Aqmola oblysyndaǵy aıtýly 10 oqıǵa: Álemniń eki birdeı rekordy jańardy

Oblys ákimi aýysty

Oblysty eki jyl basqarǵan Málik Myrzalın Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti ákimshiligi basshynyń orynbasary qyzmetine aýysyp, onyń ornyna 2019 jyldyń 19-shy naýryzynda Memleket basshysynyń Jarlyǵymen Ermek Marjyqpaev Aqmola oblysynyń ákimi bolyp taǵaıyndaldy.

Ermek Boranbaıuly 1969 jyly 29 tamyzda Nur-Sultan (burynǵy Tselınograd) qalasynda dúnıege kelgen. 1994 jyly S. Seıfýllın atyndaǵy Tselınograd pedagogıkalyq ınstıtýtyn, 2001 jyly «Turan» ýnıversıtetin, 2009 jyly Kókshetaý ýnıversıtetin támamdaǵan. Aqmola oblysynyń ákiminiń laýazymyna taǵaıyndalǵanǵa deıin 2015 jyldyń qańtar aıynan bastap Kókshetaý qalasynyń ákim qyzmetinde boldy.

Ermek Marjyqpaevtyń óńirge ákim bolyp kelýinen óńirde áleýmettik-óndiristik salada oń ózgerister baıqala bastady. Keıin oblys ákimi óziniń orynbasarlary etip Jomart Nurkenovti (keıin jol apatynan kóz jumdy), Asqar Muratulyn, Ǵalymjan Ábiqalyqovty jáne oblys ákimi apparaty basshysy Azamat Qapyshevti taǵaıyndady. Sonymen qatar, Zerendi, Shortandy, Bulandy, Býrabaı, Qorǵaljyn, Ereımentaý aýdandary men Kókshetaý qalasynyń da ákimderi men oblsytqy birqatar basqarmalardyń jáne polıtsııa departamentini basshylary da aýysty.

Álemniń eki birdeı rekordy ornatyldy

Shildeniń 13-de Kókshetaý qalasynyń 195-jyldyǵy atalyp ótildi. Qalanyń mereıtoıyn merekeleý sheńberinde oblys otarlyǵynda birqatar áleýmettik-óndiristik nysandar ashylyp, mádenı jáne sporttyq sharalar uıymdastyryldy. Sonyń arasynda Krasnoıar kentindegi «Qulager» atshabarynda Kókshetaý qalasynyń 195-jyldyǵyna arnalǵan quraq kórpe tigýden «Quraq kórpe Fest» festıvalin atap ótýge bolady. Oǵan qala turǵyndary, úkimettik emes uıymdardyń, memlekettik mekemeler men kásiporyndardyń qyzmetkerleri qatysty.

Festıval barysynda álemniń eki birdeı rekordy ornatyldy. Onyń biri, quraq kórpeden jasalǵan 33 metr sheńber bolsa, ekinshisi uzyndyǵy 11120 metr quraq kórpe Gınnestiń rekordtar kitabyna engizildi. Sharaǵa Gınnestiń álemdik rekordtaryn uıymdastyrýdaǵy resmı tóreshi máskeýden kelgen Vlad Kabýlov qatysyp, arnaıy sertıfıkattardy aımaq basshysy Ermek Marjyqpaevqa tapsyrdy.

Bes tarıhı tulǵanyń eskertkishi ornatyldy

Kókshetaý qalasynan shyǵa beriste oryn tepken qazaq halqynyń uly tarıhı tulǵalary Aqan seri, Birjan sal, Kenesary Han, Úkili Ybyraı jáne Balýan Sholaq eskertkishteri Kókshetaý qalasynyń 195 jyldyǵy qarsańynda «Rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasyn júzege asyrý sheńberinde ornatyldy. Tarıhtyń shıyr-shıyr joldarynda, jyldardyń aýdarylǵan paraǵynda talaı bozdaqtardyń esimi bar. Aqmola oblysynyń ǵana emes, ıisi qazaq jurtynyń mereıin kóterip, rýhyn asqaqtatqan aıbyndy da daraboz erlerdiń qurmetine tórt aýdannyń aýmaǵynan ótetin «Kókshetaý – Nur-Sultan» tas joly boıynda, Kókshege kele jatqan adamdy sán-saltanatymen qarsy alatyn 5 tulǵanyń eskertkishi boı kóterdi. Olar: Kenesary Han, Birjan sal, Aqan seri, Úkili Ybyraı, Balýan Sholaq. Qasıetti Kókshe topyraǵynda tárbıe alǵan, óziniń sanaly ǵumyryn kúrespen ótkizgen erler – halyqtyń júreginde. Ǵasyrlar aýysyp, zaman aýsa da, elim dep eńiregen erlerdiń attary umytylmaq emes.

Bir túıir dán dalada qalmady

Bıylǵy egin oraǵy Aqmolalyq dıqandar úshin birshama aýyr jaǵdaıda ótkizildi. Onyń eń basty sebebi, jaýyn-shashynnyń shamadan tys kóptigi. Kóktemgi egis te ádettegiden kesh aıaqtalyp, dán kesh pisti.Qyrkúıektiń basynan oblystyń egis alqaptary durystap bir degdimedi desek te bolǵandaı. Býrabaı, Birjan sal, Zerendi aýdandarynda 24-36,2 mıllımetr shamasynda ylǵal tústi. Al, Jarqaıyń, Esil, Jaqsy aýdandaryndaǵy jaýyn-shashynnyń mólsheri 11-22,4 mıllımetr deńgeıde boldy. Qorǵaljyn aýdanynan ózge jerlerde kún qabaǵy bir ashylmady. Júrýinen turýy kóp bolǵan soń qansha kúsh salǵanymen, naýqannyń alǵashqy kúnderinde dıqandardyń adymy ashylmady.

Degenmen, dıandardyń qajyrly eńbegi men mańdaı teri tekke ketken joq. Egin oraǵy oıdaǵydaı aıaqtaldy deýge bolady. Oblys sharýashylyqtary bıyl 4,3 mıllıon gektar alqapqa dándi jáne burshaq daqyldaryn seýip, qoımaǵa 5,1 mıllıon tonna astyq quıyp aldy. Gektar túsimi 11,7 tsentnerden aınalyp otyr. Jınalǵan astyqtyń jartysynan kóbi 3 klasty, ıaǵnı, egin sapasy da kóńilden shyǵatyndaı dárejede. Astyqty qabyldap, saqtaıtyn oryndardy ýaqytynda durys ázirleýdiń arqasynda bul máselede esh qıyndyq bolǵan joq.

Mal basy kóbeıip, et pen sút óndirisi artyp keledi

Býrabaı aýdanynda taýarly-sút fermasy ashyldy. Atameken aýylynda «B.D.Ábdirahmanov» jeke kásipkerligi ashqan fermaǵa Reseı jáne Túrkııada shyǵarylǵan barlyǵy 32,3 mıllıon teńgeniń jabdyqtary ornatylǵan. Munda sútti óndirip, salqyndatýǵa jáne saqtaýǵa bolady. Sharýashylyq menshiginde 109 jylqy, 480 bas iri qara bar. Sharýashylyq basshysy Bolat Ábdirahmanov «Aýyl sharýashylyǵyn qarjylaı qoldaý qory» aktsıonerlik qoǵamy arqyly 500-ge jýyq sımmental sıyrlaryn satyp alǵan. Ol memleketten alǵan nesıesiniń bir bóligin mal azyǵyn daıyndaýǵa qajetti aýyl sharýashylyǵy tehnıkalaryn satyp alýǵa jumsaǵan. Qalǵanyna qazirgi zamanǵa saı jabdyqtalǵan birneshe mal qorasyn salǵan.

Zerendi​ aýdanynyń​ Málik Ǵabdýllın atyndaǵy aýylynda «Şýchınsk sút zaýyty» seriktestiginiń 10 myń bas iri qaraǵa arnalǵan mal bordaqylaý alańy ashyldy. Aýyl sharýashylyǵy qyzmetkerleri kúni qarsańynda ashylǵan​ mal bordaqylaý alańy amerıkalyq tehnologııa boıynsha salynǵan jáne​ óńirdiń eksporttyq áleýetin arttyryp qana qoımaı, ishki naryqtaǵy suranysty da qanaǵattandyrýǵa septigin tıgizbek.​ Seriktestiktiń bas dırektory Serikbaı Sadyqovtyń aıtýynsha, qazirgi kezde sharýashylyqta 7,1 myń bas iri qara semirtilýde. 58 adam jumys isteýde. Jumysshylardyń ortasha eńbekaqysy aıyna 167 myń teńgeni quraıdy. Bul árıne, aýyl turǵyndary úshin qyrýar aqsha.​ Jyl basynan beri 2,9 myń bas mal soıylypty.​ ​ Kásiporynǵa shyǵarylǵan ónim úshin memleket tarapynan sýbsıdııa da tólenýde.​

Al, Táýelsizdik merekesine oraı Stepnogor qalasyna qarasty Izobılnoe aýylynda jylyna 40 tonna qoıan etin óndiretin ferma ashyldy. Qazirgi zamanǵa saı jabdyqtalǵan «Diet-krolik» qoıan fermasynda bir mezgilde 5 myń qoıan ustaýǵa bolady. Osy arqyly jylyna 40 tonna qoıannyń dıetalyq etin óndirý josparlanǵan.

Kókshetaý avtobýs parki jańa qoǵamdyq kólikpen tolyqty

«YUTONG» markaly 44 avtobýs «Kókshetaý avtobýs parki» jaýapkershiligi shekteýli seriktestiginiń bastamasymen memlekettik-jekeshelik áriptestik sheńberinde «Saryarqaavtoónerkásip» kompanııasynan satyp alynǵan jáne qoǵamdyq kólik qyzmetteriniń sapasyn arttyrýǵa baǵyttalǵan. Onyń alǵashqy Elorda kúni merekesi kúni jolǵa shyqty. Alǵan qalǵan 13 avtobýs keıin jetkizildi.

«Kókshetaý avtobýs parki» jaýapkershiligi shekteýli seriktestiginiń dırektory Ásııa Shárimovanyń aıtýynsha, jańa qoǵamdyq kólikter jergilikti klımat jaǵdaıyna beıimdelgen, beınebaqylaý, kondıtsıoner, symsyz ınternet jelisi jáne jylytý júıesimen jabdyqtalǵan. Elektrondy bılet almasý júıesi bar. Sondaı-aq, múmkindigi shekteýli jandar úshin kótergish te qarastyrylǵan.

Avtobýsta júrý aqysyn tóleýdiń jańa júıesi engizildi

Ótip bara jatqan jyldyń 1-shi qarashasynan bastap Kókshetaý qalasynda qalaishilik baǵyttaǵy avtobýsta júrý aqysyn tóleýdiń jańa júıesi engizildi. Kólik kartalary arqyly qolma-qol aqshasyz tóleý kezinde eresekterge – 80 teńge mólsherinde, jeti jastan on bes jasqa deıingi balalarǵa (mektep derbestendirilgen kólik kartasy boıynsha) - 40 teńge belgilendi. Al, qolma-qol aqshamen tóleý kezinde eresekterge - 150 teńge, on bes jasqa deıingi balalarǵa - 70 teńge mólsherinde jolaqy belgilenip otyr. Sondaı-aq, Kókshetaý qalasynda qoǵamdyq kólikte jeńildikpen jol júrýge quqyǵy bar azamattardyń 15 sanaty belgilendi.⠀

Jastar jyly jaqsy isterge toly boldy

Oblysta Jastar jyly aıasynda jastardy jan-jaqty qoldaýǵa baǵyttalǵan baǵdarlamalardy júzege asyrý boıynsha qajetti jumystar júrgizildi. Óńirde barlyǵy 146 myńǵa jýyq jas bolsa, sonyń 45 paıyzyn qala, 55 paıyzyn aýyl jastary quraıdy. 2019 jyly oblys boıynsha jalpy Aqmola oblysynyń jastar resýrstyq ortalyǵynyń qyzmetin qamtamasyz etýge 34,5 mıllıon teńge, oblys ákiminiń ataýly shákirtaqysyna 106 mıllıon teńge, jastar saıasaty sheńberinde is-sharalardy ótkizýge 31,95 mıllıon teńge jáne «ZEREN-2019» respýblıkalyq jastar bilim berý lagerin ótkizýge 40,5 mıllıon teńge bólindi.

Oblystyń qalalary men aýdandarynda 17 jastar resýrstyq ortalyǵy jumys isteıdi. Jastar jylyn iske asyrý jónindegi Jol kartasynda jastarmen jumys isteýdiń negizgi baǵyttary men baǵdarlamalary kórsetilgen. Onyń ishinde jastardy baspanamen qamtamasyz etýde «Aqmola jastary» baǵdarlamasy boıynsha jastarǵa arnalǵan 160 páterlik 2 turǵyn úı salý josparlandy. 6 bilim berý uıymdaryna arnalǵan 2554 oryndyq stýdenttik jataqhanalar qurylysy boıynsha daıyndyq jumystary júrgizilýde.

2019 jylǵy meje – 5 myńnan astam páter

Qazirgi kezde turǵyn úı qurylys jınaqtaý esebinen jaldamaly jáne nesıe arqyly beriletin turǵyn úılerdiń qurylysy júrgizilýde. Ótip bara jatqan jylǵa oblysta turǵyn úı qurylysyna 12,5 mıllıard teńge qarjy baǵyttalǵan. Onyń 10,1 mıllıard teńgesi respýblıkalyq, 2,4 mıllıard teńgesi oblystyq bıýdjet esebinen qarjylandyrylyp otyr.

2019 jyly oblysymyzda «Nurly jer» baǵdarlamasy arqyly barlyǵy 501,9 myń sharshy metr baspana nemese 5 myńnan astam páter paıdalanýǵa berý josparlansa, 6 aıdyń qorytyndysy boıynsha 323 myń sharshy metr turǵyn úı berilip, 3 myń otbasy baspanaly boldy. Kópbalaly otbasylardyń jaldamaly baspana alýy jáne turǵyn úı qurylysy úshin respýblıka boıynsha óńirlerge 50 mıllıard teńge qarjy bólý josparlandy. Osy baǵytta jalpy 7 jyl ishinde 350 mıllıard teńge qarjy bólý qarastyryldy. ıAǵnı, bul jyl saıyn kópbalaly 6 myń otbasyn pátermen qamtamasyz etýge múmkindik beredi.

Bıyl Aqmola oblysyna respýblıkalyq bıýdjet esebinen áleýmettik jaǵynan az qamtylǵan otbasylardy baspanamen qamtamasyz etý úshin 1,4 mıllıard teńge qarjy bólindi. Onyń ishinde 1,2 mıllıard teńgesi kópbalaly otbasylarǵa salynatyn jaldamaly turǵyn úıdiń qurylysy úshin, 220,4 mıllıon teńgesi kópabalaly otbasylarǵa jaldamaly turǵyn úı satyp alý úshin. Jaldamaly turǵyn úı qurylysy jáne jaldamaly turǵyn úı satyp alý baǵyttaryn júzege asyrý sheńberinde jyl sońyna deıin oblys boıynsha barlyǵy 176 kópbalaly otbasyn baspanamen qamtamasyz etý josparlandy.

Ataýly áleýmettik kómek alýshylar sany 9 ese ósti

2020 jylǵy 1 qańtardan bastap kóp balaly otbasylardyń balalaryna otbasynyń kirisine qaramastan, memlekettik járdemaqy beriletini belgili. Osyǵan oraı, AÁK-tiń ortasha mólsheri úsh esege ulǵaıyp, orta eseppen ár otbasyna 63 myń teńgeden kelip otyr. Ótip bara jatqan jyly Aqmola oblysynda kómek alýshylar sany da 9 esege ósti, qazir 8,5 myń otbasy nemese 42 myń adam tólemder alýda, olardyń 36 paıyzy kóp balaly otbasylar. Aqmola oblysynda tólemder úshin qarastyrylǵan qarjy 4,1 mıllıard teńgeni quraıdy, bul ótken jylmen salystyrǵanda 10 ese artyq.

Degenmen, ataýly áleýmettik kómek alýda elimizde keleńsiz jaǵdaılarda oryn alǵany belgili. Onda keıbir otbasylar kiristerin jasyryp, bıznesterin júrgizip, AÁK alý sharttaryn buzǵan faktiler kezdesken. Oblystyq jumyspen qamtýdy jáne áleýmettik baǵdarlamalardy úılestirý basqarmasynyń deregi boıynsha, óńirde 916 otbasyna AÁK-ti tóleý toqtatylǵan, onyń ishinde 135 otbasy 32 mıllıon teńge kóleminde alǵan AÁK-ti qaıtarady. Aǵymdaǵy jyldyń 4 qazanyndaǵy jaǵdaı boıynsha 63 otbasy 8,6 mıllıon teńgeni qaıtarǵan. Naqtyraq aıtsaq, 44 otbasy – 6,8 mıllıon teńgeni, al, 19 otbasy birtindep berý arqyly 1,8 mıllıon teńgeni keri tólegen. Sondaı-aq, 1040 otbasy qaıta eseptelip, 76 otbasy tólem anyqtalǵanǵa deıin toqtatylady.