Aqparattyq qaýipsizdikti qadaǵalaý mańyzdy
ASTANA. QazAqparat - Bıll Geıtstiń «Árbir úıge - kompıýter» urany kóz ilespes jyldamdyqpen júzege asyp qana qoıǵan joq, sonymen birge aqparattyq qaýipsizdik máselesiniń ózektiligin arttyrdy. Bala tárbıesine qatysty alańy az jurttyń jaýapkershiligi eselendi. Damýshy elder demokratııalyq ustanymǵa negizdelgen saıasat aıasynda ashyq aqparatqa kepildik bergenimen, ómirlik kózqarasy oǵan sáıkese qoımaǵan áleýmet aqparat keńistigin ádilettiliktiń, aqıqattyń alańyna aınaldyra alǵan joq.
Internet júıesi, áleýmettik jeliler, sóz joq, belgili bir dárejede qoǵamnyń ilgerleýine, aqparattyń jedel jarııa bolýyna úles qosty. Alaıda ádepten attamaý, adamnyń jeke basyn, onyń qadir-qasıetin syılaý, ultyna qurmetpen qaraý, emotsııasyna erik bermeý sekildi kóptegen jaǵdaılar esten shyqty, jýrnalıstiń etıkalyq normalaryn eleýsiz qaldyrdy.
«Ideologııa aqparat shekten tys kóbeıgende joǵalady» deıtin frantsýzdyq danalyq bizdiń qoǵamnyń búgingi aıqyndaýyshy ispetti. Internet betterindegi jedeldik áleýmettik, álemdik máselelerdi artta qaldyryp, taza kásibı jýrnalıstıkany urys-keris, ósek-aıań alańyna aınaldyrdy. Bul óz kezeginde memleket tarapynan aqparattyq qaýipsizdikti qadaǵalaý máseleleriniń ózektiligin alǵa shyǵardy. Aqparattyq qaýipsizdikti biz ádette, zańmen qorǵalatyn qupııalar, ıaǵnı, memlekettik, muraǵattyq qupııalar dep uǵynamyz. Qazaqstan Respýblıkasynyń aqparattyq qaýipsizdik tujyrymdamasynda aqparattyq qaýipsizdik obektilerine «buqaralyq aqparat jáne nasıhat quraldaryna negizdeletin qoǵamdyq sanany qalyptastyrý júıesi jatady» delingen. Dúnıetanym, saıası kózqarastar, moraldyq qundylyqtar, ıaǵnı, qoǵamdyq sanany qalyptastyrý júıeleri retinde sanamalanǵan aqparat quraldary aqparattyq qaýipsizdiktiń negizgi bóligi. Demek, aqparattyq qaýipsizdikti - memlekettik aqparattyq resýrstardyń, sondaı-aq aqparat salasynda jeke adamnyń quqyqtary men qoǵam múddeleri qorǵalýynyń jaı-kúıi desek, onyń ózektiligi búgin shynymen de qatań qadaǵalaýdy qajet etetin halge jetti.
Bizde árbir azamattyń quqyqtary men adamı qadir-qasıetin qurmetteýge májbúrleıtin el zańdary bar. Basy daýǵa qalǵan tulǵa úshin aq-qarany ajyratyp beretin sot, prokýratýra sekildi quzyrly oryndar jumys isteıdi. Tergep, tekserý barysynda ádiletin aıtý solardyń úlesindegi sharýa. Qarapaıym jýrnalıst nemese ınternet jelileri, basylymdar men telearnalar adamnyń jeke ómirine aralasyp, túsken shalany úrleýge mindetti emes. Ol kásibı mamannyń aryna syn. Bul máseledegi jýrnalıst mindeti aqparatty jedel, shynaıy jetkizý ǵana.
Bilim-biligi tolysqan, rýhanı kemel adam bireýdiń shalys qadamyna eshqashan masaıramasa kerek-ti. «Bireý bilmegendi, bireý biler. Bireý jylaıtynǵa, bireý kúler» nemese «Jany aıaýly jaqsyǵa qosamyn dep, árkim bir ıt saqtap júr yryldatyp» deıdi dana Abaı. Ómir súrý barysynda árkimniń óz ustanymy, óz durysy bolady. Ol úshin bul qaǵıdattyń quny zor, ol úshin tanym-túsinigi, ómirlik sabaq alatyn árbir kemshiligi men jetistigi aıaýly.
Aqparattar zamanyndaǵy ashyqtyq adamı qundylyqtarǵa qatysty jeke adamnyń basyndaǵy jaǵdaılardy jalpyǵa jarııa etý, jyǵylǵandy júndeý sekildi qatygezdeý, mádenıeti tolysqan qoǵamǵa jat, bireýdiń jeńilisinen oqyrmanyn eseleý sekildi baqaı eseptik júristerdi kóbeıtti. Bul aqparat aıdynynda obektıvtiligimen kóshbasshy bolýǵa umtylatyn, jedeldigimen, ótkirligimen, ótimdiligimen aldyńǵy saptan kóringisi keletin jýrnalıstıka júgi emes.
Saýatty, kózi ashyq, rýhanı kemel qoǵam qalyptastyrý jolyndaǵy mundaı keleńsizdikterden sabaq alǵan bılik aqparattyq qaýipsizdikke qatysty el zańdaryn qatańdatý sharalaryn qolǵa aldy. «Baılanys týraly» zańǵa engizilgen áleýmettik jeliler men baılanys quraldaryn sot sheshiminsiz jabý, áleýmettik jelilerdegi beıádep sózder úshin aıyppul salý, jaýapkershilikke tartý jazalary da osyndaı olqylyqtardyń ornyn toltyrý maqsatynan týyndady.
