQSh Qazaqstannyń zııatkerlik menshik quqyqtaryn qorǵaý jáne qamtamasyz etý jumystaryn oń baǵalady
ASTANA. 12 mamyr. QazAqparat - AQSh Saýda palatasy zııatkerlik menshik quqyqtaryn buzý boıynsha álemdegi jaǵdaı týraly «Special 301 Report»-te baıandama jarııalady. Onda Qazaqstannyń zııatkerlik menshik quqyqtaryn qorǵaý jáne qamtamasyz etý jumystaryna oń baǵa berildi.
Bul týraly QR Ádilet mınıstrliginen habarlady.
AQSh Saýda palatasy amerıka-qazaqstandyq ekijaqty Saýda kelisimi boıynsha zııatkerlik menshik quqyqtaryn qorǵaý mindetterin oryndaý boıynsha Qazaqstannyń memlekettik organdarymen atqarylǵan qomaqty jumysyn maquldady. Ásirese, amerıka tarapy zańnamany Qazaqstannyń DSU Zııatkerlik menshik quqyqtarynyń saýda aspektileri jónindegi kelisimge sáıkestendirý jáne zııatkerlik menshik quqyqtaryn qamtamasyz etýge oń baǵasyn berdi.
AQSh Kongresi 1988 jyly qabyldaǵan Saýda jáne básekelestik týraly jalpy zańyna sáıkes, AQSh 1303 bólimniń 301 arnaıy bólimi sheńberinde Amerıka azamattarynyń zııatkerlik menshik quqyqtaryn buzatyn memleketterdi anyqtaý kózdelgen.
Jyl saıyn AQSh saýda jónindegi komıssııasy zııatkerlik menshik quqyqtaryn barabar (tıisti) qorǵaýdy qamtamasyz etpeıtin memleketter tizbesin ázirleıdi. Bul tizbe úsh tizimnen turady:
- Birinshi tizim - eń óreskel buzýshylyqtarǵa jol beretin shetel memleketteri;
- Ekinshi tizim - basym baqylaýdy talap etetin memleketter;
- Úshinshi tizim - baqylaýdy talap etetin memleketter.
Birinshi tizimge engen memleketterge qatysty AQSh qatań sanktsııalar qabyldaı alady, mysaly, ımporttyq bajdy kóterý, ımporttyq kvotalardy azaıtý, Saýda týraly kelisimge sáıkes berilgen memlekettiń arnaıy jeńildikterin toqtatý nemese kúshin joıý sekildi. Amerıkandyq tarap, sondaı-aq, birqatar ónimderdiń eksportyna aıyppul baj sekildi ekonomıkalyq sanktsııalar qoldana alady, mysaly, bolatqa nemese munaıǵa, bul memlekettiń ekonomıkasy úshin mıllıondaǵan shyǵyn.
Atalǵan tizimge engen memleket zııatkerlik menshik quqyqtaryn qamtamasyz etý boıynsha qajetti sharalar qabyldasa, sondaı-aq, óz rynogyna AQSh ádiletti kirýine múmkindik beretinin dáleldegen jaǵdaıda, ol 301-Tizimnen kez-kelgen ýaqytta shyǵarylady.
Ókinishke oraı, 2000 jylǵy 11 mamyrda burynǵy KSRO-nyń 12 respýblıkasy sonyń ishinde, Qazaqstan 1998-1999 jyldardaǵy avtorlyq quqyqty qorǵaý jaıyna jasalǵan sholý nátıjesinde osy tizimniń ártúrli toptaryna engizilgen bolatyn.
Avtorlyq jáne sabaqtas quqyqtar salasyndaǵy zańnamany jetildirý maqsatynda avtorlyq týyndylarǵa buryn kózdelmegen qorǵaý berilip, zııatkerlik menshik quqyqtaryn buzǵany úshin qatań sanktsııalardy kózdegen zań qabyldandy.
Halyqtyń quqyqtyq saýattylyǵyn arttyrý boıynsha is-sharalar sheńberinde turaqty negizde quqyqtyq túsindirý jumystary júzege asyryldy. Kontrafaktilik ónimderdi satý deńgeıin tómendetý úshin zııatkerlik menshik salasyndaǵy zańnamany saqtaý nysanyna quqyq qorǵaý organdarymen birlesken tekserý is-sharalary júrgizildi.
Atqarylǵan jumystardyń arqasynda 2006 jylǵy 28 sáýirde Qazaqstan Respýblıkasy 301-Tizimnen shyǵaryldy. Atalǵan tizimnen shyǵý Qazaqstan Respýblıkasynyń jasandy buıym men qaraqshylyqpen kúres máselelerimen aınalysatyn memlekettik organdarǵa jańa serpin berdi.
Elbasy Nursultan Nazarbaev zııatkerlik menshik quqyqtaryn qorǵaýdyń mańyzdylyǵyn atap ótip, Qazaqstannyń álemdegi básekege barynsha qabiletti 50 eldiń qataryna kirý strategııasynda Úkimetke qorǵanyshtyq saýda markasy jáne zııatkerlik menshik quqyǵy bar taýarlar óndirý úshin qolaıly jaǵdaılar týǵyzý boıynsha mindet qoıdy.
Búgingi tańda Qazaqstan Respýblıkasy joǵaryda atalǵan «Special 301 Report» tizimderiniń eshqaısysyna engizilmegen.
AQSh-tyń jaǵymdy baǵasy zııatkerlik menshik quqyqtaryn barabar qorǵaý boıynsha respýblıkanyń memlekettik organdary atqaryp jatqan jumystyń oń nátıjelerin aıǵaqtaıdy. Bul zııatkerlik menshiktiń jańa obektilerin jasaýǵa jáne respýblıkanyń basqa memlekettermen ekonomıkalyq, saýda qatynastarynyń odan ári damýyna septigin tıgizedi.
