Aqyldy alqap: Qytaı aýyl sharýashylyǵyn qalaı tsıfrlandyryp jatyr
ASTANA. KAZINFORM – Qytaı tsıfrlyq tehnologııalardy egis alqaptaryna belsendi engizý arqyly dástúrli jer óńdeý tásilderin ózgertip jatyr. Kazinform agenttiginiń Qytaıdaǵy menshikti tilshisi zamanaýı tehnologııalardyń egistikte qalaı jumys isteıtinin zerdeledi.
Fýtszıan provıntsııasynda aýyl sharýashylyǵyndaǵy úırenshikti tásilder ózgerip keledi. Munda traktordy árdaıym júrgizýshi basqarýy mindetti emes, egistiktiń jaǵdaıyn spýtnık arqyly baqylaýǵa bolady, al dron birneshe saǵatta ondaǵan gektar alqapty óńdeı alady.
Mundaı tehnologııalar aýmaǵy shamamen 667 gektardy quraıtyn kúrish ósirý tehnologııalaryn demonstratsııalaý parkinde keńinen qoldanylyp jatyr. Munda temperatýra, ylǵal, ósimdikterdiń jaı-kúıi, aýrýlar men zııankester týraly aqparatty úzdiksiz jınaıtyn júıe jumys isteıdi. Kameralar men spýtnıktik túsirilim, BeiDou navıgatsııasy men jasandy ıntellektiniń kómegimen egistik birtindep derekterge negizdelgen basqarý nysanyna aınalýda.
Bul Qytaı úshin jaı ǵana jańa tehnologııalardy synaqtan ótkizý emes. Tsıfrlandyrýdyń artynda azyq-túlik óndirisin arttyrý mindeti tur.
Alqaptardaǵy tsıfrlyq tóńkeris
Qytaıdyń negizgi astyqty óńirleriniń biri sanalatyn Heılýntszıannyń orny erekshe. Provıntsııa 16 jyl qatarynan Qytaıda astyq óndirýden kósh bastap keledi. Aýyl sharýashylyǵynyń joǵary deńgeıde mehanıkalandyrylýy men keń jazyq alqaptar ushqyshsyz tehnıkany, tsıfrlyq monıtorıngti jáne dálme-dál eginshilik tehnologııalaryn engizýge qolaıly jaǵdaı qalyptastyrǵan.
Bul rette modernızatsııanyń maqsaty adamdy tolyq tehnıkamen almastyrý emes. Negizgi ózgeris – sheshim qabyldaýdyń bir bóligin algorıtmderge berý. Fýtszıanda qajetti derekter taldanyp, kameralar ósimdikterdiń ósý barysyn baqylaıdy. Al tsıfrlyq júıeler alqapty óńdeý nemese sýarý qajettigin anyqtaýǵa kómektesedi.
Mundaı tásildiń tıimdiligi ásirese sýdy únemdeýden kórinedi. Jergilikti kooperatıvtiń málimetinshe, avtomattandyrylǵan sýarý júıesi 1 mý jerge (bir mý 666,67 sharshy metrge teń) kúrish ósirý kezinde jumsalatyn sý kólemin shamamen 900 tekshe metrden 450–500 tekshe metrge deıin azaıtqan.
Traktor júrgizýshisiz jumys istegende...
Heılýntszıan alqaptarynda BeiDou júıesimen jabdyqtalǵan tehnıka belgilengen baǵyt boıynsha ózdiginen júrip, tuqym sebý men tyńaıtqysh engizýdi joǵary dáldikpen oryndaıdy. Al agrodrondar bir kúnde shamamen 67 gektar alqapty óńdep, 100 kelige deıin tyńaıtqysh tasymaldaıdy.
Alaıda bul tehnologııalardyń basty artyqshylyǵy eńbek shyǵynyn azaıtýmen shektelmeıdi. Drondar men aqyldy mashınalar alqaptyń ár ýchaskesiniń jaǵdaıyna qaraı tyńaıtqysh pen ósimdikti qorǵaý preparattarynyń mólsherin ózgertýge múmkindik beredi. ıAǵnı búkil egistikti birdeı óńdeýdiń ornyna, qajetti jerge ǵana qajetti mólsherde jumys isteýge jol ashylady.
Endigi kezekte protsesterdi jasandy ıntellekt arqyly basqarý kózdelip otyr. Heılýntszıanda ósimdikterdiń jaı-kúıin taldaıtyn, aýrýlardyń taralýyn boljaıtyn, óńdeýdiń ońtaıly merzimin anyqtaıtyn jáne agronomdarǵa ósirý tehnologııasyn tańdaýǵa kómektesetin júıeler ázirlenýde.
Beıjiń mundaı tsıfrlandyrýdy ulttyq azyq-túlik qaýipsizdigin qamtamasyz etýdiń bir tetigi retinde qarastyrady. Degenmen tehnologııany engizýdiń ózindik shekteýleri bar. Qymbat tehnıka, sensorlar men jasandy ıntellekt júıeleri shaǵyn sharýashylyqtarǵa qaraǵanda iri agroqurylymdarda ózin tezirek aqtaıdy.
Sonymen qatar jasandy ıntellektiniń tıimdiligi onyń sapaly derekterge súıenýine baılanysty. Sondyqtan Qytaıdyń maqsaty adamdy aýyl sharýashylyǵynan tolyq yǵystyrý emes. Munda mashına qaıtalanatyn jumysty atqaryp, algorıtm derekterdi taldaıdy, al kúrdeli sheshimderdi adam qabyldaıtyn model qalyptasyp keledi.
Heılýntszıan mamandarynyń aıtýynsha, bul baǵyt áli bastapqy kezeńde. Qazirgi tańda tsıfrlyq sheshimder synaqtan ótip jatyr.
Qytaı tájirıbesi Qazaqstanǵa ne beredi?
Qazaqstan men Heılýntszıannyń klımaty men aýyl sharýashylyǵynyń qurylymy ártúrli. Sondyqtan Qytaı tájirıbesin tolyq kóshirýdiń qajeti joq. Degenmen sýarý, monıtorıng jáne dálme-dál eginshilikke qatysty jekelegen tehnologııalar Qazaqstan jaǵdaıynda tıimdi bolýy múmkin.
Máselen, avtomatty sýarý júıeleri, topyraq ylǵaldylyǵyn ólsheıtin datchıkter men aýa raıyn taldaý tehnologııalary ońtústik óńirlerde sý tutynýdy azaıtýǵa múmkindik beredi. Al soltústiktegi astyqty aımaqtar úshin ushqyshsyz traktorlar, spýtnıktik monıtorıng pen agrodrondar mańyzdy quralǵa aınalýy múmkin.
Bul baǵyttaǵy yntymaqtastyq tehnıka almasýmen shektelmeıdi. Qazaqstandyq jáne qytaılyq ǵylymı uıymdar Qazaqstan jaǵdaıyna beıimdelgen qýańshylyqqa tózimdi bıdaı, júgeri, qumaı, kúnbaǵys jáne raps sorttaryn zertteý ári birlesip shyǵarý máselesin talqylap jatyr. Taraptar máselege 18 qyrkúıekte QR Ulttyq ǵylym akademııasynda ótken kezdesýde erekshe nazar aýdardy.
Qytaıdyń Qazaqstan úshin mańyzy tehnologııamen qatar, aýyl sharýashylyǵy ónimderin ótkizetin iri naryq retinde de artyp keledi. QR Aýyl sharýashylyǵy mınıstrliginiń málimetinshe, bıylǵy qańtar–maýsym aılarynda Qytaıǵa 1,1 mlrd dollardyń aýyl sharýashylyǵy ónimi eksporttalǵan. Bul ótken jyldyń sáıkes kezeńimen salystyrǵanda shamamen eki ese kóp. Negizgi eksporttyq taýarlar qatarynda astyq, ósimdik maıy, maıly daqyldar men jemshóp bar.
Eksport kólemi artqan saıyn Qytaı naryǵynyń sapa, qaýipsizdik jáne ónimniń qadaǵalanýyna qoıylatyn talaptary da mańyzdy bola túsedi. Munda tsıfrlyq tehnologııalardyń róli artady. Olar ónimniń egistikten bastap sońǵy tutynýshyǵa deıingi búkil jolyn baqylaýǵa múmkindik beredi.
Bul baǵyttaǵy taǵy bir qadam – Qazaqstan men Qytaıdyń astyq jáne aýyl sharýashylyǵy ónimderin saýdalaýǵa arnalǵan birlesken elektrondy platformany iske qosýy. Platformanyń alǵashqy nátıjeleriniń biri – Qazaqstannan Qytaıǵa 24 myń tonna zyǵyr jetkizý jónindegi kelisimshart.
Sala mamandarynyń aıtýynsha, platforma qazaqstandyq sharýalarǵa Qytaıdyń túrli óńirlerine ónim jetkizýge arnalǵan memlekettik tenderlerge tikeleı qatysýǵa múmkindik beredi. Sonymen qatar qatysýshylar úshin taraptardyń ýaqytyly esep aıyrysýy men ónimdi jetkizýin qamtamasyz etetin tólem tetigi ázirlengen.
Aýyl sharýashylyǵynyń jańa modeli
Qytaı modelin Qazaqstanǵa tolyq kóshirý múmkin de emes, qajet te emes. Mańyzdysy – Heılýntszıan tájirıbesindegi tehnologııalardyń ózinen góri, olardyń naqty máselelerdi sheshýge baǵyttalý tásilin eskerý.
Qazaqstan úshin mundaı sheshimder eń aldymen sý resýrstaryn únemdeý, eńbek shyǵynyn azaıtý, ónimdilikti arttyrý, ónimniń tsıfrlyq qadaǵalanýyn qamtamasyz etý jáne Qytaı naryǵyna shyǵý mindetterimen baılanysty. Bul rette aýyl sharýashylyǵynyń bolashaǵy múmkindikterdi tıimdi ushtastyrýda jatyr.
Eske salaıyq, buǵan deıin Microsoft kompanııasynyń negizin qalaýshy Bıll Geıts jasandy ıntellekt adamzatqa aýqymdy qaýip týdyrýy múmkin ekenin aıtqan edi.
