Adal eńbek aınasy: Úrimjidegi qazaq júrgizýshiniń ómir joly - sheteldegi qazaq baspasózi
Kazinform HAA sheteldegi qazaq tilinde taraıtyn aqparat kózderine aptalyq sholýyn usynady.
Tashkent qalasy ákimdiginde Almaty ókilderimen kezdesý ótti – ÓzA
Tashkent qalasy ákimdiginde Almaty qalasynyń ókilderimen mazmundy kezdesý uıymdastyryldy.
Kezdesý barysynda eki megapolıstiń delegatsııalary baýyrlas qalalar arasyndaǵy ózara túsinistik pen seriktestikti nyǵaıtý máselelerin talqylady. Taraptar iri qalalardy damytýdyń zamanaýı úrdisterin saralap, ortaq syn-qaterler men múmkindikter tóńireginde pikir almasty.
Ásirese, qalalyq ınfraqurylymdy jańǵyrtý, turǵyndarǵa qolaıly orta qalyptastyrý jáne turaqty damý qaǵıdattaryn engizý baǵyttary negizgi nazarda boldy. Sonymen qatar, Tashkent pen Almaty arasyndaǵy baılanysty kúsheıtip, ózara tıimdi jobalardy iske asyrý perspektıvalary qarastyryldy.
Kezdesý aıasynda abattandyrý men kógaldandyrý salasyndaǵy ozyq tájirıbeler, sý resýrstaryn tıimdi basqarý jáne ırrıgatsııa júıelerin jetildirý máseleleri de talqylandy. Bul bastamalar qalalardyń ekologııalyq tepe-teńdigin saqtap, turǵyndardyń ómir sapasyn arttyrýǵa baǵyttalǵan.
Taraptar qala keńistigin damytý, jasyl aımaqtardy ulǵaıtý jáne tabıǵı resýrstardy utymdy paıdalaný arqyly zamanaýı ýrbanıstik ortany qalyptastyrý tájirıbesimen bólisip, aldaǵy ýaqytta yntymaqtastyqty odan ári tereńdetýge ýaǵdalasty.
Adal eńbek aınasy: Úrimjidegi qazaq júrgizýshiniń ómir joly – CNR
Tańǵy kún sáýlesi Tıan-Shan taýlarynan asyp, Úrimji qalasyna tógildi. Qala turǵyndary bir kúndik qarbalas tirshiligin bastap jatqan sátte, biz kóshe avtobýsynyń júrgizýshisi Qaırat Qumarulyn bas beketten jolyqtyrdyq, dep jazady Qytaıdyń «Ortalyq halyq radıosy».
Atalǵan BAQ-tyń dereginshe, «Erdiń atyn eńbek shyǵarady» deıdi halyq danalyǵy. Qaırat Qumarulynyń boıynda qarapaıym eńbekke adaldyqpen qatar, jurtshylyqqa janashyrlyq tanytatyn asyl qasıetter de mol. Bul onyń azamattyq kelbetin aıqyndaı túsedi.
Úrimji qalalyq qoǵamdyq kólik basqarmasyna qarasty 1-tasymal bóliminiń 5-avtoparki partııa uıymynyń hatshysy Hýn ıÝanchúnniń aıtýynsha, Qaırat Qumaruly – №76 baǵytta qyzmet atqaryp júrgen úzdik júrgizýshilerdiń biri. Ol ár ult ókilderine shynaıy nıetimen qyzmet kórsetedi. Ásirese qarttarǵa, múmkindigi shekteýli jandarǵa, naýqastarǵa kómegin aıamaıdy.
Qaırat Qumarulynyń aıtýynsha, ol osy jumysty istep kele jatqanyna 20 jyldan astam ýaqyt bolǵan.
№76 baǵyt Úrimji qalasynyń ortalyǵyn boılaı ótedi. Baǵyt boıynda mektepter, aýrýhanalar, saýda ortalyqtary ornalasqan.
- Eńbekshiler kúni qarsańynda barlyq qoǵamdyq kólik júrgizýshilerin kásibı merekesimen quttyqtaımyz. Sizderdiń eńbekterińiz – el ıgiligi jolyndaǵy mańyzdy qyzmet, dep jazady qytaılyq basylym.
Aıta keteıik, Qytaıda 1 mamyr – Halyqaralyq eńbek kúni (qytaısha: 劳动节, Laodýn tsze) retinde atap ótiledi. Bul kún — jumysshylardyń eńbegin qurmetteýge arnalǵan halyqaralyq mereke. Qytaıda ol memlekettik mańyzdy merekelerdiń biri bolyp sanalady.
Sondaı-aq osy aptada Beıjińde shyǵatyn «Ortalyq halyq radıosy» saıtynda «Qorǵas shekara ótkelinde Qytaı–Eýropa júk poıyzdarynyń sany 3000-nan asty» degen taqyryptaǵy aqparat jarııalandy.
Atalǵan BAQ-tyń dereginshe, bıyl 21 sáýirge deıin Qorǵas temir jol shekara ótkeli arqyly qatynaǵan Qytaı–Eýropa (Ortalyq Azııa baǵyty) júk poıyzdarynyń sany 3000-nan asty.
Jyl basynan beri Shyńjań-Uıǵyr avtonomııalyq aýdany syrtqy saýdada aıtarlyqtaı ósim kórsetip, ımport-eksport kólemi boıynsha oń nátıjelerge qol jetkizdi.
Qorǵas temir jol ótkeli ashylǵaly beri Qytaı–Eýropa (Ortalyq Azııa) baǵytyndaǵy júk poıyzdarynyń jalpy sany 55 myńnan asyp otyr. Qazirgi tańda poıyz baǵyttarynyń sany 91-ge jetip, olar 18 eldiń 46 qalasy men óńirin baılanystyrady.
Sonymen qatar, tasymaldanatyn júk túrleriniń sany 200-den asqan.
«Dýlaty» jáne «Baqty» keden beketterinde júk pen jolaýshylar sany artty – «Halyq gazeti»
«Baqty» shekara ótkeliniń qyzmetinen alynǵan málimetke sáıkes, bıylǵy jyldyń birinshi toqsanynda atalǵan keden beketi arqyly elge kirip-shyqqan adamdar sany 51,5 myńnan asty. Bul ótken jyldyń sáıkes kezeńimen salystyrǵanda 78,39%-ǵa joǵary kórsetkishti kórsetti, dep jazady Halyq gazeti.
Osy kezeńde «Baqty» kedeni arqyly ótken kólik quraldarynyń sany 24,2 myńnan asyp, byltyrǵy jylmen salystyrǵanda 49,88%-ǵa artqan. Bul shekara ótkelindegi qozǵalys qarqynynyń edáýir jandana túskenin ańǵartady.
Sonymen qatar, qańtar-sáýir aılary aralyǵynda Qazaqstan men Qytaı arasyndaǵy mańyzdy shekaralyq keden beketteriniń biri «Dýlaty» shekara beketi de joǵary kórsetkishterge qol jetkizdi.
Atap aıtqanda, 21 sáýirge deıin beket arqyly ótken jolaýshylar sany 48 myńnan asyp, ótken jylmen salystyrǵanda 47,6%-ǵa ósti. Al túrli kólik quraldarynyń sany 31 myńnan asyp, 40,8%-ǵa artqan.
Budan bólek, 23 sáýirde jel energetıkasyna arnalǵan týrbına tsılındrlerin tasymaldaǵan iri gabarıtti júk kólikteri «Dýlaty» beketi arqyly Qazaqstan aýmaǵy arqyly Ózbekstanǵa baǵyt aldy. Uzyndyǵy 30 metrden asatyn bul qurylǵylar úshin shekara qyzmeti «jasyl dáliz» uıymdastyryp, kedendik rásimderdi jedel ári kedergisiz júrgizýge múmkindik jasady.
Sondaı-aq, osy aptada Halyq gazetinde «Hýatszıan shatqaly kópiri «Eń bıik kópir» retinde Gınnestiń rekordtar kitabyna endi» degen taqyryptaǵy aqparat jaryq kórdi.
Atalǵan basylymnyń málimetinshe,28 sáýir kúni qatań ólsheýler men tekserýlerden keıin Gýıchjoýdaǵy Hýatszıan shatqaly kópiri resmı túrde «Eń bıik kópir» retinde Gınnestiń rekordtar kitabyna engen.
Hýatszıan shatqaly kópiriniń sońǵy rastalǵan bıiktigi 626,01 metrdi quraıdy. Bul burynǵy 565,4 metrlik álemdik rekordtan asyp túsedi dep habarlady. Hýatszıan shatqaly kópiri Gýıchjoý ólkesindegi Lıýan ekspress jolyndaǵy mańyzdy ınjenerlik joba bolyp tabylady. Ol 2025 jyldyń 28 qyrkúıeginde kólik qozǵalysyna ashyldy.
Túrkııada shaı tutyný kólemi kúnine 245 mln staqanǵa jetedi - TRT
Túrkııa álemdegi eń kóp shaı tutynatyn elderdiń biri. Elde táýligine 245 mıllıonnan astam staqan shaı ishiletini anyqtaldy.
Mamandardyń málimetinshe, halyqtyń 96 paıyzy kún saıyn shaı tutynady. Jan basyna shaqqandaǵy jyldyq qurǵaq shaı kólemi 3,5–4 kılogrammdy quraıdy. Osy kórsetkish boıynsha Túrkııa álemde aldyńǵy orynda.
Bul týraly osy aptada Túrkııa Radıo Televızııa portaly habarlady.
«TRT»-nyń dereginshe, shaı ósimdigi alǵash ret Qytaı jerinen taralǵan. Al Túrkııada shaı mádenıeti Osmanly ımperııasy kezeńinde XVII ǵasyrdan bastap qalyptasa bastady. Degenmen ónerkásiptik óndiris XX ǵasyrdyń basynda jolǵa qoıyldy.
1917 jyly agronom Alı Ryza Erten júrgizgen zertteýler nátıjesinde Qarateńiz aımaǵy shaı ósirýge qolaıly óńir retinde anyqtaldy. 1924 jyly qabyldanǵan zań negizinde Rıze óńirinde shaı óndirisi resmı túrde bastaldy.
Qazirgi ýaqytta Túrkııa shaı óndirý boıynsha álemde úshinshi orynda. Ónimniń basym bóligi Qarateńiz óńirinde, ásirese Rıze qalasynda ósiriledi. Sondaı-aq Trabzon, Artvın, Ordý jáne Gıresýn aımaqtarynda da shaı óndirisi damyǵan.
Sarapshylardyń aıtýynsha, shaı Túrkııada tek sýsyn ǵana emes, áleýmettik mádenıettiń mańyzdy bóligi sanalady. Elde qonaq shaqyrýdyń belgisi retinde «shaı ishýge shaqyrý» keń taralǵan.
Túrik shaıy ádette jińishke beldi shyny staqanda usynylady. Mundaı pishin shaıdyń tómengi bóligin ystyq kúıinde saqtap, joǵarǵy bóligin tezirek salqyndatýǵa múmkindik beredi. Sonymen qatar staqan shaıdyń túsin aıqyn kórsetedi. Túrikter shaıdyń eń durys reńkin «tavşan kanı» dep ataıdy.
Aıta keteıik, Túrkııada óndiriletin shaıdyń basym bóligi ishki naryqta tutynylady. Sonymen qatar sońǵy jyldary ónim túrlerin ártaraptandyrý baǵytynda da jumystar júrgizilip keledi.
Sondaı-aq osy aptada «TRT» basylymynda «Túrkııanyń týrızm tabysy birinshi toqsanda 9,9 mlrd dollardan asty» degene taqyryptaǵy aqparat jarııalandy.
Túrkııa Statıstıka ınstıtýty 2026 jyldyń qańtar-naýryz aılaryna arnalǵan týrızm statıstıkasyn jarııalady. Resmı málimetke sáıkes, eldiń týrızm tabysy ótken jyldyń sáıkes kezeńimen salystyrǵanda 4,2%-ǵa ósip, 9 mlrd 896 mln 456 myń AQSh dollar boldy.
Onyń ishinde kelýshilerden túsken tikeleı tabys 9 mlrd 694 mln 574 myń dollar bolsa, tranzıttik jolaýshylardan túsken kiris 201 mln 883 myń dollar. Týrızm tabysynyń 25,6%-y shetelde turatyn Túrkııa azamattarynyń úlesine tıesili.
Túrkııalyq BAQ-tyń dereginshe, esepti kezeńde týrısterdiń shyǵyn qurylymynda jeke shyǵyndar basym boldy – 8 mlrd 469 mln 691 myń dollar. Al pakettik týrlarǵa jumsalǵan qarajat kólemi 1 mlrd 224 mln 883 myń dollar.
Sonymen qatar, kelýshilerdiń bir túnge shaqqandaǵy ortasha shyǵyny 102 dollar, al shetelde turatyn Túrkııa azamattarynda bul kórsetkish 72 dollar boldy.
Túrkııaǵa kelýshilerdiń negizgi maqsattary: 55,3% – saıahat, oıyn-saýyq jáne mádenı is-sharalar, 26,8% – týystar men dostarǵa barý, 8,2% – saýda-sattyq. Osy kezeńde shetelge shyqqan Túrkııa azamattarynyń sany 13,1%-ǵa artyp, 2 mln 936 myń 279 adamǵa jetti. Olardyń jan basyna shaqqandaǵy ortasha shyǵyny 758 dollar.
