Adamzat tarıhynda ımmýndaý medıtsınanyń eń úlken jetistikteriniń biri boldy –epıdemıolog

«Koronavırýstyq ınfektsııa eshqaıda ketpeıdi. Alaıda,pandemııany toqtatyp, «kovıdke deıingi» ómirge oralý múmkindigi bar. Bul úshin eń durys ádis – KVI-ge qarsy vaktsınatsııa», - deıdi epıdemıolog- dáriger.

- Gúlim Sákenqyzy, vaktsınatsııanyń qandaı paıdasy bar?

- Vaktsınatsııa – bul juqpaly aýrýmen aýyrmaı ımmýnıtetti alý, sondaı-aq ınfektsııadan keıin yqtımal asqynýlardan ózińizdi qorǵaý múmkindigi.

Birden aıta ketý kerek, vaktsınatsııa ınfektsııadan 100% qorǵamaıdy, biraq asqynýdan nemese múgedektikten qorǵaıdy.

Adamzat tarıhynda ımmýndaý medıtsınanyń eń úlken jetistikteriniń birine aınaldy, jappaı ımmýndaýdyń sátsiz tájirıbesi joq. Osylaısha, sheshek derti vaktsınatsııanyń arqasynda búkil álemde joıylyp ketken jalǵyz aýrý bolyp qala beredi

- Vaktsınatsııa KVI taralýyn toqtata ala ma? Ondaǵan jáne júzdegen jyldar buryn búkil álemde basqa indetter taraldy. Jáne olar qandaı da bir jolmen toqtatyldy. Al qazirgi jaǵdaı....

- Koronavırýs eshqaıda ketpeıdi, ol endi bizben birge qalady. KVI vaktsınatsııasy – pandemııany toqtatýdyń eń senimdi ádisi jáne «kovıdke deıingi» ómirge oralýǵa múmkindik beredi. Vaktsınatsııa arqyly adamzat popýlıatsııasy koronavırýstyń asqynýyn jáne artyq ólimdi (ásirese qant dıabeti, demikpe, júrek-tamyr aýrýlary, gıpertonııa jáne t.b. sııaqty sozylmaly aýrýlary bar adamdarda) týdyrmaýǵa «májbúr etedi» dep kútilýde. Nátıjesinde koronavırýstyq ınfektsııa maýsymdyq aýrýǵa nemese asımptomatıkalyq tasymaldaýshyǵa aınalady.

Immýndaý mıllıondaǵan adamdardyń ómirin qorǵap, saqtap qaldy, mıllıondaǵan adamdarda

aýrýdyń taralýy men ómir boıy múgedektiktiń aldyn aldy. Bul tek koronavırýstyq ınfektsııa

jaıly emes. Medıtsınada «vaktsınamen basqarylatyn ınfektsııalar» termıni bar. Bul

vaktsınatsııa ólim-jitimniń, múgedektiktiń aldyn alatyn ınfektsııalar, al jappaı ımmýndaý kezinde qozdyrǵyshtyń aınalymyn jáne tipti onyń joıylýyn (ólimin) azaıtady. Mundaı ınfektsııalarǵa týberkýlez, dıfterııa, kókjótel, sirespe, qyzylsha, qyzamyq, parotıt jáne t. b. jatady.

ıAǵnı dál osy jerde jáne qazir bizdiń qolymyzda juqpaly aýrýlardy basqarý quraly bar jáne bul –vaktsına.

Vaktsınalardyń paıda bolýymen menıngıt (B tıpti gemofıldi taıaqshadan), polıomıelıt, qyzamyq jáne dıfterııa aýrýlary 95-100%-ǵa tómendedi.

- Vaktsınalar ózara qalaı erekshelenedi (reseılik, qytaı, amerıkandyq)? Túrli vaktsınanyń quramy qandaı bolady?

- Vaktsınalar óndiris tehnologııasymen, quramymen, saqtaý jaǵdaıymen erekshelenedi.

Osylaısha, reseılik Spýtnık V vaktsınasy vektorlyq bolyp tabylady. Bul neni bildiredi?

Ǵalymdar qaýipti emes, aýrý týdyrmaıtyn adenovırýsty tańdap, oǵan s-koronavırýs aqýyzy dep atalatyn aqýyzdy engizdi. Adenovırýs bizdiń ımmýndyq júıemizge koronavırýs aqýyzyn jetkizý arqyly ózi joıylady. Bizdiń aǵzamyz S-aqýyzyn engizýge ımmýndyq reaktsııany bastaıdy.

Nátıjesinde biz ózimizdi ınfektsııaǵa ushyratpaı ımmýnıtetti qalyptastyrýǵa úıretemiz.

Spýtnıktiń tıimdiligi shamamen 90% quraıdy. Bul degenimiz, 100 adamnyń tek 10-y vırýs juqtyrýy múmkin, biraq bul 10 adam KVI-di asqynýsyz qabyldaıdy.

Qytaılyq vaktsınalardyń quramyndaǵy vırýstar zerthanada jasandy túrde ósiriledi, sodan keıin arnaıy tehnologııanyń kómegimen óltiriledi.

Amerıkandyq zamanaýı vaktsına RNQ vaktsınasy dep atalady. Onyń quramynda vırýstyń geni bar, ol bizdiń aǵzamyzǵa jaýap beredi, ony beıtaraptandyrady jáne este saqtaıdy, eger tolyq vırýs juqtyrylsa, ımmýnıtet oǵan qalaı jaýap berýge – joıýǵa úıretilgen, osylaısha ınfektsııanyń damýyna múmkindik bermeıdi.

Barlyq tirkelgen koronavırýsqa qarsy vaktsınalar klınıkalyq synaqtardan ótti, tıimdiligi joǵary, qaýipsiz jáne aýrýdy týdyrmaıdy.

- Vaktsınatsııadan birinshi bolyp qandaı sanattaǵy adamdar ótedi?

- Qazaqstanda vaktsınatsııa birinshi aqpanda bastaldy. Birinshi kezekte vaktsınatsııalanatyn basym toptar anyqtaldy. Olar: medıtsına qyzmetkerleri, pedagogtar, quqyq qorǵaý organdarynyń qyzmetkerleri, vedomstvolyq medıtsınalyq qyzmetterdiń medıtsına qyzmetkerleri,medıtsınalyq-áleýmettik mekemelerdiń qyzmetkerleri, stýdentter, sozylmaly aýrýlary bar adamdar jáne azamattardyń qalǵan sanattary. Koronavırýsqa qarsy vaktsınatsııa TMKKK sheńberinde júrgiziledi, ıaǵnı tegin. Vaktsınatsııaǵa jazylý úshin óz emhanańyzǵa júginý qajet.

- Nelikten balalar men qarttardy vaktsınatsııalamaıdy?

- Balalar vaktsınalarynyń tıimdiligi men qaýipsizdigi týraly málimetter az bolǵandyqtan ǵana vaktsınatsııalanbaıdy. Múmkin bolashaqta adamzat tájirıbe jınaqtaǵan saıyn oǵan kelýi múmkin.

Qazaqstanda qart adamdarǵa da ekpe jasala bastady, koronavırýs ınfektsııasynan aǵa býyn kóp zardap shegýde. Sondyqtan vaktsınatsııa olarǵa asqynýlardyń aldyn alýǵa kómektesedi.

- Vaktsınanyń antıdeneleri qanshaǵa jetedi? Vaktsınanyń KVI ınfektsııasynan qorǵaıtyn múmkindigi bar ma?

- Qorǵanys fýnktsııalarynyń uzaqtyǵy – bul ár adamnyń jeke qasıetterine baılanysty.

Vaktsınany jasaýshylar Spýtnık V vaktsınatsııadan keıingi ımmýnıtet orta eseppen eki jylǵa sozylýy múmkin deıdi. Bul is júzinde solaı ma, ony Qazaqstanda vaktsınatsııalaý jappaı sıpat alǵan ýaqytta belgili bolady.

- Suhbat bergenińizge kóp rahmet!