AES salynatyn aýmaqta jumys istep jatqan mamandardyń 60 paıyzy qazaqstandyqtar
QONAEV. KAZINFORM – Ótken jyly Almaty oblysy Úlken aýylynyń mańynda alǵashqy AES qurylysy resmı túrde bastaldy. Kazinform agenttigi qazir qandaı jumystar istelip jatqanyn anyqtap kórdi.
Agenttik saýalyna jaýap bergen QR Atom energııasy jónindegi agenttigi tóraǵasynyń orynbasary Áset Mahambetovtyń aıtýynsha, AES salynatyn oryndy anyqtaý úshin keminde úsh básekeles alańdy aldyn ala zertteý qajet. Sondyqtan qazir ınjenerlik izdestirý jumystary júrgizilip jatyr.
Atalǵan jumystar sheńberinde geofızıkalyq zertteýler júrgizilgen. Odan bólek 60 uńǵyma burǵylanyp, zerthanalyq zertteýler úshin 1000-ǵa jýyq topyraq pen sý synamalary alynǵan. Jalpy qazir gıdrogeologııalyq zertteýler aıaqtalǵan.
- Degenmen stantsııa salyný múmkin alańdardy aerometreologııalyq, gıdrologııalyq jáne basqa da jaǵdaılaryn baqylaýdyń jyldyq tsıkli jalǵasyp jatyr, - dedi Áset Mahambetov.
Biraq ol zertteý jumystary tek 3 básekeles alańdy ǵana emes, tabıǵı jáne tehnogendik faktorlardy taldaý úshin syrtqy baqylaý aımaǵyn qamtıtynyn atap ótti. Mundaı aımaq 30 shaqyrymdaı bolady. Onda halyq tyǵyzdyǵy, sý resýrstary men ınfraqurylym syndy AES-ke áser etýi múmkin syrtqy faktorlar qarastyrylady.
Sonymen qatar Áset Mahambetov birinshi kezeńde AES-ti ornalastyrý aýdany tańdalyp, odan keıin osy aýdannyń ishindegi naqty oryn belgilenetinin aıtty.
AES salynatyn aımaq qorshaldy ma?
QR Atom energııasy jónindegi agenttiginiń ókili jobalaý-izdestirý jumystary júrip jatqan aımaqtyń barlyǵy qorshalmaıtynyn aıtty. Onyń sózinshe, tek jumys júrip jatqan naqty kishkentaı ýchaskeler men ondaǵy tehnıkalar ǵana kúzetiledi.
Al naqty bir alań tańdalyp, qurylys bastalǵanda ol jer qatań baqylaýǵa alynyp, táýlik boıy kúzetiletin, arnaıy ruqsatpen ǵana kiretin qaýipsiz aımaqqa aınalady.
- Negizgi alańdy tańdaý boıynsha ınjenerlik izdenister aıaqtalǵannan keıin qorshaý men kúzet uıymdastyrylady. ıAdrolyq qondyrǵylardy fızıkalyq qorǵaý jónindegi talaptarǵa sáıkes, qorshaý, kirýdi baqylaý júıesi jáne obektini táýlik boıy kúzetý jumystaryn qosatyn qaýipsizdik perımetri qurylady, - dedi Áset Mahambetov.
Qansha maman jumys istep jatyr?
Jobalaý-izdestirý jumystarynyń qazirgi kezeńinde dalalyq, zerthanalyq jáne kameraldyq jumystardy júzege asyratyn 134 maman jumyldyrylǵan. Olardyń 50-i sheteldik maman, qalǵan 84 adam qazaqstandyq qyzmetkerler.
- Otandyq qyzmetker úlesi 84 adam nemese jalpy sannyń 63%-y, - dedi AEJA tóraǵasynyń orynbasary.
Sondaı-aq ol Qazaqstan Úkimeti men Reseı Úkimeti arasyndaǵy elimizdegi birinshi AES salý jobasy boıynsha yntymaqtastyqtyń negizgi qaǵıdattary men sharttary týraly kelisim jobasyn ázirlenip jatqanyn málimdedi. Onyń ishinde qurylysqa otandyq kásiporyndardy barynsha tartý máselesi qarastyrylǵan.
Úkimetaralyq kelisim jasalǵan soń, bas merdiger men «Qazaqstandyq atom elektr stantsııalary» JShS arasynda kelisimshart jasalmaq. Bul kelisimshart taraptardyń negizgi mindettemelerin, sonyń ishinde oqshaýlaýdy qamtamasyz etý parametrleri men tetikterin rásimdeıdi. ıAǵnı, qazaqstandyq mamandardy AES qurylysy men bolashaq jumysyna tartý máselesi qujat júzinde bekitiledi.
AES mamandary qalaı daıyndalyp jatyr?
QR Atom energııasy jónindegi agenttigi AES salý jobalaryn iske asyrý aıasynda 2027–2031 jyldarǵa arnalǵan óndiristi oqshaýlaýdy damytýdyń keshendi josparyn ázirlegen. Atalǵan jospar tórt negizgi baǵytqa bólingen 20 júıelik sharany qamtıdy:
I baǵyt. Instıtýtsıonaldyq jáne normatıvtik bazany qalyptastyrý;
II baǵyt. Qajettilikterdi anyqtaý jáne Qazaqstan naryǵyn taldaý;
III baǵyt. Óndiristik áleýetti damytý;
IV baǵyt. Tsıfrlyq sheshimderdi engizý.
- Keshendi josparda kórsetilgen maqsattarǵa jetý úshin eldiń búkil ónerkásiptik ınfraqurylymyn kezeń-kezeńimen daıyndaý kózdelgen. Osylaısha belsendi qurylys kezeńi bastalǵan kezde Qazaqstannyń ınfraqurylymy men bıznesi qajetti kúsh pen tájirıbe qoryna ıe bolady, - dep túsindirdi maman.
2026 jyly atom salasynyń kadrlyq áleýetin qalyptastyrý boıynsha jumys bastalǵan. Atap aıtqanda, atom energetıkasynyń basym baǵyttary boıynsha jyl saıyn keminde 20 grant bólýdi kózdeıtin «Bolashaq» halyqaralyq stıpendııasy sheńberinde mamandardy nysanaly daıarlaý iske qosyldy.
Odan bólek otandyq jáne sheteldik joǵary oqý oryndarymen ózara is-qımyldy damytý, bilim berý baǵdarlamalaryn qalyptastyrý jáne tájirıbege baǵdarlanǵan oqytý tetikterin pysyqtaý júzege asyrylyp jatyr.
- AES qurylysynyń uzaq tsıklin eskere otyryp, kadrlardy kezeń-kezeńimen daıarlaý ár kezeńdegi tıisti mamandarǵa degen qajettilik pen olardyń sanyna saı, bas merdigermen tyǵyz ózara is-qımylda júzege asyrylýǵa tıis, - deıdi Áset Mahambetov.
Alǵashqy AES tarıhy
Eske salaıyq, QR Úkimetiniń 2024 jylǵy 30 jeltoqsandaǵy №1137 qaýlysymen AES salynatyn aýdan retinde Almaty oblysynyń Jambyl aýdany anyqtaldy.
2025 jyly maýsym aıynda «Rosatom» kompanııasy Qazaqstandaǵy alǵashqy atom elektr stantsııasyn salý jobasy boıynsha halyqaralyq konsortsıýmnyń kóshbasshysy retinde belgilendi.
2025 jyldyń tamyz aıynda Qazaqstanda alǵashqy AES qurylysy resmı túrde bastaldy.
Keıin Qazaqstandaǵy alǵashqy AES-tiń ataýy belgili boldy. Konkýrs komıssııasynyń qorytyndy nátıjesi boıynsha azamattardan eń kóp usynylǵan «Balqash» atom elektr stantsııasy» ataýy jeńimpaz dep tanyldy.
Qazaqstandaǵy ekinshi AES te Almaty oblysynda salynady. Tıisti qaýlyǵa bıyl 26 qańtarda Qazaqstan Respýblıkasynyń Premer-mınıstri Oljas Bektenov qol qoıdy.
