8 naýryz. QAZAQPARAT KÚNTІZBESІ: ATAÝLY KÚNDER, OQIǴALAR, ESІMDER

8 NAÝRYZ, SENBІ Halyqaralyq áıelder kúni. Alǵashqyda bul merekeniń saıası mańyzy boldy. 1910 jyly Kopengagendegi áıel sotsıalısterdiń halyqaralyq konferentsııasynda german jáne halyqaralyq jumysshy qozǵalysynyń qaıratkeri K. Tsetkınniń usynysy boıynsha naýryzdyń 8-in Halyqaralyq áıelder kúni retinde atap ótý týraly sheshim qabyldandy. 1914 jyldan keıin kóp elderde naq osy kún áıelder merekesi retinde atalatyn boldy. Áıelder quqyn qorǵaý jáne halyqaralyq beıbitshilik kúni. Birikken Ulttar Uıymy 1975 jyldy Halyqaralyq áıelder jyly dep jarııalap, sol jylǵy naýryzdyń 8-inen bastap Áıelder quqyn qorǵaý jáne halyqaralyq beıbitshilik kúnin ótkize bastady.

Dostastyq kúni. Bul buryn brıtandyq monarhty erkin yntymaqtyq nyshany retinde sanap, Brıtan ımperııasynyń quramynda bolǵan kelgen táýelsiz memleketter qaýymdastyǵynyń Halyqaralyq Ulttar dostastyǵy birlestigi 54 el-qatysýshylarynyń jyl saıynǵy meıramy. Dostastyqqa Ulybrıtanııa, Kanada, Avstralııa, Jańa Zelandııa, Ońtústik Afrıka Respýblıkasy, Úndistan, Pákistan, Shrı-Lanka, Gana, Malaızııa, Sıngapýr, Kıpr, Nıgerııa, Serra-Leone, Tanzanııa, ıAmaıka, Trınıdad jáne Tobago, Ýganda, Kenııa, Zambııa, Kamerýn, Mozambık, Namıbııa, Malavı, Malta, Gambııa, Botsvana, Gaıana, Lesoto, Barbados, Mavrıkıı, Svazılend, Naýrý, Tonga, Batys Samoa, Fıdjı, Bangladesh, Bagam araldary, Grenada, Papýa - Jańa Gvıneıa, Seıshel araldary, Solomon araldary, Tývalý, Domınıka, Sent-Lıýsııa, Kırıbatı, Sent-Vınsent jáne Grenadına, Zımbabve, Belız, Antıgýa jáne Barbýda, Maldıva Respýblıkasy, Sent-Krıstofer jáne Nevıs, Brýneı, Vanýatý kiredi. ESTE QALAR OQIǴALAR 56 jyl buryn (1958) 8 naýryzda Qazaqstan Respýblıkasy Teleradıokesheniniń dáýiri bastaldy. Osy kúni Almaty stýdııasynda alǵashqy habar efırge shyqty. Kóp keshikpeı stýdııa udaıy, aptalyq bes saǵattyq habar taratýǵa kóshti. Odan keıingi jyldary respýblıkanyń basqa da qalalaryna, búkil Qazaqstanǵa habar taratyla bastady. Baspasóz ben kınonyń baı tájirıbesine súıene otyryp, teleónerge tán biregeı sapany ıelene otyryp, teledıdar ár úıge senimmen kirip, otbasynyń bir múshesine aınaldy. 60-shy jyldary negizinen fýtbol matchtarynan, kontsertterden, merekelik sherýlerden tikeleı habarlar berildi. Qazaq televızııasynyń bastaýynda kórnekti ınjener Vıktor Tıýlenev, Gúljan Balpanbaeva, radıoteleortalyǵynyń alǵashqy dırektory Ramazan Faızýllın jáne basqalary turdy. Árqashan da teledıdar dıktorlary onyń aınasy sııaqty boldy. Qazaq teledıdarynyń alǵashqy dıktorlary Nellı Omarova, Zulqııa Jumatova, Lázıza Aımasheva, Orynbala Orazbaeva kórermender qurmetine bólendi. Keıinirek olardyń legine Lasker Seıitov, Marıam Aıymbetova, Vsevolod Ivanov, Lıdııa Telmenko, Qajy Qorǵanov, Tynys Ótebaev qosyldy. Alǵashqy efırge shyǵa bastaǵan kezinen bastap, aptasyna bes saǵat habar taratty. Odan keıin onyń ınfraqurylymy damyp, tehnıkalyq múmkindikteri jaqsara tústi. 1987 jyldyń ózinde «Qazaqstan» teledıdary odaqtyq respýblıkalar ishinde tórtinshi orynǵa shyqty, al kórkem jáne derekti fılmder shyǵarýdan ekinshi orynda boldy. Búginde «Qazaqstan» telearnasy - eldiń iri medıaresýrsy bolyp tabylady. Tehnıkalyq jaraqtandyrylýy Qazaqstan aýmaǵyn 100 paıyzǵa derlik qamtýǵa múmkindik beredi, sondaı-aq Reseı, Qyrǵyzstan, Ózbekstan, Túrikmenstan, Qytaı jáne Mońǵolııanyń shekaralyq aýmaǵyn qamtıdy. 2011 jylǵy 1 qańtardan bastap «Qazaqstan» ulttyq telearnasy100 paıyz qazaq tilinde habar taratýǵa kóshti. Sonymen birge, óz jobalary barlyq habar taratý kóleminiń 87 paıyzyna jetti. 2012 jylǵy 24 jeltoqsanda «Qazaqstan» ulttyq telearnasy óz habarlaryn «Qazmedıa ortalyǵynan» tarata bastady. Medıaortalyqtyń barlyq tehnologııalyq alańdarynda «Sony», «Omneon», «Dalet», «Pharos», «Everts», «Apple», «Avid» sııaqty álemdik óndirisshilerdiń zamanaýı jabdyqtary ornatylǵan. 6 jyl buryn (2008) Pavlodar oblysy Lebıaji aýdany ákiminiń resmı saıty jumys isteı bastady. Saıtty paıdalanýshy lebyazhye.pavlodar.gov.kz adresin asha otyryp, aýdannyń tarıhymen tanysa alady, aýyl okrýgteri, ákim apparatynyń basshylary men halyqty qabyldaý kestesi jaıynda aqparat alýǵa bolady. Onda saýal qoıý beti de bar. Turaqty jańartylyp otyratyn jańalyqtar beti Lebıaji aýdanyndaǵy oqıǵalar jaıynda baıandaıdy. 5 jyl buryn (2009) Beıjińde Nursultan Nazarbaevtyń qazaq tilinde arabtyń órme jazýymen basylǵan «Eýrazııa júreginde» atty kitabynyń tusaýkeser rásimi ótti. 4 jyl buryn (2010) Frantsýzdyq rejısser Katrın Pesh qazaqstandyq alma týraly derekti fılm túsirdi. Qazaq jerinde túsirilgen bul derekti fılmdi ǵylymı dep te aıtýǵa bolady. Kartına avtorynyń sózine sensek, almalardyń 165 mıllıon jyldyq tarıhy bar. Olardyń alǵashqysy qazaq dalasynda, onyń ishinde Tıan-Shan taýlarynda paıda bolǵan eken. Jabaıy bolǵanymen jeýge jaramdy almamyzdy álemge tanytqan Sıeversı ǵalymy bolǵandyqtan, onyń ataýy da «sıeversı» almasy dep atalyp ketken (Malıýs Sıeversı). Qazir álemde almanyń 6 myńdaı túri bar. Sonyń bári «Malıýs sıeversıden» taraǵan kórinedi. Almanyń bul túrin keıin belgili akademık Aımaq Janǵalıev jan-jaqty zerttegen. K.Pesh óz fılminde almalardyń atasy bolyp tabylatyn qazaq almalary Eýropaǵa qalaı túskenin anyqtaýǵa tyrysqan. Onyń pikirinshe, olar janýarlar men adamdar arqyly, ásirese «Jibek Joly» arqyly tasymaldanǵan. Sondaı-aq A.Makedonskııden bastap, sol kezdegi basqa da qolbasshylar katapýlta retinde almalardy qoldanǵandyqtan, olarǵa degen suranys joǵary bolǵan. 94 jyl buryn (1920) Sırııa memleketi Túrkııadan táýelsizdigin aldy. Memleket basshysy bolyp ámir Feısal saılandy. 49 jyl buryn (1965) AQSh-tyń qurlyqtaǵy áskerleri Ońtústik Vetnamǵa kelip tústi. 49 jyl buryn (1965) Halyqaralyq áıelder kúni - 8 naýryz demalys kúni bolyp jarııalandy.

3 jyl buryn (2011) Almatyda «Nur» kórkemsýret galereıasynda QR táýelsizdiginiń 20 jyldyǵyna arnalǵan «Jańa dáýir» kórmesi ashyldy.

1 jyl buryn (2013) QR tuńǵysh Prezıdenti murajaıynda Astanada «Shahmat álemi» kórmesi ashyldy.

ESІMDER 113 jyl buryn (1901-1966) ánshi, kompozıtor, kúıshi, akter, Qazaqstannyń halyq ártisi, Qazaqstan Kompozıtorlar odaǵynyń eń alǵashqy músheleriniń biri ERJANOV Manarbek dúnıege keldi. Qaraǵandy oblysynyń Aqtoǵaı aýdanynda týǵan. Ony mýzyka álemine jetelep, onyń ásem sazyn kókiregine uıalata bilgen ustazy - ánshi ári kúıshi Kúsenbaı. Budan keıin Manarbektiń ánshilik sheberligin ushtaýda Shashýbaı Qoshqarbaıuly men Ámire Qashaýbaev ıgi áser etti. 16-17 jasynda-aq ol Birjan sal, Aqan seri, Estaı, Shashýbaı ánderin aıtyp, aýyl arasyndaǵy aıtystarǵa qatysyp, el aýyzyna ilikken. 1928 jyly Qazaq drama teatryna (qazirgi Muhtar Áýezov atyndaǵy Qazaq memlekettik akademııalyq drama teatry) qabyldanyp, alǵashqy akterleriniń biri boldy jáne osy teatrda qoıylǵan spektaklderde oınap san qyrly beınelerdi somdady. 1931-1932 jyldary Rıdderdegi jumysshy jastar teatrynda qyzmet etti. 1934 jyldan Almaty mýzyka teatrynda (qazirgi Abaı atyndaǵy Qazaq memlekettik akademııalyq opera jáne balet teatry) óner kórsetti. I.Kotsyktyń «Aıman - Sholpan» spektaklindegi Jaras, Ahmet Jubanov pen Latıf Hamıdıdiń «Abaıyndaǵy» Ázim, Muqan Tólebaevtyń «Birjan - Sarasyndaǵy» Estaı, t.b. rólderi onyń ánshilik ári ártistik talantyn keń tanytyp, dańqqa bóledi. 1936 jyly Máskeýde ótken Qazaq óneri men ádebıetiniń onkúndiginde E.Brýsılovskııdiń operalary - «Qyz Jibektegi» Shegeniń, «Er Tarǵyndaǵy» Saqannyń, «Jalbyrdaǵy» Elemestiń rólin oınap, kórermenderdiń erekshe yqylasyna bólendi. 1953 jyldan ómiriniń sońyna deıin Qazaq fılarmonııasynda jeke oryndaýshy bolyp, halyqtyń án óneride keń oryn alatyn terme, jeldirmelerdi, keń tynystaǵy ánderdi naqyshyna keltire oryndap, ulttyq ónerdegi Arqa án dástúrinde óz mektebin qalyptastyrdy. Onyń «Jetisý», «Astanada», «Batyr joryǵy», «Kúsenbaı», «Órnek», «Aqqý kóli», atty kúıleri, horǵa arnalǵan «Partızan joryǵy», «Jastar toıy», «Jastar áni», «Beıbitshilik marshy» atty shyǵarmalary, «Paravoz», «Amangeldi», «Baqyt jyry», «Shegeniń termesi», t.b. ánderi bar. Eńbek Qyzyl Tý, «Qurmet belgisi», ordenderimen, medaldarmen marapattalǵan. 100 jyl buryn (1914-1998) ánshi, Qazaqstannyń halyq ártisi JUBATOVA Zábıra Qydyráliqyzy dúnıege keldi. Petropavl qalasynda týǵan. 1933-1968 jyldary Qaraǵandy oblystyq radıokomıteti janyndaǵy qazaq hory tobynyń ánshisi, oblystyq fılarmonııanyń ánshisi boldy. Uly Otan soǵysy jyldary kontserttik brıgada quramynda maıdandaǵy jaýyngerler aldynda óner kórsetti. 95 jyl buryn (1919-2006) aktrısa, Qazaqstannyń halyq ártisi, «Tarlan» syılyǵynyń ıegeri ÓMІRZAQOVA Ámına Erǵojaqyzy dúnıege keldi. Shyǵys Qazaqstan oblysynyń Abaı aýdanynda týǵan. Sankt-Peterbor sahna óneri tehnıkýmynyń Qazaq stýdııasyn bitirgen. 1938-1940 jyldary Shymkent oblystyq drama teatrynyń trýppasynda, al 1942-1949 jyldary «Kazaqfılm» stýdııasynda qyzmet atqardy. 1949 jyldan Qazaq akademııalyq jastar men balalar teatrynyń aktrısasy boldy. Onyń oınaǵan rólderi qatarynda Baıan (Ǵ.Músirepov «Qozy Kórpesh - Baıan sulý»), Lýıza (F.Shıller «Zulymdyq pen mahabbat»), Smerıldına (K.Goldonıı «Eki myrzaǵa bir qyzmetker»), Sháýálı (M.Aqynjanov «Ybyraı Altynsarın»), Qalampyr shesheı (Sh.Ýálıhanov «Taǵdyr»), Glýmova (A.Ostrovskıı «Adam alasy ishinde»), t.b. bar. 1942 jyldan kınoǵa túsip, Ajar («Abaı áni»), Muǵalıma («Qanatty syılyq»), Aısha («Bir aýdan»), Ana («Ana týraly ańyz», 1964 jyly Qazaqstan jáne Orta Azııa respýblıkalarynyń kıno óneri boıynsha ótken jarys-baıqaýynyń 1-shi syılyǵy; 1966 jyly Qazaqstan Memlekettik syılyǵy), Tana («Taqııaly perishte», Almaty qalasynda ótken Qazaqstan jáne Orta Azııa respýblıkalarynyń 8-shi kıno óneri jarys-baıqaýynyń syılyǵy), t.b. beınelerdi somdaǵan. «Otan», «Eńbek Qyzyl Tý» ordenderimen, medaldarmen marapattalǵan. 86 jyl buryn (1928-1999) fılologııa ǵylymynyń doktory, Qazaqstan Respýblıkasy Memlekettik syılyǵynyń laýreaty BOLǴANBAEV Áset dúnıege keldi. Qaraǵandy oblysynda týǵan. Qarqaraly pedagogıkalyq ýchılışesin, Qazaq memlekettik ýnıversıtetin bitirgen. 1952 jyldan Qazaqstan Ǵylym akademııasy Til bilimi ınstıtýtynyń kishi, aǵa ǵylymı qyzmetkeri, bólim meńgerýshisi bolǵan. Ǵalymnyń negizgi ǵylymı eńbekteri qazaq leksıkologııasy men leksıkografııasyna arnalǵan. Onyń «Qazaq tilindegi sınonımder», «Qazaq tiliniń sınonımder sózdigi», «Qazaq tili leksıkologııasy» atty eńbekteri bar. Sonymen qatar «Abaı tili sózdigi», «Qazaq tiliniń túsindirme sózdigi» eńbekterin jasaýshylardyń biri. 79 jyl buryn (1935-2005) akter, Qaraqalpaqstannyń jáne Qazaqstannyń halyq ártisi, Qazaqstannyń eńbek sińirgen ártisi MEDETBAEV Jumabaı dúnıege keldi. Qaraqalpaqstan Qypshaq aýdanynda týǵan. Tashkent memlekettik teatr kórkemsýret ınstıtýtyn, Almaty memlekettik konservatorııasyn (Qurmanǵazy atyndaǵy Qazaq ulttyq konservatorııasy) bitirgen. S.Seıfýllın atyndaǵy Qaraǵandy oblystyq drama teatrynyń, M.Áýezov atyndaǵy Qazaq memlekettik akademııalyq drama teatrynyń akteri bolǵan. Teatr sahnasynda Kebek, Shýaq, Álibek, Maman, Asan, (M.Áýezovtyń «Eńlik-Kebek», «Qaraqypshaq Qobylandy», «Aıman - Sholpan», «Qaragóz»), Tólegen (Ǵ.Músirepovtiń «Qyz Jibek»), Oznobın (Á.Nurpeıisovtyń «Qan men ter»), Baraq (T.Ahtanovtyń «Ant»), Orynbaı, Ǵaını (S.Ahmedtiń «Kelinder kóterilisi», «Kúıeý») rólderin somdady. Medetbaev kóp serııaly «Qymyzhana» teleoıynyna qatysyp, radıo, televızııa habarlarynda ulttyq óner men mádenıetti nasıhattaýǵa at salysty. Dombyramen terme aıtyp, jyraýlyq ónerimen de tanyldy. Medetbaevtyń oryndaýynda «Qambar batyr» jyry kúıtabaqqa jazyldy. 1970 jyldan kınoǵa túsip, Áýbákir («Qurmanǵazy»), Orynbaı («Ebelek»), Qapan («Aqyrǵy amanat») rólderin oryndaǵan. 68 jyl buryn (1946) M.Áýezov atyndaǵy Qazaq memlekettik akademııalyq drama teatrynyń aktrısasy, 1975 jyldan - T.Júrgenov atyndaǵy Qazaq ulttyq óner akademııasynyń oqytýshysy, «Akter sheberligi jáne rejıssýra» kafedrasynyń meńgerýshisi MAShÝROVA Rahılıam Abdrahmanqyzy dúnıege keldi. Almaty qalasynda týǵan. Qurmanǵazy atyndaǵy Apmaty memlekettik konservatorııasynyń akterlik fakýltetin bitirgen (1969), aktrısa. Professor. ¥ıǵyr, qazaq jáne orys tilderin biledi. 1968 jyldan beri - M.Áýezov atyndaǵy Qazaq memlekettik akademııalyq drama teatrynda aktrısa. 1975 jyldan- T. Júrgenovatyndaǵy Qazaq ulttyq óner akademııasy «Akter jáne rejıssýra sheberligi» kafedrasynyń dáriskeri, kafedra meńgerýshisi. «Revızor» (Anna Andreevna), «Kúıóýińizdi satyńyzshy» (Elena), «Ómirzaıa» (Irma), «At jylaǵan tún» (Brıgadır), «Qudalar» (Hadısha), «Saǵynysh pen eles» (Anar), «Bákeı qyz» (Jamal), «Qara kempir» (Qalı) jáne basqa spektaklderde oınaıdy. «Qyrǵyzfılm» kınostýdııasynyń «Qasqyrdyń ulýy» (Gúlimhan); «Ózbekfılm» kınostýdııasynyń «Názigim» (Aıymhan); «Qazaqfılm» kınostýdııasynyń «Qazaqı oqıǵa» (Marjan), «Sataı-fılm» kınostýdııasynyń «Reketır» (Ana) kınofılmderine túsken. Rejısserlik-qoıylymdyq jumystary: J. Faızı, «Bashmaqtar»; Ǵ. Músirepov, «Qyz Jibek»; A.P. Chehov, «usynys»; V.A. Motsart, «Fıgaronyń toıy»; M. Áýezov, «Eńlik-Kebek»; F. Erve, «Mademýazel Nıtýsh»; O. Alekseevıch, «Tsınkovye malchıkı»; E. Brýsılovskıı, «Birjan - Sara»; Sh. Qudaıbergenuly, «Taǵdyr». Qazaq teatr qoǵamynyń múshesi. «Qurmet» ordenimen, «Eńbek ardageri» medalimen, «Qazaqstan Respýblıkasynyń bilim berý úzdigi» belgisimen marapattalǵan. «Teatr kóktemi-95» teatrlyq konkýrsynyń laýreaty. QR Eńbek sińirgen ártisi. 65 jyl buryn (1949) QR Parlamenti Májilisiniń depýtaty DOSMUHAMBETOV Temirhan Myńaıdaruly dúnıege keldi. Qostanaı oblysynda týǵan. Qazaq memlekettik dene tárbıesi ınstıtýtyn, Ál-Farabı atyndaǵy Qazaq memlekettik ulttyq ýnıversıtetin bitirgen. Eńbek jolyn 1973 jyly Qazaq memlekettik ýnıversıtetinde oqytýshy bolyp bastaǵan. 1985-1996 jyldary «Eńbek rezervteri» erikti sport qoǵamy Qazaq respýblıkalyq keńesiniń tóraǵasy, «Intýrıst-Qazaqstan» ulttyq kompanııasynyń bas dırektory, «ıAssaýı» memlekettik aktsıonerlik kompanııasynyń prezıdenti boldy. 1996-1997 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Jastar isi, týrızm jáne sport mınıstri. 1997-1998 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Bilim jáne mádenıet mınıstrligi Týrızm jáne sport departamentiniń dırektory, Qazaqstan Respýblıkasy Bilim, mádenıet jáne densaýlyq saqtaý mınıstrligi Týrızm jáne sport komıtetiniń tóraǵasy. 1998-2003 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń is basqarýshysy. 2003-2004 jyldary - Astana qalasynyń ákimi. 2004-2006 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń is basqarýshysy. 2006 jlǵy naýrzdan 2011 jylǵy 10 sáýirge deıin - QR týrızm jáne sport mınıstri. 2012 jylǵy 15 qańtarda ótken Parlamenttiń tómengi palatasynyń saılaýynda «Nur Otan» HDP tizimi boıynsha QR Parlamenti Májilisiniń depýtaty bolyp saılandy. II dárejeli «Barys» jáne «Reseı Federatsııasy halyqtarynyń dostyǵy» ordenderimen, Qazaq KSR Joǵarǵy keńesiniń eki gramotasymen marapattalǵan. 63 jyl buryn (1951) Qazaqstan Respýblıkasy Konstıtýtsııalyq keńesiniń múshesi, Qazaqstan Respýblıkasy Іshki ister mınıstrliginiń eńbek sińirgen qyzmetkeri, Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri, zań ǵylymdarynyń kandıdaty, dotsent, Іshki qyzmet polkovnıgi STAMQULOV Ubaıdolla Myrzaǵalıuly dúnıege keldi. Ońtústik Qazaqstan oblysynyń Lenger aýdanynda týǵan. S.M.Kırov atyndaǵy Qazaq memlekettik ýnıversıtetin (ál-Farabı atnydaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıteti) jáne onyń aspırantýrasyn bitirgen. 1968-1974 jyldary - Leńgir aýdandyq halyq sotynyń hatshysy. 1974-1979 jyldary - KSRO Іshki ister mınıstrliginiń Qaraǵandy joǵary mektebiniń oqytýshysy. 1979-1982 jyldary - S.M.Kırov atyndaǵy Qazaq memlekettik ýnıversıtetiniń aspıranty. 1982-1996 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Іshki ister mınıstrliginiń Qaraǵandy joǵary mektebiniń aǵa oqytýshysy, azamattyq quqyq jáne protsess kafedrasynyń bastyǵy, bastyǵynyń orynbasary, oqý jumystary jónindegi birinshi orynbasary. 1996-1997 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Memlekettik tergeý komıtetiniń Qaraǵandy joǵary mektebiniń bastyǵy. 1997-1999 jyldary - QR UQK Qaraǵandy joǵary mektebiniń bastyǵy. 1999-2002 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Іshki ister mınıstrliginiń Qaraǵandy zań ınstıtýtynyń bastyǵy. 2002-2004 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Premer-Mınıstri Keńsesiniń konsýltanty, quqyq tártibi organdary sektorynyń meńgerýshisi, qorǵanys jáne quqyq tártibi bólimi meńgerýshisiniń orynbasary. 2004-2005 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Ádilet vıtse-mınıstri qyzmetterin atqarǵan. 2005 jyldyń naýryzynan bastap - qazirgi qyzmetinde. «Eren eńbegi úshin», «Qazaqstan Respýblıkasynyń Táýelsizdigine 10 jyl», «Qazaqstan Respýblıkasynyń Konstıtýtsııasyna 10 jyl», «Astana» medaldarymen marapattalǵan. 55 jyl buryn (1959) Pavlodar oblysy ákiminiń birinshi orynbasary TURǴANOV Dúısenbaı Nurbaıuly dúnıege keldi. Gýrev oblysy Maqat aýdany Baıshonas kentinde týdy. Almaty energetıka ınstıtýtyn jáne Máskeýdegi Búkilodaqtyq qarjy-ekonomıkalyq ınstıtýtyn támámdady. Injener-elektrık jáne ekonomıst mamandyqtary bar, tehnıka ǵylymdarynyń kandıdaty. Eńbek jolyn elektr jóndeýshi bolyp bastap, odan keıin sheber, elektr-jóndeý tsehynyń bastyǵy, tseh bastyǵynyń orynbasary, «Ońtústik-Shyǵys» kenishiniń bas energetıgi, «Qarataý» óndiristik birlestiginiń elektrmen qamtý tsehynyń bastyǵy, jylýmen qamtý basqarmasynyń bastyǵy, Jambyl oblysyndaǵy «Qarataý» AQ bas energetıgi qyzmetinde boldy. 1993-1994 jyldar aralyǵynda - Qarataý qalalyq turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyq kásiporyny birlestiginiń bas dırektory. 1993-1994 jyldar aralyǵynda - Qarataý qalalyq ákimshilik basshysynyń orynbasary, Qarataý qalasy ákiminiń birinshi orynbasary, Jambyl oblysy Sarysý aýdanynyń ákimi. 1999-2002 jyldar aralyǵynda - Atyraý qalasynyń ákimi. 2002 jyldan 2007 jyl aralyǵynda - «Kaspııqurylysservıs» JShS prezıdenti, «KEGOK» AAQ vıtse-prezıdenti. 2007 jyldan 2011 jyl aralyǵynda - Qazaqstan Respýblıkasy Energetıka jáne mıneraldyq resýrstar mınıstrliginiń vıtse-mınıstri, keıin Qazaqstan Respýblıkasy Indýstrııa jáne jańa tehnologııalar vıtse-mınıstri. 2011 jyldan 2012 jylǵa deıin «Samuryq-Energo» AQ basqarma tóraǵasynyń birinshi orynbasary laýazymynda qyzmet etti. 2012 jylǵy 15 aqpannan bastap Pavlodar oblysy ákiminiń birinshi orynbasary bolyp taǵaıyndaldy.»Qurmet» ordenimen, «Astana», «Eren eńbegi úshin», «Qazaqstan Respýblıkasynyń táýelsizdigine 10 jyl», «Qazaqstan Konstıtýtsııasyna 10 jyl» medaldarymen marapattalǵan. TMD, QR jáne ýkraına eńbek sińirgen energetıgi. 53 jyl buryn (1961) Shyǵys Qazaqstan oblysy kásipkerlik jáne ónerkásip basqarmasynyń bastyǵy BUQTYǴUTOV Shákárim Sabyruly dúnıege keldi. Kókshetaý qalasynda týǵan. Óskemen jol qurylysy ınstıtýtyn (qazirgi D.Serikbaev atyndaǵy Shyǵys Qazaqstan memlekettik tehnıkalyq ýnıversıteti), S.Amanjolov atyndaǵy Shyǵys Qazaqstan memlekettik ýnıversıtetin bitirgen. 1985-1988 jyldary - «Óskemenjabdyqtaý» basqarmasynyń dánekershisi, bas mehanıgi. 1988-1993 jyldary - «Shyǵysqazmetalljabdyqótkizý» basqarmasynyń bas ınjeneri, «Shyǵysqazbasjabdyqtaý» óndiristik tehnıkalyq bóliminiń bastyǵy, «Shyǵysqazpromopttorg» kásipornynyń dırektory, «Shyǵysbasjabdyqtaý» bastyǵynyń orynbasary. 1993-1995 jyldary - Shyǵys Qazaqstan óndiristik birlestiginiń sýsyn óndirý jónindegi bas dırektory. 1995-1997 jyldary - «Ádil» AQ-nyń prezıdenti. 1997-2002 jyldary - Óskemen qalasy ákiminiń orynbasary. 2002-2006 jyldary - Shyǵys Qazaqstan oblysy Rıdder qalasynyń ákimi. 2006-2007 jyldary - Shyǵys Qazaqstan oblysy boıynsha monopolııaǵa qarsy basqarmasynyń bastyǵy. 2007-2008 jyldary - Óskemen qalasynyń ákimi. 2009 jyldyń shildesinen bastap - qazirgi qyzmetinde. 44 jyl buryn (1970) Qazaqstan Respýblıkasynyń Ispanııa koroldigindegi Tótenshe jáne Ókiletti elshisi, Qazaqstan Respýblıkasynyń Búkilálemdik týrıstik uıymyndaǵy turaqty ókili mindetin qosa atqarýshy DÚISENBAEV Baqyt Amangeldiuly dúnıege keldi. Soltústik Qazaqstan oblysynda týǵan. M.V.Lomonosov atyndaǵy Máskeý memlekettik ýnıversıtetin bitirgen. Qazaqstan Respýblıkasynyń Ispanııadaǵy elshiliginiń birinshi hatshysy; QR SІM Eýropa basqarmasynyń bastyǵy, Eýropa jáne Amerıka departamenti dırektorynyń orynbasary; QR-nyń Ispanııadaǵy elshiliginiń keńesshisi, keńesshi-elshisi; QR SІM Eýropa jáne Amerıka departamenti dırektorynyń orynbasary boldy. Qazirgi qyzmetinde - 2012 jylǵy qańtardan beri. 134 jyl buryn (1880-1965) ıtalıan metsenaty, akademııalyq mýzykanyń qamqorshysy Gvıdo Kıdjı SARAChINI dúnıege keldi. 92 jyl buryn (1922-2003) keńestik akter, rejısser, stsenarıst, KSRO halyq ártisi MATVEEV Evgenıı Semenovıch dúnıege keldi. 77 jyl buryn (1937-1994) Rýanda Respýblıkasynyń 1973-1994 jyldardaǵy prezıdenti Jıývenal HABIARIMANA dúnıege keldi. 67 jyl buryn (1947) tanymal ıspandyq sport sheneýnigi, «Real Madrıd» fýtbol jáne basketbol klýbynyń prezıdenti Florentıno PERES dúnıege keldi.