AHMET IShAN KESENESІ
et ıshan kesenesi - HH ǵasyrlarda salynǵan sáýlet óneri eskertkishi. Kesene Sarysý ózeniniń tómengi aǵysynda Sińirtek degen jerde ornalasqan. 1926 jyly halyq sheberi Aqberen Jaqsyberdiuly Ahmet ıshan beıitiniń basyna turǵyzǵan.
Ahmet ıshan Orazaıұly - ıshan, tәýip. Әkesi Orazaı ıshannan saýatyn ashyp, keıin Bұharadaғy dinı medresede oқyғan. Sarysý, Telikөl boıyn jaılaғan Baғanaly elinde meshit pen mektepti қatar ұstap, eki ret Mekkege қajylyқ saparmen baryp қaıtқan. Bilimdarlyғy men aқyl - parasaty, әdildigimen Aқmola, Torғaı, Jezқazғan dýandaryna aty mәlim bolғan. A.Baıtұrsynov, M.Dýlatovtarmen habarlasyp, «Қazaқ» gazetin shyғarýғa қarajat jaғynan қoldaý kөrsetip otyrғan. Gazet betinde қazaқ balalarynyң oқýlyғyna bәıge jarııalap, otyryқshy өmirdiң artyқshylyғy týraly maқalalar jazғan. Saıası-қoғamdyқ, әleýmettik isterge de belsene aralasқan. 1961 jyly patsha үkimetiniң jarlyғyna қarsy Baғanaly eli kөterilgende, sol kөterilis basshylarynyң biri bolyp, tөbe bıi bolyp saılanady. Toғyz bolys Baғanaly eliniң otyryқshylyққa kөshýine bas bolyp, Sarysý өzeninen Siңirtek boıyna kanal қazdyryp, egin saldyrғan. Ahmet ıshannyң tәýip retinde de aty shyққan. Syr elinde sheshek aýrýyna қarsy alғash egý jұmysyn jolғa қoıyp, balalar өmirine arasha tұrady. 1922-1923 jyldary Sarysý boıyn jaılaғan tyrysқaқ (oba) aýrýyna қarsy kүreste қyzy Bıbisara ekeýi myңdaғan kisiniң өmirin saқtap қalғan.
Ahmet ıshan kesenesi kүıdirilgen kirpishten kөlemi әr tүrili eki үlken bөlme tүrinde salynғan. Үlken bөlmesinde zırat bar, kishisin kireberis dәliz jәne zırathana retinde salғan. Osy kishi bөliktiң үstine ekinshi қabat kөterilgen. Keseneniң үlken bөligi 7,0h7,0 metr kүmbezben jabylғan. Іshinen edennen kөterilgen segiz arka kүmbez astymen birigip ketken. Bөlmege kiretin shaғyn oıyқ P pishindi maңdaıshamen өrnektelgen.
Bir ғajaby bөlmege kiretin esik bұl emes, oңtүstik bүıirindegi қasbetinde, al myna jalғan esik қazaқtyң dәstүrli kesenelerine ortaқ erekshelik bolyp tabylady. Kishi bөlmedegi eki baspaldaқtyң bireýi keseneniң tөbesine shyғady, ekinshisi shaғyn kүmbezdi zırathanaғa kөteriledi. Қabyrғanyң kertpesh erneýi men үlken kүmbezdiң әr jerine taspen birge қalap jibergen қysқa taıaқtardy eseptemegende kesenede eshқendaı әshekeı joқ.
Derek kөzi:
Қazaқstan ұlttyқ entsıklopedııasy 1 tom
