Aerotaksı, arnaıy aımaq jáne erekshe mártebe: Alataý qalaı damyp jatyr
QONAEV. KAZINFORM – Alataý – Qazaqstannyń keıingi jyldardaǵy eń iri jobalarynyń biri. Eki jyldan astam ýaqyt ishinde qala erekshe mártebege ıe bolyp, arnaıy ekonomıkalyq aımaq retinde damýdyń jańa kezeńine qadam basty jáne munda iri ınvestıtsııalyq jobalar shoǵyrlana bastady. Kazinform tilshisi bolashaq megapolıstiń búgingi tynysy men atqarylǵan jumystarǵa sholý jasady.
Jetigen aýylynan zamanaýı megapolıske deıin
Memleket basshysynyń 2024 jylǵy qańtardaǵy Jarlyǵymen Almaty oblysy Іle aýdanyndaǵy Jetigen aýyly oblystyq mańyzy bar qala mártebesin alyp, Alataý dep qaıta ataldy.
Al 2025 jylǵy qyrkúıekte Prezıdent Alataýǵa erekshe mártebe berý týraly Jarlyqqa qol qoıdy.
Bul sheshim qalany óńirdegi tolyq tsıfrlandyrylǵan alǵashqy shahardyń birine aınaldyrýǵa jol ashty. Qujatqa sáıkes, Alatau City zamanaýı basqarý júıeleri, bıznes jáne ozyq qalalyq ınfraqurylym toǵysqan ınnovatsııalyq alań retinde qalyptasýǵa tıis.
Keıinirek Premer-mınıstrdiń orynbasary Qanat Bozymbaev Alataýdy damytý tujyrymdamasyn tanystyrdy. Onyń aıtýynsha, jobany tıimdi júzege asyrý úshin Premer-mınıstrdiń tóraǵalyǵymen arnaıy keńes qurylady. Onyń quramyna Birikken Arab Ámirlikteri, Qatar, Ulybrıtanııa, AQSh jáne Sıngapýr sııaqty elderdegi iri ýrbanıstıkalyq jobalardy iske asyrý tájirıbesi bar halyqaralyq sarapshylar tartylady.
– Biz olardy álemdik qala qurylysynyń ozyq tájirıbelerin paıdalaný úshin shaqyrdyq, - degen edi Qanat Bozymbaev.
Bolashaq megapolıstiń tórt aýdany
Bas josparǵa sáıkes, Alataý kóportalyqty qaǵıdat boıynsha damıdy, ıaǵnı qala aýmaǵy belgili bir salalarǵa mamandanǵan tórt iri aýdannan turady.
· Gate District qalanyń qarjy-iskerlik jáne halyqaralyq saýda ortalyǵyna aınalmaq. Aýdan Ótegen batyr, Pokrovka, Qoıanqus, Yntymaq jáne Jańalyq eldi mekenderiniń aralyǵynda ornalasady.
· Golden District zamanaýı bilim berý jáne joǵary tehnologııalyq medıtsınanyń ortalyǵy retinde damıdy. Aýdan Kishi Almaty men Qaskeleń ózenderiniń aralyǵyndaǵy 15 myń gektardan astam aýmaqty qamtıdy.
· Growing District ǵylymı-óndiristik klaster ári Qazaqstandy Qytaı jáne Reseımen baılanystyratyn mańyzdy kólik-logıstıkalyq habqa aınalady. Aýdandy Almaty – Qapshaǵaı avtojoly men Jetigen – Qazybek temirjoly boıynda damytý josparlanyp otyr.
· Green District týrızm, ekologııa jáne demalys baǵyttaryna basymdyq beredi. Qapshaǵaı sý qoımasynyń jaǵalaýy men Qaskeleń ózeniniń boıyn qamtıtyn bul aýmaqta kýrorttyq aımaqtar, rekreatsııalyq nysandar jáne oıyn-saýyq ınfraqurylymy damytylady.
Osylaısha, Alataýdyń ár aýdany ózara úılese otyryp, bolashaqta zamanaýı ári básekege qabiletti megapolıstiń negizin qalamaq.
Qazir Alataýdyń edáýir bóligi basym bóligi keń jazyq alqap kúıinde bolǵanymen, bolashaq megapolıstiń alǵashqy kelbeti birtindep aıqyndala bastady. Qurylysqa daıyndyq jumystary qarqyndy júrgizilip, jer telimderi retke keltirip, aýyr tehnıka toqtaýsyz jumys istep jatyr, ınjenerlik-kommýnıkatsııalyq jeliler de tartyla bastaǵan.
Alataýdyń jalpy aýmaǵy 88 myń gektardan asady. Soǵan qaramastan, qala aýmaǵy túgeldeı qurylysqa berilmeıdi. Joba aıasynda jasyl jelekke, saıabaqtarǵa, demalys aımaqtaryna jáne sý nysandaryna erekshe nazar aýdarylady. Osylaısha, Alataý ekologııalyq turǵydan qolaıly ári ómir súrýge jaıly zamanaýı qala retinde qalyptaspaq. Sonymen qatar ınfraqurylymdy damytý maqsatynda jer telimderin memleket menshigine qaıtarý jumystary da jalǵasyp jatyr.
Qala ınvestıtsııa esebinen salynady
Bılik ókilderi Alataýdy damytýda negizgi kúsh memlekettik bıýdjetke emes, jeke ınvestorlarǵa arqa súıeıtinin birneshe ret málimdegen.
Qala ákimi Arken Ótenovtiń aıtýynsha, memlekettiń negizgi mindeti – qajetti ınfraqurylymdy qamtamasyz etý.
– Bıznestiń tıimdi jumys isteýi úshin joldar, ınjenerlik jeliler jáne áleýmettik nysandar qajet. Alataýǵa erekshe mártebeniń berilýi de osy mindetterdi sapaly oryndaýǵa múmkindik beredi, - degen bolatyn ákim.
Alataýǵa arnalǵan arnaıy quqyqtyq rejımdi ázirleý barysynda Qazaqstan álemdegi arnaıy ekonomıkalyq jáne ákimshilik aımaqtardyń damý tájirıbesin jan-jaqty zerttedi. Bul rette tabysty jobalarmen qatar, sátsizdikke ushyraǵan úlgiler de saralandy.
Premer-mınıstrdiń orynbasary Qanat Bozymbaevtyń málimetinshe, keıingi 10 jylda álemde myńnan astam osyndaı arnaıy aımaq qurylǵan. Alaıda olardyń shamamen 60 paıyzy kútken nátıjege qol jetkize almady. Buǵan shamadan tys bıýrokratııa, derbestiktiń shekteýli bolýy jáne qajetti ınfraqurylymnyń tapshylyǵy sebep bolǵan. Osy tájirıbe Alataýdyń arnaıy quqyqtyq rejımi týraly konstıtýtsııalyq zańdy ázirleý kezinde eskerildi.
«Alatau» arnaıy ekonomıkalyq aımaǵy
2025 jyldyń jeltoqsanynda Úkimet «Alatau» arnaıy ekonomıkalyq aımaǵyn qurý týraly qaýlyǵa ózgerister engizdi. Aımaqtyń jalpy aýmaǵy shamamen 99 myń gektar bolady. Onyń quramyna óńirdiń kólik-logıstıkalyq áleýetin damytýǵa arnalǵan aýmaqtar, sonyń ishinde áýejaı qyzmetine qatysty jobalyq aımaqtar da engizildi.
2047 jylǵa deıin arnaıy ekonomıkalyq aımaqqa 1,6 trln teńgeden astam ınvestıtsııa tartý josparlanyp otyr. Onyń ishinde 1 trln teńgeden astamy sheteldik ınvestıtsııalar esebinen bolýǵa tıis. Sondaı-aq 17 myń jańa jumys ornyn ashý jáne 53 kompanııa-rezıdentti tartý kózdelgen.
Aýqymdy ınfraqurylymdyq jobalar
2026 jyldyń qańtarynda Premer-mınıstr Oljas Bektenov Alataýda júzege asyrylyp jatqan ınvestıtsııalyq jáne ınfraqurylymdyq jobalarmen tanysty. Sol kezde egjeı-tegjeıli josparlaý jobalary, ınjenerlik jelilerdiń syzbalary jáne ınfraqurylymdy damytýǵa arnalǵan jol kartasy usynyldy.
2026-2027 jyldarǵa josparlanǵan birinshi kezeń 21 jobany qamtıdy. Onyń jalpy quny – 365 mlrd teńge. Bul kezeńde ınjenerlik ınfraqurylymdy jańǵyrtý jáne salý jumystary júrgizilip, sonyń ishinde qosalqy stantsııalar, sý alý toraptary jáne gaz qubyrlaryn tartý kózdelgen.
2028-2030 jyldarǵa arnalǵan ekinshi kezeńde jalpy quny 312 mlrd teńgeden asatyn taǵy 9 joba iske asyrylady. Olardyń qatarynda jańa qosalqy stantsııalar, tazartý qurylystary, gaz taratý stantsııasy jáne shamamen 50 shaqyrym avtomobıl jolyn salý josparlanǵan.
Jalpy alǵanda, 2050 jylǵa deıin Alataýdaǵy ınfraqurylymdyq ınvestıtsııalar kólemi 10,4 trln teńgege deıin jetýi múmkin. Sonymen qatar jeke ınvestıtsııalar paketi de qalyptasyp jatyr. Búginde jalpy quny shamamen 1,5 trln teńge bolatyn 32 ınvestıtsııalyq joba usynylǵan. Olardyń basym bóligi logıstıka, qurylys, ónerkásip, týrızm jáne tamaq ónerkásibi salalaryna qatysty.
Bul jobalardyń júzege asýy nátıjesinde 22 myńnan astam jańa jumys orny ashylady dep josparlanyp otyr.
Konstıtýtsııalyq zań jáne erekshe quqyqtyq rejım
2026 jyldyń 8 mamyrynda Qazaqstan Prezıdenti «Alataý qalasynyń arnaýly quqyqtyq rejımi» týraly Konstıtýtsııalyq zańǵa qol qoıdy.
Bul qujat memlekettik basqarýdyń jańa modelin engizýdi jáne ınvestıtsııa, ınnovatsııa men tehnologııalardy tartýǵa baǵyttalǵan derbes qalalyq ekojúıeni qalyptastyrýdy kózdeıdi. Zań aıasynda kásipkerlik, tsıfrlyq aktıvter, qarjy naryǵy, sáýlet-qala qurylysy, ekologııa, mádenıet, sport, tipti oıyn bıznesi salalary da retteledi.
Sonymen qatar «Alataý rezıdenti» degen arnaıy mártebe engiziledi. Bul mártebeni jeke jáne zańdy tulǵalar ala alady. Rezıdent sanatyna baılanysty beriletin jeńildikter kólemi men arnaıy rejımdi qoldaný erekshelikteri aıqyndalady.
Bılik ókilderiniń aıtýynsha, damý modelin ázirleý barysynda Qytaıdyń Shenjen men Haınan qalalarynyń tájirıbesi, Dýbaıdaǵy arnaıy ekonomıkalyq aımaqtar jáne Sıngapýrdyń uzaq merzimdi josparlaý tásilderi negizge alynǵan.
Atap aıtqanda, Alataýda memlekettik qyzmetter men bızneske arnalǵan lıtsenzııalardy bir tereze qaǵıdaty arqyly rásimdeý tetigin engizý josparlanyp otyr.
Aerotaksı jáne Qazaqstandaǵy alǵashqy vertıport
Eń kóp talqylanǵan jobalardyń biri – áýe mobıldiligin damytý baǵyty. 2026 jyldyń 19 mamyrynda Qazaqstanda aerotaksı synaqtary resmı túrde bastaldy. Alǵashqy demonstratsııalyq ushý dál Alataý qalasynda ótti.
Synaqtar úshin Almatyǵa jaqyn ornalasqan respýblıkalyq trassa boıyndaǵy alań tańdaldy. Munda eldegi alǵashqy vertıport – eVTOL áýe apparattarynyń kóterilýi men qonýyna arnalǵan arnaıy alań salynyp jatyr. Bolashaqta bul aýmaqta UAM Center Eurasia ortalyǵy jáne Qazaqstannyń tolyqqandy vertıporty paıda bolady.
Kanat Bozymbaevtyń aıtýynsha, 2027 jyldyń ózinde-aq aerotaksı Alataý, Almaty áýejaıy jáne Qonaev qalasy arasynda jolaýshylar men júk tasymalyn júzege asyra bastaýy múmkin.
Qazirgi ýaqytta Kólik mınıstrligi synaqtyq ushýlarǵa arnalǵan ýaqytsha erejelerdi ázirlep, testtik reısterge ruqsattar berdi. Mamandar yqtımal baǵyttardy, jeldiń áserin, qaýipsiz ushý bıiktigin jáne jer bederiniń erekshelikterin jan-jaqty zerttep jatyr.
Aldyn ala esep boıynsha, Almaty ishindegi alys baǵyttarǵa aerotaksımen qatynaý quny bir adamǵa shamamen 7 myń teńge kóleminde bolýy múmkin. Bir apparat 5-ten 9 jolaýshyǵa deıin tasymaldaýǵa qarqarly.
Búginde Alataý áli de iri qurylys alańy retinde qalyptasý kezeńinde. Degenmen bılik ókilderi bul jobanyń aldaǵy jyldary óńirdegi ınvestıtsııa, logıstıka, tehnologııa jáne týrızm baǵyttarynyń mańyzdy ortalyqtarynyń birine aınalatynyna senim artyp otyr.
Eske salaıyq, buǵan deıin Alataý qalasyna 2 trıllıon teńgege jýyq ınvestıtsııa tartylatynyn habarlaǵan edik.
Sondaı-aq Alataý qalasynda 2 jyl ishinde qandaı ózgeris bolǵanyn jazǵanbyz.
