Aqmolalyq sharýalardyń kóktemgi egiske daıyndyǵy qalaı?
KÓKShETAÝ. QazAqparat- Birer aıdan soń elimizde kóktemgi dən sebý jumystary bastalady. Qazirdiń ózinde agrarly oblystarda naýqanǵa daıyndyq jumystary bastalyp ketti. Osy oraıda «QazAqparat» HAA tilshisi Aqmola oblysynyń aýyl sharýashylyǵy basqarmasy basshysynyń orynbasary Dımash Talasbaevpen suhbattasyp, oblys dıqandarynyń kóktemgi egiske əzirligi týraly surap bilgen edi.
Dımash Amanjoluly, kóktemgi egistiń jaı-kúıi, mindet pen meje tóńireginde aıtyp ótseńiz?
Jalpy, bıyl qardyń jyldaǵydan kóp túsýin aqmolalyq dıqandar jaqsy yrymǵa balap otyr. Tabıǵattan osyndaı syı kúte qoımaǵan dıqan qaýymy da arqany keńge salyp otyrǵan joq. «Kóktemniń bir kúni jylǵa azyq» degen qaǵıdany esterine myqtap ustap, kóktemgi dala jumystaryna tyńǵylyqty ázirlikpen kelýdi maqsat tutýda.
Bıyl oblys sharýashylyqtary 4,7 mıllıon gektar alqapqa dándi jáne burshaq daqyldaryn egýdi josparlasa, onyń 220,3 myń gektaryn maıly daqyldar qurap otyr. Sońǵy jyldarda sharýashylyqtar egin ósirýdi ártaraptandyrýǵa jete kóńil bóle bastady. Bıyl da bul baǵyttaǵy jumystar onan ári jalǵasyn tappaqshy. Sonymen birge, kartop, kókónis egistiginiń kólemi de ótken jyldarmen salystyrǵanda birshama arta túskeni baıqalady. Bıyl 18,4 myń gektar alqapqa kartop, 4,3 myń gektar alqapqa kókónis egiledi. Oǵan qosa, 588,7 myń gektar jerge mal azyǵy daqyldaryn sebý de josparlanýda.
Sharýashylyqtar sapaly tuqymmen tolyq qamtamasyz etildi me?
Egistiń shyǵymdylyǵy sapaly tuqymǵa baılanysty ekendigin jaqsy túsinetin dıqan qaýymy tuqym daıyndaýǵa ótken jyldyń kúzinen bastap kirisken. Kóktemgi egiske qajetti 522,2 myń tonna mólsherinde tuqym qory da bar. Qazirgi kúnge deıin bul tuqymnyń 95 paıyzy zerthanalyq tekserýden ótkizildi. Onyń ishinde 85,2 paıyzy І jáne ІІ klasty qurap otyr.
Kóktemgi egiske qajetti tehnıkalar daıyn ba?
Jalpy alǵanda, tuqymdy daıyndaý jumystarynyń qarqyny ótken jylmen salystyrǵanda birshama joǵary bolyp otyrǵandyǵyn atap ótken jón. Bıylǵy kóktemgi dala jumystaryna 17 myń tuqym sepkish agregat shyǵarylatyn bolsa, onyń 1145-si ónimdiligi joǵary sheteldik tuqym sebý keshenderi. Sońǵy jyldary oblys sharýashylyqtary tehnıka parkin de aıtarlyqtaı jańarta aldy. Búgingi kúnge deıingi málimet boıynsha kóktemgi egis naýqanyna qatysatyn tehnıkalardy daıyndaý 91 paıyz deńgeıinde bolyp otyr. Tuqym sebetin seıalkalar men keshender, traktorlar, kýltıvatorlar naýqan bastalǵansha tolyq ázirlenedi.
Aýyl sharýashylyǵy qurylymdaryn janar-jaǵarmaımen qamtamasyz etý máselesi jóninde aıtsańyz?
«Kóktemgi dala jumystaryn júrgizý úshin 79,2 myń tonna dızel otyny, 7,4 myń tonna benzın jáne 4,6 myń tonna dızel maıy qajet. Qazir 17,9 myń tonna dızel otyny, 1 myń tonna benzın jáne 0,7 myń tonna dızel maıy bar. Qazaqstan Respýblıkasy Munaı jáne gaz mınıstrligimen janar-jaǵar maıdy jetkizý tetigi jasalyp, nátıjesinde oblysymyzǵa bıyl 65 myń tonna kepildendirilgen dızel otyny bólindi. Bul kóktemgi egis kezinde janar-jaǵar maı qajettiligin tolyǵymen jaýyp, tuqym sebý jumystaryn oıdaǵydaı aıaqtaýǵa septigin tıgizetin bolady.
Naýqannyń taktıkasy men strategııasy týraly aıtyp ótseńiz?
Bıylǵy jyly oblys dıqandary dán sebý jumystaryn ədettegideı A.I.Baraev atyndaǵy astyq sharýashylyǵy ǵylymı-óndiristik ortalyǵy ǵalymdarynyń nusqaýy boıynsha júrgizýdi kózdeýde. Óıtkeni, byltyrǵy jyly osy ortalyq ǵalymdarynyń nusqaýy boıynsha dán sińirgen Tselınograd aýdanyndaǵy «Rodına agrofırmasy», Sandyqtaý aýdanyndaǵy «Svobodnoe» jáne Astrahan aýdanyndaǵy «Fermer 2002» jaýapkershiligi shekteýli seriktestikteri, Arshaly aýdanyndaǵy «Ijevsk» óndiristik kooperatıvi tərizdi sharýashylyqtardyń eginderi aýa raıynyń jaısyz bolýyna qaramastan jaıqalyp, bitik shyqqan edi.
Mıneraldyq tyńaıtqyshtar máselesi sheshildi me?
Bıyl da óńirdegi agroqurylymdarǵa sheteldik gerbıtsıdter men tyńaıtqyshtar satyp alý úshin qarjy jaǵynan kómek jasalmaqshy. 2017 jyldyń jumys josparyna sáıkes, egis kezinde 0,6 mıllıon gektar alqapqa 27 myń tonna mıneraldyq tyńaıtqysh engizý mejelengen. Bul ótken jylmen salystyrǵanda birshama joǵary kórsetkish. Oblystyń aýyl sharýashylyǵy taýarlaryn óndirýshileri 42 myń tonna mıneraldyq tyńaıtqysh satyp alý úshin kelisim-shartqa otyrdy. Onyń 10,4 myń tonnasynyń quny tólenip, 5 myń tonnasy zaýyttan tasymaldanyp alyndy. Kóktem kezinde 300 myń gektar alqapqa 13,5 myń tonna tyńaıtqysh engiziledi.
Bıyl eginshilik salasyna qandaı memlekettik qoldaý kórsetiledi?
Iə, sharýalar úshin memlekettik kómektiń ishinde sýbsıdııanyń mańyzy zor. Osy baǵytta bıylǵy jyly memleket óńirdiń eginshilik salasyn damytýǵa 10,7 mıllıard teńgeden astam sýbsıdııa bóledi. Onyń 582,5 mıllıon teńgesi tuqym sharýashylyǵyn qoldaýǵa, 8,5 mıllıard teńgesi gerbıtsıd satyp alý baǵasyn sýbsıdııalaýǵa, 1,6 mıllıard teńgesi mıneraldyq tyńaıtqysh baǵasyn sýbsıdııalaýǵa baǵyttalǵan.
Kóktemgi egis jumystaryn qansha jumys kúninde aıaqtap shyǵýdy mejelep otyrsyzdar?
Naqty kúni əli aıqyndalǵan joq. Biraqta, toq eteri, oblys sharýalarynyń tas-túıin daıyndyǵy men uıymdastyrý sharalarynyń tıisti deńgeıde bolýynyń arqasynda kóktemgi dala jumystarynyń ýaqytyly, ári esh qıyndyqsyz ótkiziletinine senim mol. Ol úshin qajetti sharalardyń bári de qarastyrylyp jatqandyǵyn aıtqym keledi.
Əńgimeńizge rahmet!
