JI jazǵan án: Avtor quqyǵy qalaı qorǵalady

Zııatkerlik menshik máselesi

Jýyrda áleýmettik jelide «Anashym» ániniń jasandy ıntellekt kómegimen óńdelgen nusqasy tarady. Onda Nurlan Ónerbaev pen Kanye West-tiń daýys tembri ruqsatsyz ımıtatsııalanǵan. Eske salsaq, ánniń sózin Qaırat Jumaǵalıev, mýzykasyn Marat Omarov jazǵan. Bul jaǵdaı AI (JI) tehnologııalarynyń shyǵarmashylyq salaǵa yqpalyn aıqyn kórsetip, oryndaýshy daýysy men avtorlyq quqyqqa qatysty jańa quqyqtyq máselelerdi qaıtadan kún tártibine shyǵardy.

Zańger Moldahmet Janálıdiń aıtýynsha, avtordyń ruqsatynsyz án mátinin, áýenin nemese týyndynyń eleýli bóligin paıdalaný avtorlyq quqyqty buzý retinde qarastyrylýy múmkin. Mundaı jaǵdaıda quqyq ıesi óz múddesin qorǵaý úshin sotqa júginýge quqyly.

- Bul jaǵdaıda eki túrli quqyqtyq másele týyndaıdy. Birinshiden, shyǵarmanyń ruqsatsyz paıdalanylýy avtorlyq quqyqtyń buzylýyna ákelýi múmkin. Ekinshiden, Kanye West-tiń daýys ereksheligin jasandy ıntellekt arqyly ımıtatsııalaý oryndaýshynyń jeke beınesin zańsyz paıdalanýǵa baılanysty quqyqtyq suraqtardy kóteredi. Demek, bul jerde ári avtordyń, ári oryndaýshynyń quqyqtary qozǵalyp otyr, - dedi ol.

Týyndy avtory Marat Omarov ta jaǵdaıǵa alańdaýshylyq bildirip, ánniń AI arqyly óńdelgen nusqasynyń jarııalanǵanynan beıhabar bolǵanyn aıtty.

- 40 jyldan beri Qazaqstan avtorlar qoǵamynyń múshesimin, 2000 jyldan beri AQSh kompozıtorlar qaýymdastyǵynyń múshesimin. 300-den astam án jazdym. Sonyń ishindegi keń tanylǵany – «Anashym» áni. Kanye West-tiń daýysyn paıdalanyp jasalǵan nusqada avtor retinde Nurlan Ónerbaev kórsetilgenin kórip, alańdadym, - deıdi ol.

Kompozıtordyń aıtýynsha, shyǵarmashylyq eńbektiń avtory árdaıym naqty kórsetilýi tıis. Aıta keteıik, halyq arasynda keńinen tanylǵan bul kompozıtsııa bastapqyda Qazaqstannyń halyq ártisi Maqpal Júnisovaǵa usynylǵany da belgili boldy.

- Eger taraptar arasynda jazbasha kelisim bolmasa, túsinispeýshilik týyndaýy múmkin. Al avtor men oryndaýshynyń eńbegi durys kórsetilse, mundaı jaǵdaılardyń aldyn alýǵa bolady, - dedi ánniń avtory.

Bul másele álemdik deńgeıde de ózekti. Máselen, Drake pen The Weeknd daýystaryna uqsastyrylǵan jasandy ıntellekt kómegimen jasalǵan «Heart on My Sleeve» tregi ınternette keń tarap, keıin quqyq ıeleriniń talabymen platformalardan alynyp tastalǵan.

Sarapshylardyń aıtýynsha, mundaı jaǵdaılar jasandy ıntellekt pen avtorlyq quqyq arasyndaǵy úılesimdi qamtamasyz etetin jańa quqyqtyq tetikterdi ázirleý qajettigin kórsetedi. Kóptegen elderde AI arqyly jasalǵan kontentti retteýge baǵyttalǵan zańnamalyq ózgerister qarastyrylyp jatyr.

Qazaqstandaǵy quqyqtyq baza: Alǵashqy qadamdar

Qazaqstanda da bul baǵyttaǵy quqyqtyq baza kezeń-kezeńimen jetildirilip keledi. Atap aıtqanda, bıyl kúshine engen «Jasandy ıntellekt týraly» zańda JI júıelerin paıdalaný, sıntetıkalyq kontentti tańbalaý, avtorlyq quqyqty qorǵaý jáne jaýapkershilik máseleleri rettelgen.

Talap buzylǵan jaǵdaıda ákimshilik jaýapkershilik kózdelgen: jeke tulǵalarǵa - 15 AEK (64 875 teńge), shaǵyn bıznes pen kommertsııalyq emes uıymdarǵa - 20 AEK (86 500 teńge), orta bızneske - 30 AEK (129 750 teńge), iri bızneske - 100 AEK (432 500 teńge) kóleminde aıyppul salynady.

Qýanarlyǵy, bul quqyqtyq talaptar jańa býyn ónerpazdarynyń arasynda ishki mádenı jaýapkershilik retinde qalyptasyp keledi. Máselen, aqyn, kaver ánshi Armanbek Jákeıhanuly tanymal týyndylardy oryndaý barysynda shyǵarmashylyq etıkany birinshi orynǵa qoıatynyn aıtady:

- Avtorlyq quqyq men úshin óte mańyzdy. Óıtkeni kez kelgen ánniń artynda úlken eńbek jatyr. Ánniń sózi men áýenin jazǵan avtorlar, ony óńdegen mamandar, oryndaýshylar shyǵarmanyń dúnıege kelýine úles qosady. Sondyqtan olardyń eńbegi qorǵalýy tıis. Avtorlyq quqyq saqtalǵan jerde óner de damıdy, shyǵarmashylyqqa degen jaýapkershilik te artady. Sońǵy jyldary bul baǵytta oń ózgerister bar dep oılaımyn. Degenmen áli de bolsa avtorlardyń eńbegin baǵalaý, quqyqtaryn saqtaý máselesinde kemshilikter kezdesedi. Keıde ánder ruqsatsyz oryndalyp nemese ınternette erkin taralyp jatady. Sondyqtan avtorlyq quqyq mádenıetin odan ári qalyptastyrý qajet dep esepteımin, - dedi Armanbek Jákeıhanuly.

Jas oryndaýshy áleýmettik jelidegi belsendilik pen kásibı jaýapkershiliktiń arajigin ajyratyp, óz ustanymyn bylaı dep tolyqtyrdy:

- Keıde halyq ándi oryndaýshymen baılanystyryp, onyń avtorymen shatastyryp alady. Kompozıtsııanyń shyǵýynda ánshi ǵana emes, onyń dúnıege kelýine sebepker bolǵan avtorlardyń da mańdaı teri bar. Áýen avtory, sóz avtory, aranjırovka jasaǵan mamandar - bári de shyǵarmanyń tabysynan óz úlesin alýy tıis. Sondyqtan olardyń esimi árdaıym atalyp, eńbegi baǵalanýy kerek. Óz basym kez kelgen ándi oryndaǵanda onyń avtorlaryn mindetti túrde tanystyryp, kimniń shyǵarmasy ekenin aıtyp baryp oryndaımyn. Bul avtorǵa degen qurmettiń kórinisi - dedi ánshi.

Bul jaǵdaı qazirgi tsıfrlyq keńistikte jasandy ıntellektiniń múmkindikteri men avtorlyq quqyqty qorǵaý arasyndaǵy shekara áli de aıqyn emes ekenin kórsetti. Shyǵarmashylyq eńbektiń qunyn saqtaý men AI damýy arasyndaǵy tepe-teńdikti tabý endi zańmen birge qoǵamnyń ortaq jaýapkershiligine aınalyp otyr.

                                                                              Zýlmıra Aýhatqyzy