Aqbulaqtaǵy jaǵymsyz ıistiń sebebi nede jáne másele qalaı sheshiledi
ASTANA.KAZINFORM - Astanadaǵy Aqbulaq ózeninen shyǵatyn jaǵymsyz ıis pen sýdyń lastanýy birneshe jyldan beri turǵyndardy alańdatyp keledi. Máseleniń sebebi nede, osy ýaqytqa deıin qandaı jumystar atqaryldy jáne bıyl taǵy ne josparlanǵan? Bul týraly Ekologııa jáne tabıǵı resýrstar mınıstrligi Kazinform agenttiginiń resmı saýalyna bergen jaýabynda aıtty.
Shákárim Qudaıberdiuly kóshesi, 2A mańyndaǵy Aqbulaqqa qatysty másele birneshe jyldan beri sheshimin tappaı keledi. 2019 jyldan beri turǵyndar jaǵymsyz ıis, sýdyń lastanýy jáne jylǵaǵa kir sý tógilip jatqany jóninde aıtyp, birneshe ret shaǵymdanǵan.
Turǵyndardyń ótinishinen keıin mamandar bul aýmaqta tekserý júrgizip, sýdan synama alǵan. 2019 jylǵy zertteý qorytyndysynda temir, marganets, ammonıı azotynyń mólsheri shekti deńgeıden asyp ketkeni anyqtalǵan. Sondaı-aq sýdan shyǵatyn jaǵymsyz ıistiń kúsheıip, sýdaǵy erigen ottegi mólsheriniń tómendegeni belgili bolǵan.
Keıingi jyldary Aqbulaqtyń jaǵdaıy turaqty baqylaýda boldy. Mamandar sýdy ne lastap jatqanyn anyqtaý úshin tekserý júrgizip, aýmaqty tazartý jumystaryn atqardy. Buǵan deıin káriz sýyn tasymaldaıtyn assenızator kólikteriniń turmystyq suıyq qaldyqtardy jańbyr sýyn aǵyzatyn káriz júıesine zańsyz tókkeni anyqtalǵan bolatyn. Zań buzǵandar ákimshilik jaýapkershilikke tartyldy.
Alaıda júrgizilgen jumystarǵa qaramastan, turǵyndar Aqbulaq mańynda jaǵymsyz ıistiń áli de saqtalyp turǵanyn aıtyp keledi. Osyǵan baılanysty Kazinform agenttigi máseleniń sebebi, atqarylǵan jumystar jáne aldaǵy jospar týraly naqtylaý úshin Ekologııa jáne tabıǵı resýrstar mınıstrligine resmı saýal joldady.
Jaǵymsyz ıis neden paıda bolady
Mınıstrliktiń málimetinshe, jaǵymsyz ıistiń basty sebebi – Aqbulaq ózeniniń qazirgi jaǵdaıy.
– Kópjyldyq baqylaý nátıjeleri men Astana qalasynyń Qorshaǵan ortany qorǵaý basqarmasy 2022 jyly júrgizgen gıdrologııalyq zertteý qorytyndysy boıynsha, jaǵymsyz ıistiń negizgi sebebi retinde sýǵa turaqty túrde las zattardyń tógilýi emes, ózenniń óz ishinde júrip jatqan tabıǵı úderisterge baılanysty ekeni belgili boldy, – delingen mınıstrlik jaýabynda.
Mınıstrliktiń málimetinshe, máseleniń negizgi sebebi – ózenniń qatty laılanýy. Aqbulaqtyń abattandyrylǵan bóliginiń shamamen 70 paıyzy laımen jabylǵan. Al keıbir ýchaskelerde sý túbine jınalǵan shógindiniń qalyńdyǵy eki metrden asqan.
Sonyń saldarynan ózen taıazdap, aǵys baıaýlaı túsken. Keı tustarda sý toqtap, tipti batpaqtana bastaǵan. Jaz mezgilinde sýdaǵy ósimdikteri shirip, sóıtip jaǵymsyz ıis paıda bolǵan.
Qandaı jumystar atqaryldy
Aqbulaqty qalpyna keltirý aıasynda 2024 jyly ózen arnasy mehanıkalyq jolmen tazartyldy. Jumys Abylaı han kóshesindegi kópirden Táýelsizdik kóshesindegi kópirge deıingi aralyqta júrgizildi.
Tazalaý barysynda ózen túbine jınalǵan kóp mólsherdegi shógindi shyǵaryldy.
– Jumys barysynda 163 739 tekshe metr laıly túp shógindisi shyǵaryldy. Sonyń nátıjesinde sý ótkizý qabileti men aǵysy aıtarlyqtaı jaqsardy, – dep habarlady mınıstrlik.
Osydan keıin mamandar ózenniń jaǵdaıyn qaıta zerttep, qosymsha tazartýdy qajet etetin ýchaskelerdi anyqtady.
Bıyl qandaı jumystar júrgiziledi
Mınıstrliktiń jaýabyna sáıkes, 2026 jyly júrgizilgen batımetrııalyq zertteý nátıjesinde ózen arnasyn tazartý jumystaryn jalǵastyrý qajet ekeni belgili boldy.
Jospar boıynsha taǵy 62 064,26 tekshe metr túp shógindisi shyǵarylady. Jumys Táýelsizdik kóshesindegi kópirden Esil ózenine quıatyn jerine deıingi jáne Abylaı han kóshesindegi kópirden temirjol ótkeline deıingi aralyqta júrgiziletin bolady.
Mınıstrlik bul jumystarǵa bıýdjetten qarjy bólingen jaǵdaıda ǵana kirisetinin atap ótti.
Budan bólek, bıyl Aqbulaqty bıologııalyq jolmen qalpyna keltirý jumystary da jalǵasady.
Oǵan sý aıdyny men jaǵalaýdy turmystyq qoqys pen artyq sý ósimdikterinen tazartý, organıkalyq qaldyqtardyń shirýin azaıtý úshin hlorella mıkrobaldyrynan jasalǵan arnaıy preparattardy qoldaný jáne sýdy jasandy túrde ottegimen qanyqtyrý kiredi.
Mamandardyń aıtýynsha, aeratsııa sýdaǵy erigen otteginiń mólsherin kóbeıtip, sý aıdynynyń tabıǵı jolmen tazarý protsesin jedeldetedi.
Zańsyz sý aǵyzý derekteri tekserile me
Mınıstrlik Aqbulaqtaǵy sý sapasy turaqty baqylaýda ekenin málimdedi.
Qazaqstandaǵy jerústi sýlarynyń sapasyna, onyń ishinde Astanadaǵy sý nysandaryna turaqty monıtorıngti «Qazgıdromet» júrgizedi. Al osy aýmaqtaǵy sýdyń sapasyn qosymsha «Arǵyn Stroı 2015» JShS zerthanalyq baqylaýǵa alady.
Vedomstvonyń málimetinshe, bul ýchaskede tazartylǵan aǵyndy sýdy aǵyzatyn eki resmı nysan bar. Olar – temirjol kópiri mańyndaǵy Elorda Eco System kásipornynyń OS-1 tazartý qurylysy jáne Shákárim Qudaıberdiuly kóshesi mańyndaǵy Astana Sý Arnasy kásipornynyń sorǵy-súzgi stantsııasy. Eki kásiporyn da qoldanystaǵy ruqsat qujattary negizinde jumys isteıdi.
Mınıstrlik zańsyz jalǵanǵan qubyrlar men zańsyz sý tógý faktilerin anyqtaý úshin turaqty baqylaý júrgiziletinin aıtty.
– Kásiporyndardyń óndiristik ekologııalyq baqylaýy men esepteri tazartylǵan aǵyndy sýdyń sapasy belgilengen talaptarǵa sáıkes ekenin kórsetti. Sondaı-aq ótinish qaralǵan kezde apatty, zańsyz nemese bir mezette kóp kólemde aǵyndy sý aǵyzý derekteri anyqtalmaǵan, – delingen jaýapta.
Sonymen qatar Aqbulaqtyń sý qorǵaý aımaǵynda zańsyz jalǵanǵan qubyrlar men zańsyz aǵyndy sý aǵyzý derekterin Esil basseındik ınspektsııasy, jergilikti atqarýshy organdar jáne tabıǵat qorǵaý polıtsııasy birlesip tekserip otyrady.
Mınıstrliktiń málimetinshe, bul aýmaqta óndiristik aǵyndy sýlardy aǵyzatyn iri ónerkásip kásiporyndary joq.
Vedomstvonyń habarlaýynsha, Aqbulaqty ekologııalyq turǵydan qalpyna keltirý jumystary Esil basseındik ınspektsııasy, Astana ákimdigi, Astana Sý Arnasy jáne Elorda Eco System kásiporyndarymen birlesip jalǵasyp jatyr. Bul jumystar ýákiletti memlekettik organdardyń baqylaýynda.
