AHMET KESENESІ (QYZYLTAM)
Ahmet kesenesi (Qyzyltam) - HH ǵasyrdyń basyndaǵy sáýlet óneri eskertkishi. Aqmola oblysynyń Jarqaın aýdanynda ońtústik-batysqa qaraı jeti shaqyrym jerde, Esil ózeniniń sol jaǵalaýynda ornalasqan.
Ahmet kesenesin alǵashqy ret 1955 jyly Q.Aqyshevtiń jetekshiligimen Aqmolalyq arheologııalyq ekspedıtsııasy zerttegen. Keıinnen 1980 jyly «Qaz-qaıta jańǵyrtý» mekemesiniń ekspedıtsııasymen (jetekshisi J.Shaıkenov), 2006 jyly «QazJoba qalpyna keltirý» Respýblıkalyq memlekettik kásiporyny ǵylymı-zertteý jáne jobalaý fılıalynyń Jıyntyq bólimimen (jetekshisi G.Qamalova) zerttelgen.
Kópes Ahmet Tankeevtiń tapsyrysy boıynsha Turabaı jáne Rapaı atty qurylysshylarmen salynǵan. Qabyrǵalary saz eritindisinen quıylyp, kúıgen tik buryshty kirpishpen qalanǵan jáne eki jaǵynan kúıdirilgen kirpishpen qaptalǵan, tsokoldi qabaty taqtatastan qalanǵan. Tórtqyrlyǵynyń tórt buryshyndaǵy bet jaq qalaýy tabanynan 2 metr bıiktikke deıin buzylǵan. Kirpish qalaýyndaǵy tik jaryqtary bar eń úlken buzylystar ońtústik-shyǵys qasbetinde shatyrǵa qaraı baspaldaq qudyǵynyń boıynda baıqalady. Tórtqyrlyǵynyń jospardaǵy mólsheri 6,3 h 6,7 metr keseneniń portaldy-kúmbezdi túrin sıpattaıdy. Tsılındrli baraban ústindegi sfera-konýstyq kúmbez tórtqyrlyqtyń ústinde 2,5 metr bıiktikke kóterilgen. Keseneni jalpy bıiktigi 7,15 metr quraıdy. Ońtústik-batys jaǵyndaǵy bas qasbeti tórtqyrlyqtyń ústinen negizgi qabyrǵa jalǵasýy esebinen qurylǵan tik buryshty portal túrinde oryndalǵan. Esiktiń arkaly oıyǵy jaǵynda sadaqty mańdaıshamen biriktirilgen ensiz baǵanalarmen eki jaǵynan qos qapsarlanǵan.
Qasbetteriniń sándik bezendirilýiniń negizinde bet jaq qabyrǵalary perımetri boıynsha tik qalaýlar jolaqtarymen aralas romb tárizdes órnekterimen «Allah» sóziniń arab jazýlary sharshy kirpish qatarlarymen jıektelgen.
Qasbetteriniń ortalyq alańdaryn kúńgirt tústi kirpish pen órnegi bar kirpish qalanǵan romb tárizdes sýret toltyrady. Іshinde tórtqyrlyqtan kúmbezge aýysý aralyǵy konsoldik jelkender men qabyrǵalar bıiktigi boıymen ótetin jebe tárizdes qýystar arqyly júzege asyrylǵan. Bólmeniń ońtústik-shyǵys buryshynda shatyrǵa qaraı baspaldaqqa aparatyn arkaly oıyq bar. Tabyt ústi men edenniń kirpish jabyndysy buzylǵan.
Derek kózi:
Aqmola oblysynyń tarıhı jáne mádenı murasy. Eskertkishter jıyntyǵy, Almaty - 2008 jyl.
