Abzal Quspan: Jańa Konstıtýtsııa — adamǵa baǵyttalǵan memlekettik basqarýdyń jańa fılosofııasyn qalyptastyrady

ASTANA. KAZINFORM — Konstıtýtsııa jobasy tek quqyqtyq qujat qana emes, adamǵa baǵyttalǵan memlekettik basqarýdyń jańa fılosofııasyn qalyptastyrady. Bul jóninde QR Parlamenti Májilisiniń depýtaty Abzal Quspan «Konstıtýtsııalyq reforma jáne qoǵamdyq dıalog: keleshekke baǵdar» atty sarapshylar alańynda málimdedi.  

Depýtat Konstıtýtsııa jobasynyń azamat quqyqtaryn qorǵaý baǵytyndaǵy negizgi jańalyqtaryna toqtaldy.

— Jańa Konstıtýtsııanyń basty maqsaty — azamattardyń quqyqtary men bostandyqtaryn nyǵaıtyp, ádiletti memleket qurý. Negizgi zańnyń preambýlasynda adam, onyń ómiri, quqyqtary men bostandyqtary memlekettiń eń joǵary qundylyqtary retinde belgilengen, — dedi Abzal Quspan.

Onyń aıtýynsha, jobada azamattardyń quqyqtaryn qorǵaýǵa erekshe mán berilgen. Memleket árbir adamnyń ar-namysy men qadir-qasıetin qorǵaýǵa, jeke ómiriniń qol suǵylmaýyn qamtamasyz etýge mindetti. Sonymen qatar zań aldyndaǵy teńdik qaǵıdasy kúsheıtilip, azamattardyń quqyqtary buzylǵan jaǵdaıda olardy ádil qorǵaýdyń tıimdi tetikteri qarastyrylǵan.

Depýtat jańa Konstıtýtsııa jobasyndaǵy mańyzdy jańalyqtardyń biri — jeke tulǵany qorǵaýdyń quqyqtyq kepildikterin kúsheıtý ekenin atap ótti. Osy maqsatta halyqaralyq tájirıbede keńinen tanymal «Mıranda qaǵıdasyna» uqsas normalardy engizý usynylady.

— Bul qaǵıda boıynsha adamdy ustaý kezinde oǵan óziniń negizgi quqyqtary túsindirilýi tıis. Atap aıtqanda, azamattyń úndemeý quqyǵy, advokattyń kómegin paıdalaný quqyǵy jáne qajet bolǵan jaǵdaıda tegin zań kómegin alý múmkindigi qamtamasyz etiledi, — dedi depýtat.

Sonymen qatar jańa Konstıtýtsııa jobasynda advokatýra ınstıtýtynyń rólin kúsheıtýge erekshe kóńil bólingen. Advokatýrany Konstıtýtsııa deńgeıinde bekitý azamattardyń quqyqtaryn qorǵaýdyń qosymsha kepildikterin qalyptastyrýǵa múmkindik beredi.

Jobada quqyqtyq sýverenıtet qaǵıdasyna da erekshe nazar aýdarylǵan. Bul qaǵıda boıynsha Konstıtýtsııa memleket aýmaǵyndaǵy eń joǵary zańdyq kúshke ıe bolady, al halyqaralyq sharttar ulttyq negizgi zańnan joǵary turmaýy tıis.

Konstıtýtsııalyq reformanyń taǵy bir mańyzdy baǵyty — Konstıtýtsııalyq Sot ınstıtýtyn kúsheıtý. Usynylyp otyrǵan ózgeristerge sáıkes, Konstıtýtsııalyq Sot memlekettik organdarmen qatar azamattardyń da ótinishterin qaraı alady. Eger qandaı da bir normatıvtik quqyqtyq akt azamattyń konstıtýtsııalyq quqyqtaryn buzsa, azamat tikeleı Konstıtýtsııalyq Sotqa júginý múmkindigine ıe bolady.

Depýtattyń pikirinshe, jańa Konstıtýtsııa quqyqtyq ári ádiletti memleket qurýǵa baǵyttalǵan mańyzdy qadam bolmaq.

— Konstıtýtsııada belgilengen teńdik qaǵıdasyna sáıkes, ultyna, dinı nanymyna nemese áleýmettik jaǵdaıyna qaramastan barlyq azamattardyń quqyqtary birdeı qorǵalýy tıis. Sondyqtan jańa Konstıtýtsııanyń basty maqsaty — árbir azamattyń óz áleýetin iske asyrýyna, jeke tabysqa jetýine jáne ál-aýqatyn arttyrýyna múmkindik beretin ádiletti quqyqtyq júıe qalyptastyrý, — dep túıindedi Abzal Quspan.

Sarapshylar alańyndaǵy talqylaý konstıtýtsııalyq reformanyń tek memlekettik ınstıtýttardy jańǵyrtýǵa ǵana emes, sonymen qatar azamattardyń quqyqtary men bostandyqtaryn qorǵaýǵa baǵyttalǵan qundylyqtyq negizdi qalyptastyrýǵa arnalǵanyn kórsetti.