8 shilde. QAZAQPARAT KÚNTІZBESІ: ATAÝLY KÚNDER, OQIǴALAR, ESІMDER

8 shilde, SEISENBІ ESTE QALAR OQIǴALAR 20 jyl buryn (1994) Almatyda Qazaqstan, Qyrǵyzstan jáne Ózbekstan Prezıdentteri kezdesip, kóshi-qon salasyndaǵy yntymaqtastyq týraly memorandýmǵa, Ortaazııalyq yntymaqtastyq jáne damý bankin qurý týraly kelisimge qol qoıdy. 14 jyl buryn (2000) Qazaqstan Respýblıkasy Úkimetiniń «Qazaqstan Respýblıkasynyń Tótenshe jaǵdaılar jónindegi agenttigi memlekettik mekemesin qurý týraly» qaýlysy qabyldandy. Sonymen qatar, QR Tótenshe jaǵdaılar agenttiginiń Shyǵys, Soltústik jáne Ońtústik aımaqtyq aeroutqyr jedel-qutqarý otrıadtary quryldy. 11 jyl buryn (2003) Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Nursultan Nazarbaev «Qazaqstan Respýblıkasynyń Orman kodeksine» qol qoıdy. 20 jyl buryn (1994) Memleket basshysy N.Nazarbaevtyń qatysýymen Aqmola oblysynyń Býrabaı kýrortty aımaǵynda Abylaı han eskertkishiniń ashylý saltanaty ótti. 15 jyl buryn (1999) Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti N.Nazarbaevtyń «Qazaqstan Respýblıkasy Parlamenti kezekti saılaýynyń merzimin taǵaıyndaý týraly» Jarlyǵy jaryq kórdi. 9 jyl buryn (2005) Qazaqstan Respýblıkasynyń «Agroónerkásiptik keshendi jáne aýyldyq aýmaqtardy damytýdy memlekettik retteý týraly» Zańy qabyldandy. 70 jyl buryn (1944) KSRO Joǵarǵy Keńesi Tóralqasynyń «Ardaqty ana» jáne «Ana dańqy» ordenderin belgileý týraly Jarlyǵy jarııalandy. 159 jyl buryn (1855) Eset batyr jasaqtary A.Jantórın sultannyń lagerine shabýyl jasap, ony óltirdi. Bul kóterilistiń shyǵýyna Aral teńiziniń batys jaǵyndaǵy Úlken jáne Kishi Borsyqty, Sam qumyn, Saǵyz, Jem ózenderi boıyn mekendegen shekti rýyna tútin salyǵyn salý, áskerı maqsat úshin kúsh-kólik alý, bekinis salynýy saldarynan mal jaıylymynyń tarylýy sebep boldy. 1858 jyly qyrkúıekte Sam qumynda jeńilgen Eset batyr kóterilisten bas tartyp, patsha úkimetine adal qyzmet etýge ýáde berdi. 94 jyl buryn (1920) Semeı ýeziniń Dolonskaıa stantsııasy men Kanonerskoe selosynda revolıýtsııaǵa qarsy shyqqan kýlaktar búlik bastady. Olardy azyq-túlik salǵyrtyna narazy bolǵan orta sharýalardyń birazy qoldady. Búlik bastaǵandar «Kommýnıstersiz sovetter úshin!», «Erkin saýda úshin» degen urandar kótergen. 9 jyl buryn (2005) Astanada Syrtqy ister mınıstrliginde «HHІ ǵasyr: Álem saıasatkerleri N.Á.Nazarbaev týraly» kitabynyń tanystyrylymy boldy. Bul kitapta memleket basshylary men saıasatkerlerdiń, din qaıratkerleriniń, zııatkerlik jáne iskerlik álemniń Elbasy Nursultan Nazarbaev týraly pikirleri jınaqtalǵan. 5 jyl buryn (2009) Ulttyq banktiń Astanadaǵy ortalyq fılıalyna «OLÝMPIC GAMES 2010», «Ejelgi qorǵan qazynalary. Berel qorǵany» serııasynan - «Jyrtqysh pen buǵy» jáne «Jalaýly kómbesi» kollektsııalyq shaqalary kelip tústi. «Jalaýly kómbesi» shaqalary 999/1000 synamaly, «proof» sapaly altynnan jasalǵan, salmaqtary 0,5 jáne 1,24 gramm. Olardyń ishindegi úlkeniniń quny - 8500 teńge, kishisiniń quny - 4500 teńge. «Jyrtqysh pen buǵy» shaqasy da osy synamadan jasalǵan, quny da osyndaı. «OLÝMPIC GAMES 2010» shaqasy 925 synamaly kúmisten jasalǵan, salmaǵy - 31,1 gramm, dıametri - 38,61 mm. 5 jyl buryn (2009) Pavlodar oblysynyń Aqsý qalasynda saltanatty jaǵdaıda Qazaqstan Ǵylym Akademııasynyń tuńǵysh prezıdenti Qanysh Sátbaevqa eskertkish ashyldy. Ǵalymnyń músini qalanyń basty kóshesine ornatyldy. Eskertkish avtory pavlodarlyq músinshi Igor Sobolev músindik portrette ataqty jerlesin barynsha shynaıy kórsetýge tyrysqan. 20 jyl buryn (1994) qazaqstandyq kınematografııa tarıhynda alǵash ret «Terrıtorııa jıznı» serıalynyń resmı tusaýkeser rásimi ótti. «Masters medıa» táýelsiz televızııalyq prodıýserlik ortalyǵy túsirgen ekshn janryndaǵy serıal árqaısysy 30 mınýttyq 8 serııadan turady. 1063 jyl buryn (951) Frantsııanyń qazirgi astanasy Parıj qalasynyń irgetasy qalandy. Búgingi tańda Parıj álemdik sán ortalyǵy, dúnıe júzindegi eń iri jáne kórikti qalalardyń biri. ESІMDER 66 jyl buryn (1948) fızıka-matematıka ǵylymdarynyń kandıdaty, professor, Qazaqstan, Reseı Jaratylystaný ǵylymdary akademııalarynyń akademıgi, Nıý-Iork ǵylym akademııasynyń múshesi, Qaınar ýnıversıtetiniń rektory OMAROV Erenǵaıyp Sálipuly dúnıege keldi. Shyǵys Qazaqstan oblysynda týǵan. Qazaq memlekettik ýnıversıtetin bitirgen. Eńbek jolyn Pavlodar oblystyq ındýstrıaldyq ınstıtýtynyń assıstenti bolyp bastaǵan. QazMÝ-dyń oqytýshysy, Qazaq memlekettik qyzdar ınstıtýtynyń dotsenti, 1991 jyldan «Qaınar» ýnıversıtetiniń rektory boldy. 1995 jyldan - QR Jaratylystaný ǵylymdary akademııasynyń prezıdenti. 2000 jyldan «Qaınar» ýnıversıteti janyndaǵy Qazaq órkenıeti ınstıtýtynyń dırektory. «Qazaq órkenıeti» jýrnalynyń redaktsııa alqasynyń múshesi. Reseı Jaratylystaný ǵylmdary akademııasynyń P.Kapıtsa atyndaǵy medalimen marapattalǵan. Qazaqstan Respýblıkasy bilim berý isiniń úzdigi. «Qazaq órkenıetiniń qysqasha tarıhy» kitaynyń, 70-ten astam ǵylymı jarııalanymdardyń avtory. 115 jyl buryn (1899-1969) medıtsına ǵylymynyń doktory, professor, Qazaqstannyń eńbek sińirgen ǵylym qaıratkeri OChKÝR Petr Pavlovıch dúnıege keldi. Ýkraınada týǵan. Kıev medıtsına ınstıtýtyn bitirgen. 1938-1961 jyldary Qazaq medıtsına ınstıtýty patologııalyq anatomııa kafedrasynyń meńgerýshisi, oqý isi jáne ǵylymı jumystar jónindegi prorektory qyzmetterin atqarǵan. Ǵalymnyń negizgi ǵylymı eńbekteri patologııalyq anatomııa máselelerine arnalǵan. P.Ochkýr aǵzadaǵy júrek-qantamyr aýrýlary, brýtsellez saldarynan týatyn patomorfologııalyq ózgeristerge sıpattama berip, ondaǵy zańdylyqtardy ashty. Eki ret «Qurmet belgisi» ordenimen jáne medaldarmen marapattalǵan. 75 jyl buryn (1939) akter, Qazaqstan Respýblıkasynyń eńbek sińirgen ártisi RAQYMOV Oshat dúnıege keldi. Ońtústik Qazaqstan oblysynda týǵan. Almaty opera jáne balet teatry stýdııasyn bitirgen. 1960-1962 jyldary M.Áýezov atyndaǵy Qazaq akademııalyq drama teatrynda qyzmet etti. 1962 jyldan J.Shanın atyndaǵy Ońtústik Qazaqstan oblystyq drama teatrynyń akteri boldy. O.Raqymov teatr sahnasynda 200-ge tarta rólde oınady. Olardyń qatarynda Narsha, Kóbeı, Espembet, Qozy Kórpesh, Bekejan, Áset, Kapýlettı, t.b. beıneleri bar. «Ómirim - ónerim» atty jyr jınaǵy jaryq kórgen. 175 jyl buryn (1839-1937) amerıkandyq kásipker, adamzat tarıhyndaǵy alǵashqy «dollar» mıllıarderi ROKFELLER Djon Devıson dúnıege keldi. Nıý-Iork shtatynyń Rıchford qalasynda týǵan. 1863 jyly Rokfeller áriptesterimen birge Klıvlendke taqaý jerden óziniń alǵashqy munaı aıdaý zaýytyn saldy. 1870 jyly «Standart Oıl Kompanı» kompanııasynyń negizin qalady. Ol dosy ári bıznestegi áriptesi Genrı Flaglermen birge jekelengen munaı shyǵaratyn jáne munaı óńdeıtin kásiporyndardy birtutas qýatty munaı tresiniń astyna toptastyrdy. Atalǵan kompanııaǵa Amerıkada óndiriletin munaıdyń 95 paıyzy tıesili boldy. 1897 jyldan bastap Rokfeller kompanııanyń basqarý tetikterin birtindep qabiletti áriptesterine berip, ózi qaıyrymdylyq sharalarymen aınalysa bastady. Ol 1892 jyly Chıkago ýnıversıtetiniń, 1901 jyly Rokfeller atyndaǵy medıtsına ınstıtýtynyń (keıinirek Rokfeller atyndaǵy ýnıversıtet) negizin qalady. 1902 jyly Jalpy bilim berý keńesin, al 1913 Rokfeller qoryn qurdy. 124 jyl buryn (1890-1974) sýretshi, Qazaqstannyń eńbek sińirgen óner qaıratkeri (1960) GOVOROVA Elızaveta Antonovna dúnıege keldi. Reseı Federatsııasynda týǵan. 1907-1915 jyldary Sankt-Peterbordaǵy Óner tarıhy ınternatynda oqyǵan. Govorovanyń shyǵarmashylyq qyzmeti Qazaqstanmen tyǵyz baılanysty boldy. Negizinen kóp qyrly peızajshy retinde tanyldy. Onyń qalamushpen, týshpen, sangınamen, qorǵasyndy qaryndashpen ásem tabıǵat kórinisterin salǵan sýretteri boıaýlardyń úılesimdiligimen, syzbalary men shtrıhtarynyń oınaqylyǵymen erekshelenedi. «Qazaqstannyń taýly peızajy» sýretter toptamasynyń («Shoqydaǵy shyrshaly orman», «Sarqyrama jartasy», «Tas qursaýdaǵy báıterek», «Jar shetindegi shyrshalar»), «Qazaqstannyń shópteri» toptamasynyń («Oshaǵan hanzada», «Serýen», «Mýzykant shegirtke», «Shópter shilteri», «Taýdaǵy tuman», «Ejelgi Kallıeralar orny», «Kókek aıy», Qashý») avtory. 43 jyl buryn (1971) palýan, sambodan halyqaralyq dárejedegi sport sheberi, qazaqsha kúresten sport sheberi SALYQBAEV Qýanysh Jumabekuly dúnıege keldi. Shyǵys Qazaqstan oblysynyń Úrjar aýdanynda týǵan. Alǵashqy bapkerleri - T.Shákenov, A.Temirjanov. Sambodan Qazaqstannyń bes dúrkin chempıony (1996, 1999, 2000, 2001, 2002) jáne Azııa chempıonatynyń kúmis (2000, Oral) jáne altyn júldegeri (2001, Tashkent), Álem chempıony (2006, Tashkent). Qazaqsha kúresten Qazaqstannyń úsh dúrkin chempıony (2002, 2005, 2007) jáne Azııa chempıonatynyń úzdik chempıony (2007, Qaraǵandy). 56 jyl buryn nazad (1958) Túrik Respýblıkasyndaǵy Tótenshe jáne Ókiletti Elshisi, Qazaqstan Respýblıkasynyń Albanııa Respýblıkasyndaǵy Tótenshe jáne Ókiletti Elshisi qyzmetin qosa atqarýshy Janseıit Qanseıituly TÚIMEBAEV dúnıege keldi. 1980 jyly S.M.Kırov atyndaǵy QazMÝ-dyń fılologııa fakýltetin, 2000 jyly Máskeý memlekettik áleýmettik ýnıversıtetiniń zań fakýltetin bitirgen. Fılologııa ǵylymdarynyń doktory, professor. 1980-1993 jyldary QazMÝ-da assıstent, aǵa oqytýshy, dotsent bolyp jumys istedi. 1993 jyldan dıplomatııalyq qyzmette boldy. 1993-1994 jyldary QR syrtqy ister mınıstrliginde birinshi hatshy, bólim bastyǵy, 1997-1999 jyldary QR Prezıdenti protokol qyzmetiniń bas sarapshysy, 1999 jyly Qazaqstan Respýblıkasynyń Stambýl qalasyndaǵy Bas konsýly, 1999-2004 jyldary QR Prezıdenti protokolynyń bastyǵy, 2004 jyldan 2006 jylǵa deıin QR Prezıdenti protokolynyń bastyǵy - QR Prezıdentiniń keńesshisi. 2006 jyldyń aqpanynan 2007 qańtaryna deıin Qazaqstan Respýblıkasynyń Reseı Federatsııasyndaǵy Tótenshe jáne Ókiletti elshisi. 2007-2010 jyldary QR Bilim jáne ǵylym mınıstri. 2010 goda 7 qazanynda Túrik Respýblıkasyndaǵy Tótenshe jáne Ókiletti Elshisi , Qazaqstan Respýblıkasynyń Albanııa Respýblıkasyndaǵy Tótenshe jáne Ókiletti Elshisi qyzmetin qosa atqarýshy bolyp taǵaıyndaldy. 64 jyl buryn (1950) Qazaqstan Respýblıkasy Parlamenti Senatynyń depýtaty, Halyqaralyq qatynastar, qorǵanys jáne qaýipsizdik komıtetiniń tóraǵasy ADYRBEKOV Ikram Adyrbekuly dúnıege keldi.

Qazaqstan Respýblıkasy Parlamenti Senatynyń depýtaty. Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń Jarlyǵymen taǵaıyndalǵan.

Almaty zooveterınarlyq ınstıtýtyn, Reseı Federatsııasy Prezıdentiniń janyndaǵy Reseı memlekettik qyzmet akademııasyn bitirgen. Zootehnık ǵalym, ekonomıst, memlekettik jáne mýnıtsıpaldyq basqarý menedjeri, e.ǵ.d. Dıplomattyq dárejesi - Tótenshe jáne Ókiletti Elshi.

QR Syrtqy ister mınıstriniń orynbasary, Qyzylorda oblysynyń ákimi, Lıtva, Malaızııa jáne Qytaı Halyq Respýblıkasynda Qazaqstan Respýblıkasynyń Tótenshe jáne Ókiletti Elshisi bolyp qyzmet istegen.

«Qurmet», «Parasat», shetel ordenderimen, bes medalmen marapattalǵan. 40 jyl buryn (1974) Reseı estrada ánshisi, kınoaktrısa, fotomodel, telejúrgizýshi rodılas FRISKE Janna Vladımırovna dúnıege keldi.