9 qańtar. QAZAQPARAT KÚNTІZBESІ: ATAÝLY KÚNDER, OQIǴALAR, ESІMDER

9 qańtar, SÁRSENBІ Memlekettik mereke - Serb Respýblıkasynyń kúni. 1992 jylǵy qańtardyń 9-da Bosnııa men Gertsegovınanyń Serb Respýblıkasy jarııalandy.

1992 jyldyń sáýirdiń 5-de Bosnııa men Gertsegovına ıÝgoslavııadan táýelsizdigin jarııalaǵan soń, Bosnııa men Gertsegovınanyń Serb Respýblıkasy 1992 jylǵy sáýirdiń 7-de Bosnııa men Gertsegovınadan bólinetini týraly jáne ıÝgoslavııanyń quramynda qalatyny týraly jarııa etti. 1992 jylǵy tamyzdyń 12-nen bastap respýblıka Serb Respýblıkasy dep atalatyn boldy.

ESTE QALAR OQIǴALAR

22 jyl buryn (1992) Qazaqstan Musylmandar dinı basqarmasynyń «Iman» gazeti jaryq kórdi.

21 jyl buryn (1993) Elbasy N.Nazarbaevtyń Jarlyǵymen Germanııa Federatıvtik Respýblıkasynda, Iran Islam Respýblıkasynda, Frantsııa, Ázerbaıjan, Armenııa, Belarýs, Grýzııa, Qyrǵyzstan, Moldova, Túrikmenstan, Ózbekstan, Ýkraına Respýblıkalarynda jáne Reseı Federatsııasynda Qazaqstan Respýblıkasynyń elshilikteri ashyldy.

7 jyl buryn (2007) álemge tanymal marafonshy qaraǵandylyq Pavel Sırotın «Beıbitshilik elshisi» ataǵyn aldy. 2006 jyly jeltoqsan aıynda 70 jyldyǵyn atap ótken sportshy ómiriniń teń jartysynda marafondyq júgirýmen aınalysyp keledi. Ol birneshe ret 100 shaqyrymdyq qashyqtyqqa da júgirgen. Pavel Sırotın óziniń mereıtoıyn da kezekti marafonmen atap ótip, Temirtaýdan Qaraǵandyǵa deıingi 32 shaqyrym qashyqtyqty júgirip ótken bolatyn. Mereıtoıynyń qurmetine berilgen qurmetti ataqty P.Sırotın Jer betinde beıbitshilik ornatýǵa qosqan úlesi úshin - Dúnıejúzilik bitimgershilik federatsııasy men Dinaralyq jáne halyqaralyq federatsııasynan alyp otyr. «Basqalarǵa úlgi bolyp tabylatyn ómiri úshin, sondaı-aq, moral, otbasylyq qundylyqtar, túrli din ókilderiniń beıbit qatar ómir súrý ıdealdaryna qyzmet etkeni úshin osynaý qurmetti ataq beriledi», delingen «senim gramotasynda». «Beıbitshilik elshisi» ataǵy berilgen azamattar Birikken Ulttar Uıymynyń aıryqsha qamqorlyǵynda.

7 jyl buryn (2007) Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti Nursultan Nazarbaev Qazaqstan Respýblıkasynyń Iordan Hashımıttik Koroldigindegi Elshiligin ashý týraly Jarlyqqa qol qoıdy.

215 jyl buryn (1799) Anglııada tabys salyǵy paıda boldy.

14 jyl buryn (2000) Qazaqstan Respýblıkasy Parlamenti Májilisiniń kezekti otyrysy bolyp ótti. Onda «Qazaqstan Respýblıkasynyń zańsyz kóship-qoný máseleleri jónindegi keıbir zańnamalyq aktilerine ózgerister men tolyqtyrýlar engizý» jáne «Qazaqstan Respýblıkasy táýelsizdiginiń 10 jyldyǵyna baılanysty raqymshylyq jasaý týraly» zań jobalary maquldandy.

8 jyl buryn (2006) Temirtaý qalasynyń turǵyny, pedagog-zeınetker Marııa Hılova óz januıasynyń tarıhy, Stalındik qýǵyn-súrgin jyldaryndaǵy qysymshylyqtardy óleńde sıpattaǵan. Avtor óleńderin qarapaıym jáne kásibı emes dep sanaıdy, biraq olarda ómir shyndyǵy jazylǵan. Bul shyǵarmany ol óz anasyna arnaǵan. M.Hılovanyń óleńderi Reseıde «Vozvraşenıe» atty Máskeý tarıhı-ádebı qoǵamnyń qoldaýymen «Poezııa ýznıkov GÝLAGa» atty kitapqa kirdi. Jınaq «Demokratııa» halyqaralyq qorynyń «Rossııa. HH vek. Dokýmenty» toptamasyna kirdi. Kitapqa atý jazasyna kesilgen aqyndardyń shyǵarmalary, keńes zamany kezindegi túrmeler men lagerlerde shyǵarylǵan óleńder kirdi.

6 jyl buryn (2008) Astanada salyq máseleleri boıynsha qyzmet kórsetetin Call-ortalyq ashyldy. Qarjy mınıstrliginiń ǵımaratynda ornalasqan Salyq komıtetiniń Call-ortalyǵy jurtshylyqty salyq máselelerimen tanystyrýda, sondaı-aq salyq zańnamalarynyń normalaryna túsindirme jumystaryn júrgizýde halyqqa sapaly qyzmet kórsetý maqsatynda ashylyp otyr. Búgingi tańda kez-kelgen jeke tulǵa, sonyń ishinde jeke kásipker 58-09-09 telefonyna qońyraý shalyp, Salyq komıtetiniń mamandarynan ózine qajetti kómek ala alady.

6 jyl buryn (2008) Parıj mańyndaǵy Nojan-sıýr-Marn qalasynda Qazaqstannyń Frantsııadaǵy Elshiliginiń qoldaýymen Mustafa Shoqaıǵa arnalǵan eskertkish taqta ashyldy.

Memorıaldyq taqtada Mustafa Shoqaıdyń ómirbaıany men Qazaqstannyń tarıhı-geografııalyq mazmuny jazylǵan. Qalalyq murajaı basshylyǵynyń pikirinshe, bul memorıaldyq taqta murajaıdyń basty jádigerleriniń biri bolady.

Mustafa Shoqaı 1889 jylǵy jeltoqsannyń 25-inde Qyzylorda oblysy Shıeli aýdanynyń Sulýtóbe aýylynda dúnıege kelgen. Mustafa Shoqaı - Alash qozǵalysy qaıratkeri, Túrkistan ólkesi halyqtarynyń azattyq kúresi jetekshileriniń biri, pýblıtsıst.

6 jyl buryn (2008) Almatydaǵy «Óner» baspasynan belgili qylqalam sheberi, sýretshi Jeńis Kákenulynyń shyǵarmalaryn toptastyrǵan albom jaryqqa shyqty.

14 baspa tabaq týyndy «Qazirgi zaman sýretshileriniń shyǵarmalary» toptamasymen jaryq kórgen.

Respýblıkasynyń eńbek sińirgen qaıratkeri, professor Baıtursyn Ómirbekov bul jınaqqa jazǵan alǵysózinde sýretshiniń shyǵarmashylyǵyna jan-jaqty toqtalǵan. Kórkem beınelengen albomda sýretshiniń qalamynan shyqqan júzden astam týyndylary jarııalanyp otyr. Onyń ishinde maıly boıaýmen salynǵan shyǵarmalar, qaryndashpen beınelegen jáne kompıýterge salynǵan eńbekteri bar. Sýretshi óz shyǵarmalarynda kóbine-kóp taýly óńirlerdi jáne jelmen jarysqan sáıgúlikterdi beıneleıdi. Ol sýret óneriniń ár qyryna qalam terbegen. Onyń portret, natıýrmort, abstraktyly shyǵarmalary óte kóp, adam janynyń ishki ıirimderi birqatar natıýrmorttarda kórinis tapqan.

4 jyl buryn (2010) Memleket basshysy kóliktik, veterınarlyq, sanıtarlyq-karantındik baqylaýdy jáne ósimdikter karantınin baqylaýdy júzege asyrý boıynsha fýnktsııalardy keden organdaryna berý arqyly memlekettik shekaradan taýarlardy jáne kólik quraldaryn alyp ótý kezinde avtomobılderdiń ótý pýnktterinde ıntegratsııalanǵan baqylaýdy engizýge baǵyttalǵan «Keden isi máseleleri boıynsha Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnama aktilerine ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańyna qol qoıdy.

2 jyl buryn (2012) Astanada ákimdigi elorda turǵyndarynyń jumys ttabýyna, al jumys berýshilerdiń laıyqty maman tabýynpa kómektesetin www.job.astana.kz portalyn iske qosty.

2 jyl buryn (2012) QR Din isteri agenttiginiń resmı saıty - www.din.gov.kz jumys jasaı bastady.

2 jyl buryn (2012) «elektrondyq úkimet» www.egov.kz portalynda jańa qyzmet - «Jańa týǵan balany tirkeýge elektrondyq ótinish qabyldaý» iske qosyldy.

1 jyl buryn (2013) Astanada ataqty aqyn, jyraý, qolbasshy, Esim hannnyń «Zańdar jınaǵyn» («Esim hannyń eski joly») jasaýǵa tikeleı qatysqan dana bı týraly «Jıembet batyr» kitabynyń tanystyrylymy ótti.

ESІMDER

85 jyl buryn (1929-1990) aqyn, Qazaqstan Jazýshylar odaǵynyń múshesi IZIMOV Izız dúnıege keldi.

Almaty oblysynyń Uıǵyr aýdanynda týǵan. Qazaq pedagogıkalyq ınstıtýtyn bitirgen. 1952-1957 jyldary Shelek aýdandyq gazetinde jaýapty hatshy boldy. 1958 jyldan Eńbekshiqazaq aýdanynyń I.Taırov atyndaǵy orta mektebinde ustazdyq qyzmet atqardy. Izımovtyń alǵashqy óleńderi 1948 jyldan jarııalana bastady. Tuńǵysh jınaǵy «Jastyq áni» degen atpen jaryq kórdi. 1957 jyly bir top shyǵarmalary Tashkentte shyqqan «Óleńder» atty kitapqa endi. Aqynnyń «Taý bókterinde», «Aýyl áýenderi», «Kómekshiler», t.b. jınaqtary bar. Ol kórkem aýdarma salasynda A.Pýshkınniń «Poltava», N.Nekrasovtyń «Temir jol» poemalaryn, M.Áýezovtiń «Abaı joly» epopeıasynyń 1-shi kitabyn, S.Muqanovtyń «Botakóz» romanyn, t.b. shyǵarmalardy uıǵyr tiline tárjimalaǵan.

164 jyl buryn (1850-1902) orys geology jáne geografy, Túrkistan ólkesin alǵash zertteýshilerdiń biri MÝShKETOV Ivan Vasılevıch dúnıege keldi.

Reseıdiń Volgograd oblysynda týǵan. Sankt-Peterbor taý-ken ınstıtýtyn bitirgen.

Túrkistan general-gýbernatorynyń janyndaǵy erekshe tapsyrmalar bóliminde qyzmet istegen. 6 ret ǵylymı-zertteý ekspedıtsııalaryna qatysyp, Tıan-Shan, Jońǵar (Jetisý) Alataýy, Pamır-Alaı taýlaryn zerttedi. Túrkistan ólkesiniń kartasyn túzetip, tolyqtyrýǵa at salysty. Orta Azııa taý tizbekteriniń orografııalyq kurylysy týraly burynǵy túsinik ózgertilip, Tıan-Shan men Pamır-Altaı taýlarynyń soltústikke qaraı ıilgen endik doǵalardan turatyndyǵyn anyqtady. 1884 jyly G.Romanovskıımen birge Túrkistannyń tuńǵysh geologııalyq kartasyn jasady. Aral Qaraqumynyń shyǵý tegin, Kaspıı teńizi deńgeıiniń kóterilý mólsherin zerttep, Batys Qazaqstanda geologııalyq jáne geografııalyq baqylaýlar júrgizdi. 1887 jyly Vernyıǵa (qazirgi Almaty) kelip, jer silkiný sebepterin jáne onyń zardaptaryn anyqtady. Ólkedegi zertteýlerin 2 tomdyq «Túrkistan» dep atalatyn eńbeginde qorytyndylady. Bul eńbekte aımaqtyń tuńǵysh geolog jáne orografııalyq tolyq sıpattamasy berildi. Ár jyldary Ońtústik Oralda, Kavkazda geologııalyq jáne ken barlaý jumystarymen aınalysty. 2 tomdyq «Fızıkalyq geologııa» atty teorııalyq eńbegi jarııalanǵan. Mýshketov qurmetine Sibirdegi taý, Tıan-Shandaǵy muzdyq atalǵan.

68 jyl buryn (1946) «Qazaqtúrikmunaı» jaýapkershiligi seriktestiginiń bas dırektory, ekonomıka ǵylymdarynyń kandıdaty MAQAShEV Nurpeıis Maqashuly dúnıege keldi.

Atyraý oblysy Isataı aýdanynda týǵan. Tashkent temir jol kóligi ınjenerleri ınstıtýtyn bitirgen.

1972-1979 jyldary - «Gýrevmunaıhımqurylys» tresiniń sheberi, bas ınjeneri, ÚQK-iniń bastyǵy. 1979-1984 jyldary - «Gýrevmunaıhımqurylys» tresi partııa komıtetiniń hatshysy. 1984-1985 jyldary - Gýrev qalalyq atqarý komıteti tóraǵasynyń birinshi orynbasary. 1985-1987 jyldary - «Gýrevmunaıhımqurylys» tresiniń basqarýshysy, oblystyq agroónerkásip komıtetiniń tóraǵasy. 1987-1990 jyldary - «Gýrevmunaıhımqurylys», «Embimunaıqurylys» tresteriniń bastyǵy. 1990-1992 jyldary - Gýrev qalalyq atqarý komıtetiniń, Halyq depýtattary qalalyq keńesiniń tóraǵasy. 1992-1993 jyldary - Gýrev qalalyq ákimshiliginiń basshysy. 1993-1999 jyldary - «Magdenlı-halyqaralyq tasymal» fırmasynyń, «ATMA-Áýejaı Atyraý jáne tasymal» aktsıonerlik qoǵamynynyń bas úlestirýshisi. 1999-2001 jyldary - Atyraý oblysy ákiminiń orynbasary. 2001-2002 jyldary - «Qazaqoıl» UMK, «QazMunaıGaz» UK» JAQ prezıdentteriniń keńesshisi. 2002-2004 jyldary - «Embimunaıgaz» AAQ-ynyń prezıdenti, «QazMunaıGaz» Barlaý Óndirý» AQ» «Embimunaıgaz» óndiristik fılıalynyń dırektory. 2004-2007 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Parlamenti Májilisiniń depýtaty, Ekonomıkalyq reforma jáne aımaqtyq damý jónindegi komıtetiniń múshesi qyzmetterin atqarǵan. 2007 jyldan - qazirgi qyzmetinde.

«Qurmet» ordenimen, S.Radonejskııdiń 1-shi dárejeli medalimen, «Qazaqstan Respýblıkasynyń Táýelsizdigine 10 jyl» medalimen marapattalǵan.

56 jyl buryn (1958) QR Parlamenti Májilisiniń depýtaty, Ekologııa máseleleri jáne tabıǵat paıdalaný komıtetiniń múshesi ÓMІRZAQOV Іzbaq Qýanyshuly dúnıege keldi.

Aqtóbe oblysynyń Novorossıısk kentinde týǵan. Qazaq aýyl sharýashylyǵy ınstıtýtyn, Almaty saıasattaný jáne basqarý ınstıtýtyn bitirgen. Instıtýtty bitirgennen keıin Dóń keń baıytý kombınatynyń jóndeý-qurylys basqarmasynyń jumysshysy, aǵash óńdeý tsehynyń sheberi, qosalqy óndiris ýchaskesiniń bastyǵy, «Hromtaýtıajstroı» tresi kásipodaq komıtetiniń tóraǵasy bolyp jumys istegen. 1984-1987 jyldary - Hromtaý qalalyq atqarý komıteti tóraǵasynyń orynbasary. 1987-1989 jyldary - Novorossıısk aýdandyq partııa komıtetiniń uıymdastyrý bóliminiń nusqaýshysy. 1991-1992 jyldary - ónerkásip, qurylys, kólik bóliminiń meńgerýshisi, Novorossıısk aýdandyq atqarý komıteti tóraǵasynyń orynbasary. 1992-1993 jyldary - aýdannyń komýnaldyq menshik obektilerin jekeshelendirý jónindegi komıssııanyń tóraǵasy. 1993-1996 jyldary - «Dóń keń baıytý kombınaty» AQ bas dırektorynyń orynbasary. 1996-1997 jyldary -Aqtóbe aýmaqtyq memlekettik múlikti basqarý jónindegi komıtet tóraǵasynyń orynbasary, tóraǵasy. 1997-1998 jyldary - Aqtóbe oblysy ákiminiń keńesshisi. 1998-2002 jyldary - Aqtóbe oblysy Qarǵaly aýdanynyń ákimi. 2002-2003 jyldary - Aqtóbe oblysy ákiminiń orynbasary, Hromtaý aýdanynyń ákimi. 2003-2004 jyldary - Atyraý oblysynyń munaıgaz kesheni, syrtqy ekonomıkalyq baılanystar jáne ınvestıtsııalyq saıasat jónindegi oblystyq basqarma bastyǵy. 2004-2012 jyldary - Aqtóbe oblysy ákiminiń birinshi orynbasary.

2012 jylǵy qańtardan bastap - besinshi saılanǵan Qazaqstan Respýblıkasy Parlamenti Májilisiniń depýtaty, «Nur Otan» HDP fraktsııasynyń múshesi.

«Qurmet», «Parasat» ordenderimen marapattalǵan.

53 jyl buryn (1961) Soltústik Qazaqstan oblysy M.Jumabaev atyndaǵy aýdan ákimi P І ShENBAEV Qaırat Sákenuly dúnıege keldi.

Soltústik Qazaqstan oblysy Býlaev aýdanynyń Voroshılov aýylynda týǵan. 1986 jyly Almaty halyq sharýashylyǵy ınstıtýtyn ekonomıst mamandyǵy boıynsha aıaqtady.

Eńbek joly: Keńsharda ekonomıst, komsomol uıymynyń hatshysy (1986-1991); Almaty qalasynda «Qazsýqurylysmaterıaldary» jabdyqtardy jıyntyqtaý jónindegi ınjeneri, Almaty qalasynda QazKSR Memlekettik jabdyqtaý «Qazsyrtqyalmasý» kóterme-deldaldyq fırmasynyń kommertsııalyq bóliminiń bastyǵy (1991-1993); «Qazsyrtqykelisimshart» AQ respýblıkalyq kelisimshart korporatsııasynyń óndiristik-kommertsııalyq bólim bólimshesiniń bastyǵy, kommertsııalyq bóliminiń bas mamany (1993-1994); Almaty qalasynda «Maqsat» fırmasynyń kommertsııalyq dırektory (1994-1995); Almaty qalasynda «Bıznesbank» AB Valıýta basqarmasynyń syrtqy saýda operatsııalary bóliminiń mamany (1995-1997); Astana qalasynda «Azyq-túlik korporatsııasy» JAQ bóliminiń bastyǵy (1997-2000); «Azyq-túlik korporatsııasy» JAQ ókildiginiń dırektory (2000-2004); Soltústik Qazaqstan oblysy Aqjar aýdanynyń ákimi (02.2004-10.2008); Soltústik Qazaqstan oblysy Qyzyljar aýdanynyń ákimi (10.2008-05.2011); «Nur Otan» HDP Soltústik Qazaqstan oblysy fılıaly tóraǵasynyń birinshi orynbasary (06.2011-06.2013) 2013 jylǵy 28 maýsymnan Maǵjan Jumabaev aýdanynyń ákimi laýazymyna taǵaıyndaldy.

«Qurmet» (2006) ordeni, «Qazaqstan Respýblıkasynyń táýelsizdigine 10 jyl» (2001), «Qazaqstan Konstıtýtsııasyna 10 jyl» (2005), «Eńbek dańqy» (2010) medaldary. Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń Alǵys haty.

53 jyl buryn (1961) «Alageum Electric» AQ bas dırektory ÁBDІRAHMANOV Nurmahan Isalhanuly dúnıege keldi.

Ońtústik Qazaqstan oblysynyń Kentaý qalasynda týǵan. Almaty energetıka jáne baılanys ınstıtýtynyń elektrtehnıkalyq fakýltetin bitirgen.

1978 jyldan - Kentaý transformator zaýytynda slesar-aspapshynyń shákirti, 2-shi razrıadty slesar-aspapshy. 1979 jyldan - Keńes Arııasy qatarynda boldy. 1982 jyldan - Almaty energetıkalyq ınstıtýtynyń stýdenti. 1988 jyldan - Kentaý transformator zaýytynda ınjener-tehnolog, aspaptar ýchaskesinde sheber, 1992 jyldan - osy zaýytta marketıng jáne ótkizý bóliminiń ınjeneri, 2000 jyldan - marketıng jáne ótkizý bóliminiń bastyǵy, 2002 jyldan - kommertsııa jáne ótkizý jónindegi dırektor, 2005 jyldan - «Kentaý transformator zaýyty» AAQ atqarýshy dırektory. Qazirgi qyzmetinde - 2007 jyldan beri. QR Prezıdentiniń Alǵyshattarymen marapattalǵan.

49 jyl buryn (1965) QR Óńirlik damý mınıstrligi Jer resýrstaryn basqarý komıteti tóraǵasynyń orynbasary T Á JEDINOV Danabek Baqytuly dúnıege keldi.

Qyzylorda oblysynda týǵan. Lenıngrad topografııalyq tehnıkýmyn, Qyzylorda memlekettik ýnıversıtetin bitirgen, 1988-1992 jyldary Qaraǵandy qalasynda «ıÝgovostokmarksheıderııa» kásipornynyń geodezısi. 1992-2003 jyldary - Aral aýdandyq jer resýrstaryn basqarý komıtetiniń bas mamany, komıtet tóraǵasy. 2003-2012 jyldary - «GosNPTszem» RMK Qyzylorda enshiles memlekettik kásiporynynyń dırektory. 2012-2013 jyldary - QR Jer resýrstaryn basqarý agenttiginiń geodezııa, kartografııa jáne geodezııalyq baqylaý departamentiniń dırektory. 2013 jylǵy naýryz-qyrkúıek aılarynda - QR Óńirlik damý mınıstrliginiń Jer resýrstaryn basqarý komıtetiniń Geodezııa, kartografııa jáne geodezııalyq baqylaý basqarmasynyń dırektory. Qazirgi qyzmetinde - 2013 jylǵy qyrkúıekten beri.

«Qazaqstan Respýblıkasynyń táýelsizdigine 20 jyl» (2011) medalimen, «Qurmetti jerge ornalastyrýshy» belgisimen marapattalǵan.

155 jyl buryn (1859-1920) tanymal orys psıhıatr-dárigeri KAŞENKO Petr Petrovıch dúnıege keldi.

101 jyl buryn (1913-1994) AQSh-tyń 1969-1974 jyldardaǵy 37-shi prezıdenti Rıchard Mılhaýz NIKSON dúnıege keldi.

124 jyl buryn (1890-1938) cheh jazýshysy jáne dramatýrgy Karel ChAPEK dúnıege keldi.

92 jyl buryn (1922-1984) Gvıneıanyń solshyl-ultshyl saıası jáne qoǵam qaıratkeri, jazýshy, Gvıneıa Respýblıkasynyń 1958-1984 jyldardaǵy tuńǵysh prezıdenti Ahmed Seký TÝRE dúnıege keldi.

72 jyl buryn (1942) koreıalyq tanymal mıllıarder, dańqty iri Samsung Group kontserniniń burynǵy tóraǵasy Lı KÝN-HI dúnıege keldi.

69 jyl buryn (1945) Armenııanyń 1991-1998 jyldardaǵy tuńǵysh prezıdenti Levon A.TER-PETROSıAN dúnıege keldi.