ABD ýl - ÁZIZ BAB KÚMBEZІ
sp;Abd ýl - Ázız bab kúmbezi - Qarahan dáýiriniń ǵuryptyq sáýlet óneri eskertkishi. Eskertkish ІH ǵasyrda salynǵan. Kúmbez Ońtústik Qazaqstan oblysynyń Saıram aýdanynda ornalasqan.
Qoja Ahmet Iasaýıdiń «Rısala» atty bizge qoljazba kúıinde jetken kitapta Abd ýl-Ázız bab Muhamed paıǵambardań jolyna túsken alǵashqy kisilerdiń biri ekendigi aıtylady. Ony esiminiń sońyna qosylǵan «bab» degen sóz de baıqatady. Abd ýl-Ázızder Saıramdaǵy Ibrahım atamen (Qoja Ahmet Iasaýıdiń ákesi) jáne Otyrardaǵy Arystan babpen atalas bolǵan.
Abd ýl-Ázız bab kúmbezi HVІ ǵasyrda qaıtadan qalpyna keltirilgen. Ony qaıta saldyrǵan qazaq hany Naýryzahmet (Baraq) degen málimetter bar.
Abd ýl-Ázız bab kúmbezi - Saıramdaǵy eń úlken keshen. Bul Ońtústik Qazaqstan jerindegi Orta ǵasyrdaǵy ǵuryptyq sáýletshilik kezinde qalyptasqan dástúrli portaldy-kúmbezdi qurylys úlgisimen turǵyzylǵan. Sharshy pishindi kúıdirilgen kirpishterden qalanǵan. Keıin negizgi kólemine tóbesi kúmbezben jabylǵan eki úı janastyra salynǵan.
Negizgi ortalyq bóligi bıik moıyndyqqa turǵyzylǵan kúmbezben aıaqtalǵan. Portaldy naqyshtaý isinde kirpishti mánerlep qalaý, shıratpa órmesimen oralǵan jartylaı baǵana ornatý tásili qoldanylǵan. Іshki qurylymynda sharshy pishindi úsh bólme ózara keń oıyqpen jalǵasqan, ortalyq bólme kireberisine qarama-qarsy mıhrab ornalasqan. Edeni kirpishten qalanǵan.
Kirer aýzy tekshelenip, eki tirek aralyǵynyń doǵa tárizdi jabynymen tizilgen, eki jaq bosaǵasyna baǵanalar ornatylǵan. Keshendi sońǵy jóndeýden ótkizgen qurylysshylar kúmbezdiń bastapqy jobasyn saqtaýǵa tyrysqan.
Derek kózi:
Qazaqstan ulttyq entsıklopedııasy, 1 tom
