9 shilde. QAZAQPARAT KÚNTІZBESІ: ATAÝLY KÚNDER, OQIǴALAR, ESІMDER

9 shilde, DÚISENBІ

Argentınanyń Memlekettik meıramy - Táýelsizdik kúni. Argentına - Ońtústik Amerıkanyń ońtústik-shyǵys bóligin tolyǵymen alyp jatqan memleket. Ońtústiginde jáne batysynda Chılımen, soltústiginde Bolıvııa, Paragvaımen, soltústik-shyǵys jáne shyǵysynda Brazılııa, Ýrýgvaımen shektesedi. Ákimshilik jaǵynan 22 provıntsııaǵa, 1 ulttyq terrıtorııaǵa jáne 1 federaldy astanalyq okrýgke bólinedi. Astanasy - Býenos-Aıres qalasy. Resmı tili - ıspan tili. Aqsha birligi - peso. Argentına konstıtýtsııasy boıynsha Federatıvtik Respýblıka. Al basqarý formasy boıynsha parlamentarızm elementteri bar Prezıdenttik Respýblıka. Memleket jáne úkimet basshysy - Prezıdent. Sonymen qatar eldiń qarýly kúshteriniń bas qolbasshysy bolyp sanalady. Joǵary zań shyǵarýshy organy Senat jáne Depýtattar palatasynan turatyn Ulttyq kongress.

Qazaqstan Respýblıkasy men Argentına arasyndaǵy dıplomatııalyq qarym-qatynas 1993 jylǵy maýsymnyń 25-de ornatyldy.

Mıǵraj túni. Paıǵambar jeti kókke kóterilgen tún (Musylman meıramy).

619 jylǵy Mıǵraj túninde paıǵambarymyz hazireti Muhammed Mekkedegi ál-Haram meshitinen Quddystaǵy (Ierýsalım) ál-Aqsa meshitine bir sátte ısra jasady (túngi sapar arabtarda «ısra» dep atalady). Odan Mıǵrajǵa, ıaǵnı jeti qat kókke kóterilip, dúnıeden ótken barlyq paıǵambarlarmen kezdesip, únemi qulshylyqta júretin perishtelermen jolyqty. Qudiretti Jaratýshymyzdyń túrli belgi-aıattaryn kórip, Onymen tildesti. Bes ýaqyt namaz osy túnde paryz etildi.

ESTE QALAR OQIǴALAR

11 jyl buryn (2001) Qazaqstan Respýblıkasynyń «Ǵylym týraly» Zańy jaryq kórdi.

38 jyl buryn (1974) Keńes Odaǵy geologııalyq jáne geofızıkalyq máselelerdi sheshý úshin «Meteor-18» jasandy jer serigin ushyrdy.

5 jyl buryn (2007) Atyraý memlekettik ýnıversıteti janyndaǵy arheologııa-etnografııalyq ortalyqtyń kezekti ekspedıtsııasynyń músheleri sarmat dáýirinen jetken alty obany tapty.

Sarmat dáýirine qatysty birneshe kóne qumyra, ejelgi halyqtyń basqa da tutynǵan ydys-aıaqtary Atyraý oblysynyń Qyzylqoǵa aýdanynan tabyldy.

3 jyl buryn (2009) Astanada TMD-da alǵashqy avtomobıldiń tozǵan shınalaryn óńdeıtin zaýyt iske qosyldy.

Zaýyttyń qýaty - jylyna 21 myń tonna rezeńke úgindileri. Zaýyttan shyqqan rezeńke úgindileri sport, balalar alańdary, stadıon betterin jabýǵa, jol ústi belgilerin, jaıaý júrginshiler joldarynyń jabyndysyn, temirjoldardy, jol jıektemeleri jáne qudyqtardyń qaqpaqtaryn jasap shyǵarýǵa paıdalanylady.

Germanııa tehnologııalary qoldanylǵan jobany Qazaqstan damý banki qarjylandyrdy.

3 jyl buryn (2009) Astanada 254 kólik quralyna eseptelgen kópqabatty jerasty turaǵy ashyldy.

Avtoturaq Respýblıka dańǵyly boıyndaǵy №7 meken-jaıynda ornalasqan. Jańa avtoturaq jalpy aýdany 10112 sharshy metrdi quraıtyn 4 qabattan turady.

Nysan turaq qyzmeti úshin aqy tóleýge bolatyn jartylaı avtomattandyrylǵan nemis tehnıkasymen jabdyqtalǵan.

3 jyl buryn (2009) «Qazposhta» AQ Qazaqstan Respýblıkasynyń aýmaǵynda «Ejelgi Qazaqstannyń qarýy jáne qarý-jaraǵy» toptamasynyń kórkemdik markasyn aınalymǵa engizdi.

Markada XVIII ǵasyrdaǵy batyrdyń qalqany bir top jaýyngerdiń beınesinde beınelengen. Marka tórt boıaýda ofset, buǵylap tesý taraqty ádisi boıynsha oryndalǵan, ólshemi 50 h 38 mm, al tırajy 30 myń dana. Sýretshi - Danııar Muhamedjanov. Markalar Beıjińniń (QHR) poshtalyq tóleý tańbalar fabrıkasynda basyp shyǵarylǵan.

106 jyl buryn (1906) Reseıdiń Vyborg qalasynda birinshi Memlekettik dýmanyń taralýyn zańsyz dep tanyǵan depýtattar halyqqa úndeý joldady. Bul úndeý tarıhta Vyborg úndeýi degen atpen qalǵan. Dýmany taratý týraly patsha jarlyǵyna qarsy halyqty salyq tóleýden, áskerı mindetkerlikti óteýden bas tartyp, narazylyq bildirýge shaqyrǵan bul úndeýge qol qoıǵan 200-ge jýyq depýtattyń basym kópshiligin kadetter partııasynyń ókilderi qurady. Olardyń qatarynda Álıhan Bókeıhanov pen Sálimgereı Jantórın de boldy. 1907 jyly jeltoqsanda úndeýge qol qoıýshylar sotqa tartylyp, olardyń ishinde 167 adam 3 aı merzimge abaqtyǵa jabylyp, endigi jerde Dýmaǵa múshe bolý quqyǵynan aıryldy.

21 jyl buryn (1991) Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń Jarlyǵymen Memlekettik salyq qyzmeti quryldy.

ESІMDER

84 jyl buryn (1928) tehnıka ǵylymynyń doktory, professor, Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq ǵylym akademııasynyń akademıgi Qazaqstannyń eńbek sińirgen ǵylym qaıratkeri, Qazaqstan Memlekettik syılyǵynyń laýreaty ÝSTIMENKO Borıslav Petrovıch dúnıege keldi.

Óskemen qalasynda týǵan. Qazaq memlekettik ýnıversıtetin bitirgen. 1951-1975 jyldary - Qazaq energetıkalyq ǵylymı-zertteý ınstıtýtynyń aspıranty, kishi, aǵa ǵylymı qyzmetkeri, zerthana meńgerýshisi. 1975 jyldan osy ınstıtýt dırektorynyń ǵylymı jumystar jónindegi orynbasary, 1988-1992 jyldary dırektory bolyp qyzmet atqarǵan. 1992 jyldan zerthana meńgerýshisi bolyp istegen.  Ǵalymnyń negizgi ǵylymı eńbekteri jylý energetıkasy, jylý fızıkasy, qoldanbaly gaz dınamıkasy máselelerine jáne bý generatorynyń ottyǵy men janarǵysyn modeldeýge arnalǵan. Jylý energetıkasy jáne óndiristiń basqa da salalarynda keńinen qoldanylyp júrgen gıdromehanıka jáne suıyqtyq pen gazdyń týrbýlenttik aǵysynda aınalatyn jylý almasýǵa, baıaý jáne aǵystyń basqa da kúrdeli túrleriniń aerodınamıkasyna teorııalyq negiz jasap, tereń zertteýler júrgizdi. Qazirgi kezde onyń basshylyǵymen qýatty energetıkalyq bloktyń qazan agregattary gabarıtin eleýli azaıtatyn jáne olardyń tıimdiligin arttyratyn jańa, joǵary tıimdilikti ottyqty jáne janarǵyly qurylǵylar zerttelip jasaldy. 350-den astam ǵylymı eńbektiń, onyń ishinde 9 monografııanyń avtory.

«Qurmet belgisi» ordenimen, medaldarmen marapattalǵan. 

78 jyl buryn (1934) ekonomıka ǵylymynyń doktory, professor SPEKTOR Mıhaıl Davydovıch dúnıege keldi.

Odessa aýyl sharýashylyǵy ınstıtýtyn bitirgen. Aqmola jerge ornalastyrý ekspedıtsııasynyń ınjeneri, Tselınograd aýyl sharýashylyǵy ınstıtýtynyń kafedra meńgerýshisi, dotsenti, fakýltet dekany, professory qyzmetterin atqardy.

Ǵalymnyń negizgi ǵylymı eńbekteri aýyldy qaıta ornalastyrýdyń áleýmettik-ekonomıkalyq máselelerine arnalǵan.

53 jyl buryn (1959) sýretshi, músinshi, Qazaqstan Sýretshiler odaǵynyń múshesi JUMABAI Ádilet Asqaruly dúnıege keldi.

Taraz qalasynda týǵan. Almaty kórkemsýret ýchılışesin, Almaty memlekettik teatr-kórkemsýret ınstıtýtyn bitirgen. Qazirgi ýaqytta T.Júrgenov atyndaǵy Qazaq ulttyq óner akademııasynda oqytýshy bolyp isteıdi.

Onyń týyndylary respýblıkalyq kórmelerge qoıylǵan. 1996 jyly Almaty qalasyndaǵy Respýblıka alańynda ornatylǵan «Táýelsizdik monýmenti» kompozıtsııasynyń quramyndaǵy «Barys ústindegi Altyn adam» eskertkishin, «Saqtar» men «Qazaqtar» barelevterin jasaǵan. Á.Jumabaıdyń «Aısha bıbi», «Kúltegin», «Abaı», «Kóshpendiler», «Qazaq anasy» atty músinderi bar.

48 jyl buryn (1964) akter JUMANOV Evgenıı Nurıuly dúnıege keldi.

Pavlodar qalasynda týǵan. Shyǵarmashylyq qyzmetin Pavlodar oblystyq drama teatrynan bastaǵan. Oral  oblystyq  orys drama teatrynda, Memlekettik orys akademııalyq drama teatrynda óner kórsetken. 1996 jyldan Respýblıkalyq orys balalar men jasóspirimder teatrynyń akteri.

E.Jumanov teatr sahnasynda Romeo (Ý.Shekspır «Romeo - Djýletta»), Kalıgýla (A.Kamıý «Kalıgýla»), Salerı (A.Pýshkın «Motsart pen Salerı»), Hose (P.Perıme «Karmen»), t.b. rólderinde oınaǵan. «Toǵysqan taǵdyrlar» teleserıalynda Shámil Baıjanovtyń beınesin somdaǵan. Ol sonymen qatar teledıdar baǵdarlamalaryn júrgizýshi retinde de tanymal. 

193 jyl buryn (1819-1867) amerıkandyq ónertapqysh HOÝ Ilaıes dúnıege keldi.

Massachýsets shtatynyń Spenser qalasynda týǵan. Toqyma mashınasy zaýytynda, saǵat jóndeý sheberhanasynda istegen. 1846 jyly 5 jyldyq eńbeginiń arqasynda tigin mashınasyn jasap shyǵaryp, oǵan patent aldy. Atalǵan mashınany Anglııada satý quqyǵyn tiginshi Ý.Tomasqa 250 fýnt sterlıngke berip, onymen birge Tumandy Albıon elinde alǵashqy týyndysyn satylymǵa shyǵardy. 1867 jyly jetildirilgen mashına Parıj kórmesinde altyn medalǵa ıe boldy

67 jyl buryn (1945-1998) ınjener-ekonomıst NOSIKOV Nıkolaı Tımofeevıch dúnıege keldi.

Reseı Federatsııasynda týǵan. Novosibir temir jol kóligi ınjenerleriniń ınstıtýtyn, Almaty joǵary partııa mektebin bitirgen.

Qazaqstannyń Lenındik kommýnıstik jastar odaǵynyń Shemonaıha raıkomynyń birinshi hatshysy, Shyǵys Qazaqstannyń obkom partııasynyń nusqaýshy, «Altaısvınetsstroı» partkomy hatshysy, Óskemen qalalyq atqarý komıtetiniń tóraǵasy, Óskemen qalalyq partııa komıtetiniń birinshi hatshysy, qalalyq keńestiń tóraǵasy, Óskemen qalalyq ákimshiliginiń basshysy, «Ekspress» AQ uıymdastyrý dırektsııasy bastyǵynyń orynbasary, Shyǵys Qazaqstan oblysy ákiminiń orynbasary qyzmetterin atqarǵan.

Qazaq KSR Joǵarǵy Keńesiniń 12-shaqyrylymyndaǵy depýtattyqqa kandıdat.

«Qurmet Belgisi» ordenimen jáne medaldarmen marapattalǵan.

66 jyl buryn (1946-2008) jýrnalıst, saıasattanýshy ERMEKBAEV Qýanysh Ermekbaıuly dúnıege keldi.

Ońtústik Qazaqstan oblysynyń Jetisaı aýdanynda týǵan. Qazaq memlekettik ýnıversıtetin, Almaty joǵary partııa mektebin bitirgen. 1971-1973 jyldary - Qazaq radıosynyń redaktory, aǵa redaktory. 1973-1975 jyldary - Qazaqstan LKJO Ortalyq Komıtetiniń nusqaýshysy. 1975-1976 jyldary - Sovet aýdandyq partııa komıtetiniń nusqaýshysy. 1976-1979 jyldary - Qazaq KSR-i Memlekettik teleradıo bóliminiń meńgerýshisi. 1979-1980 jyldary - Qazaq kásipodaq keńesiniń nusqaýshysy. 1980-1981 jyldary - Alataý aýdandyq komıtetiniń nusqaýshysy. 1981-1984 jyldary - Qazaq KSR-i Joǵarǵy Keńesi Tóralqasynyń aǵa nusqaýshysy. 1984-1991 jyldary - Qazaqstan Kompartııasy Ortalyq Komıtetiniń nusqaýshysy, sektor meńgerýshisi, jalpy bólim meńgerýshisiniń orynbasary, birinshi orynbasary. 1991-1993 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Mınıstrler Kabıneti jáne Prezıdent Apparatynyń jalpy bólimi meńgerýshisiniń orynbasary, birinshi orynbasary. 1993-1994 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti hatshylyǵy meńgerýshisiniń orynbasary. 1994-1995 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Mınıstrler Kabınetiniń Іs basqarmasy jalpy bólim meńgerýshisi. 1995-1997 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Úkimeti Apparaty basshysynyń orynbasary. 1997-2008 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Premer-mınıstri Keńsesi Baqylaý jáne qujattamalyq qamtamasyz etý bóliminiń meńgerýshisi.

«Qurmet» ordenimen, medalmen jáne Qazaqstan Respýblıkasynyń Qurmet gramotasymen marapattalǵan.

36 jyl buryn (1976) «Ulttyq ınnovatsııalyq qor» AQ-ynyń basqarma tóraǵasy, tehnıka ǵylymdarynyń kandıdaty QULSEIІTOV Aıdyn Jeńisuly dúnıege keldi.

Óskemen qalasynda týǵan. Shyǵys Qazaqstan memlekettik tehnıkalyq ýnıversıtetin, Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti janyndaǵy Memlekettik qyzmet akademııasyn bitirgen. Jarnama jónindegi agent, «Janna» JShS-iniń menedjeri bolyp qyzmet atqarǵan. 1997-1999 jyldary - «Olja» JShS-iniń bas menedjeri, dırektorynyń orynbasary. 1999-2000 jyldary - «Latıfa» JShS-iniń bas dırektory. 2000-2003 jyldary - Óskemen qalalyq Indýstrııa, ekologııa jáne baılanys bóliminiń bas mamany, bólim bastyǵy. 2004-2008 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Indýstrııa jáne saýda mınıstrligi Strategııalyq josparlaý jáne jıyntyq taldaý departamenti dırektory, bólim bastyǵy, basqarma bastyǵy, Indýstrıaldy saıasat departamentiniń dırektory. 2008 jyly - Qazaqstan Respýblıkasy Energetıka jáne mıneraldy resýrstar mınıstrligi Strategııalyq josparlaý jáne salaaralyq retteý departamentiniń dırektory. 2008-2009 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti Ákimshiligi Áleýmettik-ekonomıkalyq monıtorıng bólimi meńgerýshisiniń orynbasary. Qazirgi qyzmetinde 2009 jyldyń qyrkúıeginen bastap isteıdi.

70 jyl buryn (1942) M.H.Dýlatı atyndaǵy Taraz memlekettik ýnıversıtetiniń birinshi prorektory, pedagogıka ǵylymdarynyń doktory, professor BAISERKE Leshan Ámirbekuly dúnıege keldi.

Jambyl oblysynyń  Jambyl aýdanynda týǵan. QazPI -di (1966 , qazirgi QazUPÝ ) jáne Máskeý memlekettik ýnıversıtetiniń aspırantýrasyn (1976 ) bitirgen. Jambyl gıdromelıoratsııalyq-qurylys ınstıtýtynda oqytýshy, aǵa oqytýshy (1966 -1973 ), kafedra meńgerýshisi , dekan (1976 -1994 ) qyzmetterin atqardy. 1996 jyldan Taraz memlekettik ýnıversıtetiniń prorektory. Qazirgi qyzmetinde - 1998 jyldan beri.. 70-ke jýyq ǵylymı eńbektiń, onyń ishinde 5 monografııanyń avtory. 13-saılanǵan QR Joǵarǵy Keńesiniń depýtaty boldy.

43 jyl buryn (1969) Shyǵys Qazaqstan oblysy prokýrorynyń birinshi orynbasary QUL-MUHAMMED Muratǵalı Abraruly dúnıege keldi.

Semeı oblysynyń Úrjar aýdanynda Maqanshy aýylynda týǵan. Ál-Farabı atyndaǵy Qazaq memlekettik ýnıversıtetiniń zań fakýltetin bitirgen, zańger-quqyqtanýshy. Zań ǵylymdarynyń kandıdaty.

1986 jyldan Maqanshy aýdandyq daıyndaý keńsesiniń jumysshysy. 1988 jyldan Keńes Armııasy qatarynda qyzmet atqarǵan. 1990 jyldan - Semeı oblysyndaǵy Maqanshy aýdandyq daıyndaý keńesesiniń jumsshysy; S.M.Kırov atyndaǵy Qazaq memlekettik ýnıversıtetiniń stýdenti. 1995 jyldan - Almaty qalasyndaǵy ádilet basqarmasynda qoǵamdyq birlestikter bóliminiń jetekshi mamany. 1996 jyldan - osy basqarmada bas maman, zańdy tulǵalardy tirkeý bólimi bastyǵynyń orynbasary, bastyǵy. 1998 jyldan Almaty qalasy ádilet basqarmasy bastyǵynyń orynbasary. 2001 jyldan ShQO Úrjar aýdandyq sotynyń tóraǵasy. 2004 jyldan - Shyǵys Qazaqstan oblystyq sotynyń qylmystyq ister boıynsha alqa tóraǵasy. Qazirgi qyzmetinde - 2009 jyldan beri.

«Qazaqstan Konstıtýtsııasyna 10 jyl», «Astananyń 10 jyldyǵy» mereıtoılyq medaldarymen, QR Konstıtýtsııasnyń 10 jyldyǵyna arnalǵan mereıtoılyq tósbelgimen, Ádilet mınıstrliginiń alǵyshattarymen marapattalǵan.   

49 jyl buryn (1963) M.ıÝ.Lermontov atyndaǵy memlekettik akademııalyq orys drama teatrynyń ártisi, QR Memlekettik syılyǵynyń laýreaty LEBSAK Irına Maratovna dúnıege keldi.

Pavlodar qalasynda týǵan. Pevlodar pedagogıkalyq ınstıtýtynyń orys tili men ádebıeti mamandyǵy boıynsha, Almaty memlekettik teatr-kórkemóner ınstıtýtyn drama teatry men kıno akteri mamandyǵy boıynsha bitirgen. 1988 jyldan beri M.ıÝ.Lermontov atyndaǵy memlekettik akademııalyq orys drama teatrynda aktrısa. «Vanıa aǵaı» (Elena Andreóvna), «Ivanov» (Anna Petrovna), «Mýjskoı rod, edınstvennoe chıslo» (Jasant), «Tuńǵıyqta» (Vasılısa Karpovna), «Shaıtannyń tuzaǵy» (Elena), «Talanttar men tabynýshylar» (Aleksandra Nıkolaevna), «Ezop» (Kleıa) jáne basqa spektaklderde rólder oryndaıdy. «Qazaqfılm» kınostýdııasynyń «Toǵysqan taǵdyrlar» (Laýra), «Shegirtke» (Evgenııa Gordeıqyzy) teleserıaldaryna túsken. QR Memlekettik syılyǵynyń laýreaty. QR Qurmet gramotasymen marapattalǵan. Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri.