9 qarasha. Kazinform kúntizbesi. Jylnama

ATAÝLY KÚNDER

Halyqaralyq ǵylym jáne beıbitshilik aptalyǵy

Bul kún alǵash ret 1986 jyly Halyqaralyq beıbitshilik jyly aıasynda ótkizildi. Al 1988 jyldyń jeltoqsanynda Birikken Ulttar Uıymynyń Bas Assambleıasy A/RES/43/61 qararyn qabyldap, atalǵan aptalyqty jyl saıyn ótkizýdiń resmı merzimderin bekitti. BUU mamandarynyń pikirinshe, bul aptalyq álemdegi beıbitshilikti nyǵaıtýǵa, ǵylymı yntymaqtastyq pen halyqaralyq tájirıbe almasýdy damytýǵa yqpal etedi. Sonymen qatar ǵylym men beıbitshiliktiń ózara baılanysy týraly qoǵamdyq túsinikti arttyrýǵa baǵyttalǵan.

Fashızmge, násilshildikke jáne antısemıtızmge qarsy halyqaralyq kún

Bul kún Germanııada evreı halqyna qarsy jappaı qýdalaý men qyryp-joıý áreketteri bastalǵan «Hrýstal túni» tarıhı oqıǵasyn eske alý maqsatynda belgilengen. 1938 jylǵy 9 qarashadan 10 qarashaǵa qaraǵan túni Germanııa men Avstrııa aýmaǵynda natsıster evreı halqyna qarsy jappaı zorlyq-zombylyq áreketterin uıymdastyrdy. Jappaı qýdalaý kezinde birneshe júz adam qaza taýyp, 30 myńǵa jýyq evreı tutqyndalyp, kontslagerlerge jiberildi. Bul oqıǵa natsıstik rejımniń evreı halqyna qarsy júrgizgen qýǵyn-súrgin saıasatynyń kúsheıgenin kórsetti.

ESTE QALAR OQIǴALAR

1945 jyly A.P.Chehov atyndaǵy Pavlodar oblystyq drama teatry quryldy. Bul teatr – Shveıtsarııanyń Halyqaralyq teatr qorynyń «Іskerlik jáne shyǵarmashylyq qyzmettegi joǵary sapasy úshin» Altyn medalimen marapattalǵan Qazaqstandaǵy jalǵyz teatr. Onyń ataýy Eýropanyń jetekshi mádenıet jáne bıznes nysandarynyń entsıklopedııalyq sózdigine engizilgen. Teatr dástúrli qundylyqtaryn saqtaı otyryp, tyń qoıylymdar, aýqymdy teatrlyq jobalar men jańa jumys ádisterin damytyp jatyr. Búginde onyń repertýarynda túrli janr men baǵyttaǵy 30-dan astam spektakl bar.

1989 jyly Soltústik Qazaqstan oblysy Polıtsııa departamentiniń mýzeıi alǵashqy kelýshilerin qabyldady. Mýzeı qorynda 4 myńnan astam eksponat saqtalǵan. Olardyń qatarynda qujattar, marapattar, jeke zattar, fotosýretter men qyzmettik kıim úlgileri bar. Mýzeı eksponattary XIX ǵasyrdyń sońy, XX ǵasyr jáne jańa myńjyldyq kezeńderin qamtıdy. Onda ár dáýirdegi mańyzdy oqıǵalar, tarıhı qujattar men polıtsııa qyzmetkerleriniń ómir joly kórinis tapqan.

2005 jyly Máskeý ýaqyty boıynsha saǵat 06:33-te «Soıýz-FG» zymyran tasyǵyshy «Venera-Ekspress» planetaaralyq ǵarysh apparatyn Baıqońyr ǵarysh aılaǵynyń №31 ushyrý alańynan sátti ushyrdy. Ushyrylǵannan keıin 96 mınýttan soń apparat Veneraǵa baǵyttalǵan ushý traektorııasyna shyǵaryldy. Ǵarysh apparaty 2006 jyldyń sáýirinde Veneraǵa jetip, 2015 jyly ǵalamshar atmosferasynda janyp ketti.

2010 jyly Nıý-Iork qalasynda Qazaqstan-Amerıka ınvestıtsııalyq forýmy ótti. Forýmda Údemeli ındýstrııalyq-ınnovatsııalyq damý baǵdarlamasy aıasynda sheteldik jetekshi ınvestıtsııalyq jáne tehnologııalyq kompanııalardyń qatysýyn kózdeıtin naqty jobalar tanystyryldy. Sonymen qatar forým aıasynda Nıý-Iork qalasynda ashylǵan Qazaqstan Respýblıkasy Saýda-ónerkásip palatasy ókildiginiń tanystyrylymy ótti.

2012 jyly Batys Qazaqstan oblysynyń belgili ánshisi Marat Sarbópeev Makedonııa astanasy Skope qalasynda ótken «Evrofest» estradalyq án festıvaliniń bas júldesin ıelenip, elge oraldy. Aıta ketý kerek, buǵan deıin atalǵan festıvalge Qazaqstannan birde-bir ónerpaz qatyspaǵan.

2015 jyly Almaty qalasyndaǵy Keńsaı zıratynda Batyrhan Shúkenovke arnalǵan eskertkish ornatyldy. Qordaı tasynan qashalǵan qoıý jasyl tústi eskertkish jarty aı pishininde jasalǵan. Onyń sol jaǵynda skrıpka kiltiniń beınesi bar. Eskertkishtiń bıiktigi – 2,15 metr. Oń jaǵyndaǵy stelada saksofon ustaǵan Batyrhan Shúkenovtiń beınesi beınelengen.

2015 jyly Semeı qalasynda jańa kórikti oryn – «Danalyq qabyrǵasy» paıda boldy. Qala ortalyǵyndaǵy qarapaıym qabyrǵa sýretshilerdiń eńbegimen kórkem sýretke aınaldy. Onda halqymyzdyń uly perzentteri Abaı Qunanbaıuly, Shákárim Qudaıberdiuly jáne Muhtar Áýezovtiń portretteri 3D formatynda beınelendi.

2016 jyly Qazaqstandaǵy úsh ulttyq teatrǵa: koreı, nemis jáne uıǵyr teatrlaryna akademııalyq teatr mártebesi berildi.

2018 jyly Qazaqstan shahmaty tarıhynda alǵash ret Hanty-Mansıısk qalasynda ótken shahmattan álem chempıonatynyń 1/8 fınalyna qazaqstandyq sportshy Jansaıa Ábdimálik shyqty. Álem chempıonatyna dúnıejúziniń 64 úzdik shahmatshysy qatysty.

2020 jyly Qazaqstanda alǵash ret «Sert» atty detektıvtik shyǵarmalarǵa arnalǵan respýblıkalyq baıqaý ótkizildi. Baıqaýdyń negizgi maqsaty – halyqtyń quqyqtyq sanasy men quqyqtyq mádenıetin arttyrý, qazaqstandyq patrıotızmdi nyǵaıtý, ishki ister organdary qyzmetkerlerin Otanǵa adal qyzmet etýge, anty men qyzmettik boryshyna berik bolýǵa tárbıeleý, sondaı-aq azamattardyń qaýipsizdigi men tynyshtyǵyn qamtamasyz etý.

2021 jyly Kókshetaý qalasynda elektrondy oqýlyqtarǵa arnalǵan alǵashqy ulttyq TopIQ platformasy tanystyryldy. Bul platforma pedagogterdiń jumysyn jeńildetip, oqýshylardyń bilimge jáne pánge degen qyzyǵýshylyǵy men yntasyn arttyrady. Foto, beıne, aýdıo materıaldar men ınteraktıvti tapsyrmalar oqýshylarǵa ózdiginen bilim alýǵa múmkindik beredi. Sonymen qatar platforma ata-analarǵa balalarynyń bilim deńgeıin baqylaýǵa da qolaıly.

2024 jyly Qazaqstan Úkimeti 2024–2029 jyldarǵa arnalǵan «Taza Qazaqstan» tujyrymdamasyn bekitti. Tujyrymdamaǵa sáıkes, 2029 jylǵa qaraı kommýnaldyq qaldyqtardy qaıta óńdeý úlesin 25 paıyzdan 38 paıyzǵa deıin arttyrý, ekologııalyq tárbıege baǵyttalǵan is-sharalarǵa qatysatyn oqýshylardyń úlesin 15%-dan 40%-ǵa deıin jetkizý kózdeldi. Sondaı-aq azamattardyń qorshaǵan ortanyń ekologııalyq jaǵdaıyna qanaǵattaný deńgeıin 55,8 paıyzdan 64,7 paıyzǵa deıin kóterý josparlandy.

2024 jyly Qazaqstan quramasy hokkeıden Azııa chempıonatynyń jeńimpazy atandy. Týrnırdiń sheshýshi kezdesýinde qazaqstandyq hokkeıshiler Japonııa quramasymen kezdesip, qarsylastaryn 5:1 esebimen jeńdi.

2025 jyly Qazaqstandyq Artline Kazakhstan komandasy Lamborghini Super Trofeo serııasynda álem chempıony atanyp, tarıhı jeńiske qol jetkizdi. Italııanyń Mızano qalasyndaǵy jarys jolynda Shota Abhazava men Egor Orýdjev Pro-Am sanatynda jeńis úshin tartysty básekege tústi. Jarys nátıjeleri apellıatsııadan keıin qaıta qaralyp, fınaldyq kezeńniń resmı jeńimpazy retinde qazaqstandyq komanda tanyldy.