Aqyn-jazýshylar «Ádiletti qoǵamǵa – shynshyl sóz» kitabyn talqylady

Jıyndy ashyp bergen Qazaqstan Jazýshylar odaǵy Basqarmasynyń tóraǵasy Mereke Qulkenov ádebıet pen sóz óneriniń basty muraty – adamdy adaldyqqa tárbıeleý ekenin aıtty. Sondyqtan «Ádiletti qoǵamǵa – shynshyl sóz» degen ataýdyń ózi biz úshin úlken mánge ıe.

– Shyn sóz aıtylmaıynsha, ádiletti qoǵam da qalyptaspaıdy. Memleket basshysynyń ár jyldardaǵy sózderinen el taǵdyryna, ulttyq qundylyqtarǵa, zań men tártipke, urpaq tárbıesine qatysty azamattyq ustanymyn anyq ańǵarýǵa bolady. Bul jınaq – búgingi Qazaqstannyń damý jolyn, qoǵam aldyndaǵy mindetterdi túsinýge múmkindik beretin mańyzdy eńbek.
Qasym-Jomart Kemeluly – memleket basqarý isimen qatar, ádebıet pen mádenıettiń qoǵamdaǵy aıryqsha ornyn jaqsy túsinetin memleket qaıratkeri. Onyń qazaq ádebıetine, jazýshylar men aqyndarǵa degen qurmetin biz únemi kórip kelemiz. Memleket basshysynyń atalǵan kitaptaǵy: «Men Memleket basshysy jáne azamat retinde qazaq ádebıetin árdaıym qoldaımyn» degen sózi – qalamger qaýym úshin úlken jaýapkershilik júkteıtin ári úlken senim bildiretin sóz. Bul bizge, jazýshylarǵa, úlken mindet júkteıdi. Memleket tarapynan kórsetilgen qoldaýǵa qalamgerler de sapaly shyǵarma arqyly jaýap berýi tıis. Prezıdent óz sózderinde ádilettilik, zań ústemdigi, eńbekqorlyq, jaýapkershilik, ult­tyq birlik, qoǵamdyq kelisim, bilim, ǵylym, mádenıet pen rýhanııat máselelerine únemi nazar aýdaryp keledi. Bul máselelerdiń barlyǵy ádebıet úshin de jat emes. Óıtkeni ádebıet qoǵamnan bólek ómir súrmeıdi. Qoǵamda qandaı ózgeris bolsa, onyń izi ádebıetten de kórinedi, - dedi Mereke Qulkenov.

Ádiletti qoǵam, eń aldymen, ádiletti sana qalyptasqan kezde ornyǵatynyn atap ótti. Al ádiletti sanany qalyptastyrýda otbasy, mektep, ǵylymmen qatar ádebıettiń de róli zor. Jas urpaq kitaptan el tarıhyn, adamgershilikti, otanshyldyqty, dostyq pen adaldyqty úırenedi.

– Kitap oqý mádenıetin qalyptastyrý, ádebıetti nasıhattaý – memlekettiń rýhanı qaýipsizdigine qatysty mańyzdy másele. Osy turǵydan alǵanda, «Ádiletti qoǵamǵa – shynshyl sóz» kitabynyń qalamgerler qaýymy úshin de máni erekshe. Ásirese qazirgi jahandaný dáýirinde ulttyq ádebıetke degen jaýapkershilik burynǵydan da arta tústi. Aqparat aǵyny kúsheıip, jas urpaqtyń talǵamy ózgerip jatqan kezde qazaq ádebıeti óz bıigin saqtap qana qoımaı, jańa zamannyń máselelerin de batyl kóterýi kerek. Biz álemdik ádebı úderisten tys qalmaýymyz qajet. Qazaq qalamgerleriniń shyǵarmalaryn shet tilderine aýdarý, ulttyq ádebıetti halyqaralyq keńistikke shyǵarý – búgingi kúnniń mańyzdy mindetteriniń biri. Memleket basshysynyń qazaq ádebıetin qoldaý jónindegi ustanymy osy baǵyttaǵy jumystarǵa jańa serpin beredi dep oılaımyn. Qazaqstan Jazýshylar odaǵy da osy mindetterdi júzege asyrýǵa óz úlesin qosýǵa daıyn. Biz jas qalamgerlerdi qoldaý, ádebı aýdarmany damytý, qazaq ádebıetin halyqaralyq deńgeıde nasıhattaý, kitap oqý mádenıetin arttyrý baǵytyndaǵy jumystardy jalǵastyra beremiz, – dedi.

Jıyn barysynda ózge de aqyn-jazýshylar men ádebıet ókilderi kitaptyń mazmuny men kótergen máseleleri jóninde pikir bildirip, Prezıdenttiń eldiń bolashaǵy, ulttyq birlik, memlekettik til, jastar tárbıesi men rýhanı qundylyqtarǵa qatysty oılaryna toqtaldy.
Qatysýshylar «Ádiletti qoǵamǵa – shynshyl sóz» jınaǵyn Memleket basshysy­nyń memleket qurý men qoǵamdy damytý jónindegi kózqarastarynyń qalyptasýy men sabaqtastyǵyn kórsetetin mańyzdy basylym retinde baǵalady. Alqaly jıynda aıtylǵan pikirler toptamasy oqyrman nazarynda.

Smaǵul ELÝBAI:

                         Qundylyqtar taraý-taraý bolyp qamtylǵan

– Prezıdenttiń «Ádiletti qoǵamǵa – shynshyl sóz» kitabyna tobyqtaı-tobyqtaı túıindi sózder toptastyrylǵan eken. Buryn-sońdy mundaı formadaǵy kitap shyqpaǵan edi. Búgingi tańda eń kóp aıtylyp júrgen asyl sózderimizdiń biri – Táýelsizdik bolsa, endi bir qatary – ádilettilik, adaldyq, tazalyq, memleketshildik, patrıotızm… Jınaqta osy qundylyqtardyń bári taraý-taraý bolyp qamtylǵan.
Kimde-kim Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń sózderine súıengisi kelse, izdegeniniń bárin osy kitaptan taba alady. Erekshe nazar aýdaryp aıtqymyz keletini, Prezıdenttiń qaı sózine úńilseńiz de shynshyldyǵy kórinip turady. Árbiri júrekten shyqqan. Kitaptyń mańyzdylyǵy da osynda. Bul – shyndyq, ádilet izdegen kez kelgen qazaq­standyqtyń ústeliniń ústinde jatatyn kitap dep oılaımyn. Óıtkeni munda tilim, elim, ádebıetim, halqym degen ár qazaq azamatynyń jan daýysy bar.

Álııa BÓPEJANOVA:

                                    Bárimiz úshin de kerek kitap

– Qazaq ózi maqaldap sóıleıtin halyqpyz ǵoı. Kez kelgen uzyn-sonar áńgimeni qazaq eki aýyz sózben túıindep aıtqan. Qolymyzdaǵy kitapqa Memleket basshysynyń Joldaýlarynda, Úndeýlerinde, túrli mańyzdy sátterde sóılegen sózderinen oımaqtaı oılary jınaqtalyp alynypty. Jalpy, Prezıdentimiz bilimdi adam ǵoı. Tegi de myqty ekenin halqymyz jaqsy biledi. Ákesi – jazýshy Kemel aǵanyń kózin kórdik. Tabıǵatynan taza kisi bolatyn.

Memleket basshysynyń mazmuny tereń oılary toptastyrylǵan bul kitap jastar úshin de, bárimiz úshin de kerek kitap dep esepteımin.

Qanat QAIYM:
                            Bilimdarlyq tunyp tur

– Kitaptyń eń unaǵan tusy – Prezıdent sózderi 21 taqyryp boıynsha júıelenip toptastyrylǵan eken. Іzdegenińdi jyldam taýyp alýǵa óte yńǵaıly. Sózderdi oqı otyryp Memleket basshysynyń Joldaýlary men Úndeýlerin oıǵa oraltyp qana qoımaı, bilimdarlyq pen tereńdiktiń de tunyp turǵanyn túısindik.

Ádilǵazy QAIYRBEKOV:

                        «Rýhanı kemeldenýge umtylmaı órkendeý bolmaıdy»

– Men kitaptyń «Tarıh. Mádenıet. Rýha­nııat» degen bólimine erekshe nazar aýdardym. Osy baǵyttaǵy Prezıdenttiń tujyrymdamalary, strategııasy kóńilimizden shyǵady. Bir taraýdyń ózindegi «Mádenıet – ulttyń rýhanı derbestiginiń kepili», «Rýhanı kemeldenýge umtylmaı órkendeý bolmaıdy», «Dombyra – qazaqtyń jany, bolmysynyń aınasy», «Tarıhı-mádenı muramyzdy XXI ǵasyrǵa saı jańǵyrtyp, júıeli túrde dáripteýimiz qajet», «Abaı ilimi ulttyq biregeıligimizdiń, ulttyq bolmysymyzdyń ózegi bolýǵa tıis» degen qadaý-qadaý oılary úlken oılarǵa jeteleıdi. Jalpy, Memleket basshysynyń ultqa, memleketke, halyqqa qatysty kózqarastarynyń jınaqtalyp bergeni qýantty.

Qasymhan BEGMANOV:
                             Ádiletti Qazaqstan qurýdaǵy bir baǵdarshamymyz ispetti

– «Ádiletti qoǵamǵa – shynshyl sóz» kitabyn zor qyzyǵýshylyqpen oqyp shyqtym. Jınaqtyń ár bólimi bir-birin tolyqtyryp tur eken. Eń alǵashqy «Ult saıasaty» taraýynda «Halqy myqty el ǵana qýatty memleket qura alady» degen tujyrymdy aıtyp, halyqqa arqa súıeıdi Prezıdentimiz. Bunyń astarynda úlken oı jatyr. «Halqy myqty bolmaı – salty myqty bolmaıdy, salty myqty bolmaı – halqy myqty bolmaıdy» degen ataly sózben astasyp tur. Kitap Ádiletti Qazaqstan qurýdaǵy bir baǵdarshamymyz ispetti bolaryna senemin. Sonymen qatar jınaqty oqı otyryp, Memleket basshysynyń halqyn shynaıy jaqsy kóretinin, elge janashyr ekenin anyq kóremiz. Prezıdent osy kitaby arqyly ulttyń jańa sapasyn qalyptastyrý, adam kapıtalyn damytý, memlektshildik pen bilimdilikti dáripteý máselelerin de oryndy qozǵaǵan. Óıtkeni adamnyń taǵdyry – memlekettiń taǵdyry ekeni ras.

Patıgúl MAHSATOVA:

                             Oı órbitýimizge serpin beretindeı eńbek

– Halqymyzda «Danalar sózi – aqyldyń kózi» degen maqal bar ǵoı. Osy kitapty men aqyldyń kózi dep sanaımyn. Memleket basshysynyń ǵylym men bilim, tsıfrlandyrý, jasandy ıntellekt, taza Qazaqstan týraly oılary qatty unady. Búkil álem qol sozǵan tsıfrlandyrý júıesinen biz de kesheýildep qalmaýymyz kerek ekenin de qadap aıtqanyn óte durys dep esepteımin. Jınaqty paraqtaı júrip, ózimizdiń de osynda qamtylǵan taqyryptar aıasynda oı órbitýimizge serpin beretindeı eńbek. Prezıdent bilimdi urpaq bolmasa, eldiń keleshegi de bulyńǵyr ekenin dáıekti jetkizgen. Ustazdar men ǵalymdar, jazýshylar jaıly oılary da unady. Taza Qazaqstan tujyrymyn alǵa tartqanda syrtqy tazalyqqa ǵana emes, ishki adamdyq tazalyqqa, mádenıetke basa nazar aýdartqany da óte ózekti. Kitaptaǵy Prezıdenttiń ár oıy – aforızmge aınalatyn sózder.

Júsipbek QORǴASBEK:
                                    Jasqa da, jasamysqa da paıdaly jınaq

– Kitaptyń basty qundylyǵy – halyqtyń memlekettiń basty qozǵaýshy kúshi ekenin naqtylap bergen. Memleket basshysy ár tujyrymy arqyly myqty halyq – myqty memlekettiń tetigi ekenin jetkizgen. «Aqqý, shortan hám shaıan» syndy qoǵamda túrli tartystar oryn alyp tur ǵoı. Sonyń árbirinde ulttyń róli alǵa shyǵý kerek. Prezıdenttiń keleńsizdikterge jol bermeý týraly tujyrymdary da ár azamattyń qaperinde júretindeı sózder. Prezıdent qoǵamnyń barlyq salasynda Tolyq adam ilimine bas ursaq, kemdik kórmeıtinimiz týrasynda da jan-jaqty jetkizgen. Sonyń ishinde din baǵytynda da durys reforma júrgizgen jón.
Kitapta Prezıdenttiń kóp dúnıede «oqqa keýdesin tosyp turǵany» baıqalady.Talaı shetin taqyryptarǵa baryp, ashyq túrde jaýa­byn bergen. Jasqa da, jasamysqa da paıdaly jınaq.

Ǵalym QALIBEK:
                                     Ulttyq ıdeologııany negiz etken tujyrymdar

– Kitapta qazirgi Qazaqstannyń ótkeni, búgini, keleshegi, júrgizip otyrǵan saıasaty jaıly Memleket basshysynyń oıly tujyrymdary jınaqtalyp, «kim bolamyz?», «qaıda bara jatyrmyz?», «qandaı el bolamyz?» degen suraqtarǵa jaýap beredi. Prezıdenttiń: «Meniń ómirlik ustanymym – týǵan elimniń múddelerin qorǵaý. Bul mindetti aıqaı shyǵarmaı, ustamdylyq tanytyp, sabyrlylyqpen dáıekti túrde oryndaýǵa bolady», – degen sóziniń ózi kóptiń kókeıindegi myń-san suraqqa oryndy jaýap.

Ulttyq ıdeologııany kóp aıtamyz. Al onyń tereńine úńile bermeımiz kóbinde. Bul jaıynda Memleket basshysy: «Ádiletti, taza, qaýipsiz, qýatty Qazaqstandy quryp jatyrmyz», – dep bir aýyz sózben ulttyq ıdeologııany negiz etken bolashaǵymyzdy aıqyndap bergen.

Maraltaı RAIYMBEKULY:

                                  Ár qazaqtyń tórinde turatyn qundy eńbek

– Eshnárseniń kezdeısoq bolmaıtyny sııaqty «Ádiletti qoǵamǵa – shynshyl sóz» kitabynyń jaryq kórýi tegin emes. Bul ıgi­liktiń Quryltaıdyń qurylýymen qatar kelip jatqany da – zańdylyq.

Atalǵan kitap – ákim-qaralardyń ústelinde ǵana emes, ár qazaqtyń tórinde turatyn, kitaphanasyna qosylǵan qundy eńbek. Bizdiń mindetimiz – jınaqtyń ishindegi baryn bazarlap, qajetke jaratý. Kitap ne úshin shyǵady? Halyqqa qyzmet etý úshin shyǵady ǵoı. Halyqtyń qolynda tozsyn dep tileımin.

Erlan JÚNІS
                                                Eldik ustanymnyń evolıýtsııasy bar munda

– Kitapqa Prezıdenttiń birneshe jylǵy oı-pikirleri jınaqtalǵan ǵoı. Ásirese Prezıdent ómirindegi áke taǵylymy erekshe kórinis tapqanyn ańǵardym. Alǵash Qytaıǵa oqýǵa attanǵanda «Ne isteısiń? Ne úırenesiń?» degen áke suraǵyna «Qytaı tilin úırenem», – dep til qatqan eken Memleket basshysy. Sonda: «Shegine, kemeline jetkizip úıren», – dep ǵumyrlyq aqyl aıtqan eken jazýshy Kemel Toqaev ulyna. El Prezıdentiniń keıingi ǵumyryndaǵy barlyq saıası ustanymdarynda bolsyn, saıası bastamalarynda bolsyn, ıaǵnı bastaǵan dúnıeni sońyna jetkizý jolynda áke ulaǵaty aıryqsha saqtalǵan sekildi.

Prezıdentimizdiń keshegi stýdent shaǵynan búgingi bıigine deıingi qalyptasý tujyrymdamasyn kóremiz bul kitaptan. Árbir jas kórýi kerek, sezinýi kerek, bilýi kerek eldik ustanymnyń evolıýtsııasy bar munda. Memlekettiń ár kezeńdegi kúrdeli shaqtarynda Memleket basshysy sóılegen sózderden, Úndeýlerden, Joldaýlardan, ózge de mańyzdy tujyrymdardan alynǵan oılar, sanada tıktonıkalyq qozǵalys týǵyzǵan tezıster jınaqtalǵan. Memleketshil tulǵanyń bolmysy tanylady kitaptan.

Beıbit SARYBAI:
                                                  Tutas halyq oqıtyn oılar qaǵbasy

– Kitapta Memleket basshysy tarapynan aıtylǵan máıek sózder, túrli shaqtarda sóılengen sózderdiń tobyqtaı túıini, eń bir marjandary terip alynǵan. Jınaqty oqı otyryp, Prezıdentimizdiń ustanǵan ustanymyn, kóńil kúıin, parasat-paıymyn, baǵyt-baǵdaryn, túgel sezine alamyz. Sol turǵydan qaraǵan kezde bul kitapty, eń birinshi, memlekettik qyzmetkerler túısinip oqysa deımiz. Baǵyt-baǵdar, maqsat ortaq bolǵandyqtan jaýapty qyzmettegi tulǵalar da Memleket basshysymen bir rýhta bolǵany durys qoı. Sonymen qatar «Búgin sanaly urpaqty tárbıeleı alsaq, erteń zaman kóshiniń basynda júremiz» deıdi el Prezıdenti. Bolashaǵymyzdy tárbıelep otyrǵan ustazdar, bilimmen sýsyndap júrgen stýdentter, tutas halyq oqıtyn kitap.