Agrarlyq sala: Óndiristegi basym baǵyttar
ASTANA. QazAqparat - Qazaqstan agrarly el retinde aýylsharýashylyǵynyń búgini men erteńine jiti mán berip keledi. Salaǵa jańa tehnologııalardy engizýmen qosa, sýbsıdııa bólý, agrónerkásip salasyndaǵy kásipkerlerdi qoldaý sharalary júzege asyrylýda. Elbasynyń «100 naqty qadam» Ult josparynda da aýylsharýashylyǵyn damytý kózdelgen.
Eń aldymen, agroónerkásip keshenin sýbsıdııalaý júıesin jetildirý jolynda aýqymdy ister atqarylyp keledi. QR Aýylsharýashylyq mınıstri A.Mamytbekov: «Qazaqstanda gektarǵa sýbsıdııalar 2000-jyldardyń basynda paıda boldy. Ol ýaqytta olar logıkalyq negizge ıe bolatyn, sebebi ol kezde sala aınalym qarajatynyń jetispeýshiligine baılanysty úlken qıyndyqtarǵa tap bolǵan edi. Osy sýbsıdııalar esebinen sharýalar eń qajetti jumystardy júzege asyrdy», - degen bolatyn.
Búginde agroónerkásip kesheni ekonomıkalyq tartymdy salaǵa aınaldy. Agrarlyq sektordaǵy ınvestıtsııalar ósiminiń qarqyny ekonomıkanyń basqa salalarynan basym túsýde. Dese de, aýyl sharýashylyǵynda tehnologııallar sapasynyń tómendigine, salany mehanızmdeý deńgeıiniń álsizdigine, sonyń nátıjesinde oryn alatyn tómen ónimdilik pen túsimdilikke baılanysty birqatar máseleler bar.
Qazirgi tańda arzan tehnıka lızınginiń bolmaýynan fermerlerdiń gektarlyq sýbsıdııalar arqyly tapqan paıdasynan shyǵyny kóp bolyp otyr. Mysaly, bıdaı jınaýdy keshiktirýdiń ár 10 kúni astyqtyń 10% shyǵynyna alyp keledi eken. «Sondyqtan, ósimdik sharýashylyǵyndaǵy gektarlyq sýbsıdııalardy 2016 jyldan bastap qysqartyp, olardy tehnıka alýǵa paıyzdyq mólsherleme men lızıngti sýbsıdııalaýǵa, ınvestıtsııalyq sýbsıdııalarǵa baǵyttaý usynylady. Biz shyǵyndardyń 30%-ǵa jýyǵyn qarjylandyra alamyz». Sondaı-aq, bosatylǵan qarajatty bilimderdi taratý júıesin, fıtosanıtarlyq qyzmetti kúsheıtýge jáne AÓK-ti qoldaýdyń jalpy sharalaryna jatatyn birqatar basqa da shyǵyndardy qarjylandyrýǵa baǵyttaý usynylǵan. Sonymen qatar, tyńaıtqyshtar, gerbıtsıdter, tuqymdar alýǵa sýbsıdııalardy tıimdi dep saqtaý usynylady. Mal sharýashylyǵyndaǵy ónimdilikti qoldaýǵa sýbsıdııalardy máseleni 2016 jyly talqylaýmen tek 2017 jyly qaıta qaraý usynylýda. Jalpy alǵanda, qaıta bólý somasy shamamen 100 mlrd. teńgeni quraıdy. Aýylsharýashylyq salasyn quqyqtyq turǵyda retteý úshin de birqatar ister qolǵa alyndy. Atap aıtqanda, Elbasynyń «100 naqty qadam» Ult josparyn júzege asyrýǵa baǵyttalǵan «QR Jer kodeksine ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań jobasy maquldanǵan edi. Bul zań jobanyń negizgi maqsaty aýyl sharýashylyǵy maqsatyndaǵy jerlerdi jeke menshikke berý tetigin engizý arqyly, olardy tıimdi ári utymdy paıdalanýdy qamtamasyz etý bolyp tabylady.
Ulttyq ekonomıka mınıstri Erbolat Dosaevtyń pikirinshe, qazirgi kúni elimizdegi aýyl sharýashylyǵy maqsatyndaǵy jerdiń 97,4 mln gektary nemese 98,8 paıyzy uzaqmerzimdi jaldaýda bolsa, tek 1,2 paıyzy ǵana jeke menshikte. Sonyń saldarynan aýyl sharýashylyǵy maqsatyndaǵy jerler naryqtyq aınalymǵa tartylmaǵan kúıinde qalyp otyr». Osyǵan baılanysty zań jobasynyń negizgi maqsaty aýyl sharýashylyǵy úshin paıdalanylatyn jerlerdi utymdy jáne tıimdi paıdalanýdy qamtamasyz etý bolyp tabylady. Bul rette jerlerdi jeke menshikke tabystaýdyń jańa tetikterin engizý qarastyrylady. Atap aıtqanda, aýyl sharýashylyǵy maqsatynda jerdi tıimdi paıdalaný úshin ony aýktsıon arqyly jeke menshikke satý kózdeledi. Bul rette memleket menshigindegi aýyl sharýashylyǵy maqsatyndaǵy jerler Qazaqstan azamattary men zańdy tulǵalaryna jeke menshiktik quqyqpen aýktsıon arqyly kezeńder boıynsha berilmek. Bul jerdiń tolyqqandy naryqtyq quralǵa aınalýyna jáne aýyl sharýashylyǵynyń ótimdi aktıvi bolýyna jol ashady», - dedi mınıstr Erbolat Dosaev.
Byltyr quzyrly organdar elimiz boıynsha 4,5 myń gektarlyq sýbsıdııa negizsiz bólingenin anyqtaǵan. Ótken jyldyń ózinde-aq prokýratýra sýbsıdııalar, onyń ishinde dál osy gektarlyq sýbsıdııalar negizsiz bólingen 4,5 myńnan astam faktini anyqtady. Sondyqtan, Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligi kelesi jyldan bastap gektarǵa beriletin sýbsıdııany joıyp, ornyna ınvestıtsııalyq sýbsıdııa, tehnıka satyp alýǵa beriletin sýbsıdııa engizbekshi. A.Mamytbekovtiń pikirinshe, jańa tərtippen beriletin, sýbsıdııalardy basqarý əldeqaıda ońaı bolady. Bul týraly AShM basshysy A.Mamytbekov: «Jańa beriletin sýbsıdııalar ońaı basqarylatyn bolady. Mysaly, tehnıka satyp alsań, sýbsıdııa alasyń, boldy, bitti. Sebebi, ol tehnıka esepke qoıylady. Sol sııaqty, jabdyq satyp alsań da, mal satyp alsań da, bankke aqshasyn tóleseń de, barlyǵy ońaı tekserledi, sáıkesinshe ońaı basqarylady. Bul óz kezeginde sheneýnikpen kelisý úshin para berý faktilerin de azaıtady», - dep túsindirdi.
Qazaqstan aýyl sharýashylyǵynda damyǵan elderdiń odaǵy - Kerns tobyna qosylý múmkindigin qarastyrýda. Búginde quramynda 20-ǵa tarta el bar Kerns tobynyń basty talaby - óndiris kólemin arttyrýǵa, aýyl sharýashylyǵy salasynda eńbek ónimdiligin arttyrýǵa basymdyq beredi. Sondyqtan, bolashaqta Kerns tobyna ótý máselesi AShM-de jan-jaqty talqylanyp jatyr.
