Aıda Balaeva: Konstıtýtsııada sóz bostandyǵyna kepildik beriledi jáne tsenzýraǵa tyıym salynady

Delegatsııany Premer-mınıstriniń orynbasary — Mádenıet jáne aqparat mınıstri Aıda Balaeva bastap keldi. Kezdesýge sondaı-aq depýtattar men sarapshylar qaýymdastyǵynyń ókilderi, qoǵam qaıratkerleri, zańgerler, bilim berý salasynyń mamandary jáne óńir turǵyndary qatysty.

Jıynda Premer-mınıstrdiń orynbasary Jańa Konstıtýtsııa jobasynda bilim berý, ǵylym, mádenıet jáne ınnovatsııalardy damytýǵa, sondaı-aq ulttyq biregeılik pen tarıhı-mádenı murany saqtaýǵa baǵyttalǵan normalarǵa erekshe nazar aýdardy.

— Jańa Konstıtýtsııada ulttyq mádenıetti damytý, tarıhı-mádenı murany saqtaý sııaqty máseleler de naqty kórinis tapqan. Munyń bári ulttyq bolmysymyzdy saqtaýǵa jáne rýhanı qundylyqtardy keler urpaqqa jetkizýge baǵyttalǵan mańyzdy qadam dep bilemin. Joba aıasynda bilim berý, ǵylym, mádenıet jáne ınnovatsııa salalaryn damytýǵa erekshe nazar aýdarylady. Óıtkeni qazirgi zamanda adam kapıtaly — kez kelgen eldiń básekege qabilettiliginiń basty faktory. Qýatty memlekettiń tiregi — ozyq oıly ult, damyǵan mádenıet jáne joǵary zııatkerlik áleýet, — dedi Úkimet basshysynyń orynbasary.

Sonymen qatar Aıda Balaeva Jańa Konstıtýtsııa jobasy irgeli demokratııalyq qaǵıdattardy nyǵaıtýǵa baǵyttalǵanyn atap ótti. Onyń ishinde sóz bostandyǵyna kepildik berý máselesi erekshe kórsetilgen. Sonymen birge árbir azamattyń ar-namysy, qadir-qasıeti men quqyqtaryn qorǵaý da tolyq qamtamasyz etiletini naqty aıqyndalǵan.

— Jańa Konstıtýtsııa jobasy damyǵan memleketterdiń tájirıbesine súıene otyryp, sóz bostandyǵyna tolyq kepildik beredi. Usynylyp otyrǵan normalar sóz bostandyǵyn shekteýge emes, ár adamnyń ar-namysy men qadir-qasıetin, jeke ómirin qorǵaýǵa baǵyttalǵan.

Eń bastysy — negizgi qaǵıda ózgerissiz qalady. Konstıtýtsııada sóz bostandyǵyna kepildik beriledi jáne tsenzýraǵa tyıym salynady. Sóz bostandyǵy máselesine tek jýrnalıstıkany damytý turǵysynan ǵana qaraýǵa bolmaıdy. Qazirgi ashyq qoǵamda árkim óz oıyn erkin bildire alady, biraq bul quqyq keń múmkindiktermen qatar belgili bir jaýapkershilikti de talap etedi. Árıne, qoǵamda ártúrli pikirdiń aıtylýy — qalypty qubylys.

Degenmen qandaı syn aıtylsa da, tutas bir halyqty kemsitip nemese onyń bolashaǵyna kúmán keltiretin tujyrymdar jasaý durys emes dep oılaımyn. Qazaq halqy ǵasyrlar boıy talaı tarıhı synnan ótip, óziniń tilin, mádenıetin jáne ulttyq bolmysyn saqtap qalǵan halyq.

Eń bastysy Prezıdentimiz aıtqandaı, táýelsizdik — bárinen de qymbat qundylyq. Táýelsizdik bizge kezdeısoq kelgen joq, ata-babamyzdyń kúresi men qanshama bozdaqtarymyzdyń eńbeginiń nátıjesinde keldi. Sondyqtan onyń qadirin tómendetýge nemese joqqa shyǵarýǵa bolmaıdy. Eń mańyzdysy — qoǵamdy bóletin emes, biriktiretin oı aıtý, ult bolyp aýyzbirligimizdi saqtap, tatýlyq pen ózara syılastyq arqyly ortaq múddemizdi qorǵaý, — dedi Aıda Balaeva.

Sóz sońynda Premer-mınıstrdiń orynbasary jańa Konstıtýtsııa jobasynyń qoǵamda keń talqylanýy eldegi saıası mádenıet pen azamattyq jaýapkershiliktiń arta túskeniniń aıqyn kórinisi ekenin atap ótti. Onyń aıtýynsha, usynylyp otyrǵan ózgerister ádiletti memlekettik qurylym qaǵıdattaryn nyǵaıtýǵa, bılik ınstıtýttaryna degen senimdi arttyrýǵa jáne Qazaqstannyń ornyqty damýyn qamtamasyz etýge baǵyttalǵan.

— Qazirgi kezde jańa Konstıtýtsııa týraly qoǵamda ártúrli pikir aıtylyp jatyr. Bul — qalypty qubylys. Óıtkeni azamattardyń Ata Zańnyń árbir babyna úńilip, onyń mazmuny men bolashaqtaǵy yqpalyn talqylaýy — qoǵamnyń saıası mádenıetiniń óskenin, azamattyq jaýapkershiliktiń kúsheıgenin kórsetedi. Jasyratyny joq, Konstıtýtsııaǵa engizilgen ózgeristerdi Prezıdenttiń bıligin kúsheıtý áreketi dep baǵalap jatqandar da bar. Alaıda bul pikirdiń esh negizi joq. Jańa Konstıtýtsııada Prezıdent ókilettigine belgili bir shekteýler engizilgen.

Máselen, jańa Konstıtýtsııaǵa sáıkes Prezıdent jeti jyldyq merzimge bir ret qana saılanady, sondaı-aq onyń jaqyn týystary joǵary memlekettik qyzmetterge taǵaıyndala almaıdy. Shyn máninde, Memleket basshysy sýperprezıdenttik modelge muqtaj emes. Kerisinshe, búgingideı aýmaly-tókpeli, kúrdeli geosaıası kezeńde bizge eldiń tynyshtyǵy men turaqty damýyna kepil bola alatyn, memleket múddesin bárinen joǵary qoıatyn Qasym-Jomart Toqaevtaı Prezıdent qajet, — dedi Aıda Balaeva.

Kezdesýde Jalpyulttyq koalıtsııa ókilderi — Qazaqstan Respýblıkasy Parlamenti Májilisiniń depýtaty Amanjol Áltaı, memleket jáne qoǵam qaıratkeri, zańger Serik Aqylbaı, ǵalym, qoǵam qaıratkeri Nurlan Dýlatbekov, sondaı-aq memleket jáne qoǵam qaıratkeri Ábilǵazy Qusaıynov sóz sóıledi. Spıkerler óz baıandamalarynda usynylyp otyrǵan ózgerister qoǵamdyq kelisim men turaqtylyqty nyǵaıtýǵa qosymsha jaǵdaı jasaıtynyn, sondaı-aq azamattardyń eldiń qoǵamdyq jáne saıası ómirine qatysý múmkindikterin keńeıtetinin atap ótti.

Ulytaý oblystyq Analar keńesiniń tóraǵasy Gúlbaný Seıtjanova jańa Konstıtýtsııa jobasy otbasy qundylyqtarynyń, etnosaralyq kelisimniń jáne qoǵamdyq dıalogtyń mańyzyn arttyra túsetinin erekshe atap ótti. Sondaı-aq ol óńirdegi etnomádenı birlestikterdiń ókilderi men Analar keńesiniń músheleri aqparattyq-túsindirý jumystaryna belsendi qatysyp jatqanyn jáne aldaǵy referendýmdy qoldaıtynyn aıtty.

Kezdesýde sóz alǵan qatysýshylar jańa Konstıtýtsııa jobasy qoǵam tarapynan tek quqyqtyq qujat retinde ǵana emes, sonymen birge tarıhı sabaqtastyqty, memlekettiń egemendigin, el birligi men tutastyǵyn jáne adamı kapıtaldy damytý basymdyǵyn aıqyndaıtyn qundylyqtar júıesi retinde qabyldanyp otyrǵanyn atap ótti.

— Men 1995 jylǵy Konstıtýtsııanyń preambýlasyn jańa Konstıtýtsııa jobasynyń preambýlasymen salystyryp kórdim. Meniń oıymsha, jańa mátinde tarıhı sabaqtastyq, memlekettiń ýnıtarlyq sıpaty, aýmaqtyq tutastyq, el birligi men qoǵamdyq kelisim máseleleri óte aıqyn ári naqty kórinis tapqan. Ásirese preambýlada mádenıet, bilim, ǵylym jáne ınnovatsııalar el damýynyń negizgi baǵdarlary retinde jeke atap kórsetilgeni erekshe mańyzdy. Sondyqtan jańa Konstıtýtsııa jobasyn referendýmda qoldaý — Qazaqstannyń alǵa basýyna jáne elimizdiń bolashaǵyn nyǵaıtýǵa qosatyn ortaq úlesimiz bolady dep sanaımyn, — dedi jezqazǵandyq turǵyn Ǵazız Eshtanaıuly.

Kezdesý sońynda koalıtsııa ókilderi turǵyndardyń suraqtaryna jaýap berdi. Sondaı-aq, qatysýshylar 15 naýryzda ótetin respýblıkalyq referendýmǵa sanaly túrde qatysýdyń mańyzdylyǵyn erekshe atap ótti.